«Βλέπαμε πεντακάθαρα το αίμα που χυνόταν στο χιόνι»

Ο Κύριλλος και η Ελένα Ζινόβιεφ έζησαν τις ημέρες του Ρασπούτιν, είδαν τους φαντάρους να στασιάζουν και τους μπολσεβίκους να παίρνουν τα όπλα. Στην 93η επέτειο από την επιστροφή του Λένιν στη Ρωσία, τα δύο αδέλφια θυμούνται τους χιονισμένους δρόμους της Αγίας Πετρούπολης γεμάτους αίμα.

Κάποιες εικόνες ακόμα προκαλούν δυσφορία στην Ελένα ντε Βιλέν. «Ακόμα και σήμερα δεν αντέχω να βλέπω χιόνι», εξηγεί. «Για μένα, το χιόνι σημαίνει αίμα». Αναφέρεται σε γεγονότα της παιδικής της ηλικίας περισσότερα από 90 χρόνια πριν, όταν εκείνη και ο αδελφός της μεγάλωναν στην Αγία Πετρούπολη εν μέσω της ρωσικής επανάστασης.

Αυτές τις ημέρες είναι η επέτειος της επιστροφής του Λένιν στη Ρωσία το 1917, η οποία σήμανε την αρχή του τέλους για το τσαρικό καθεστώς. Ο Κύριλλος και η Ελένα είναι σήμερα μερικοί από τους τελευταίους που παραμένουν ζωντανοί και θυμούνται ακόμα τα γεγονότα εκείνης της ιστορικής περιόδου με λεπτομέρειες. Είδαν τον Ρασπούτιν να περπατά στον δρόμο, έγιναν μάρτυρες των οδομαχιών μεταξύ των μπολσεβίκων και των κυβερνητικών στρατευμάτων, είδαν στρατιώτες να στασιάζουν έναντι των αξιωματικών τους και επέζησαν της πείνας και των απειλών, πριν διαφύγουν στη Δύση.

Ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «Ιndependent on Sunday» επισκέφθηκε τον Κύριλλο Ζινόβιεφ στο σπίτι του στο Δυτικό Λονδίνο. Ο 99χρονος είναι τυφλός, αλλά μοιάζει και μιλάει σαν είναι τουλάχιστον 20 χρόνια νεώτερος. Και διαθέτει μια σχεδόν φωτογραφική μνήμη της παιδικής του ηλικίας. Η 100χρονη Ελένα είναι αδύναμη σωματικά, όμως θυμάται τα πάντα. Ζει σε αγροτική περιοχή της Γαλλίας. Μιλώντας σε αυτούς τους δύο ξεχωριστούς ανθρώπους σού δημιουργείται η αίσθηση μιας χαμένης εποχής της ευρωπαϊκής κουλτούρας: της ίδιας κοσμοπολίτικης ρωσικής ελίτ από την οποία προήλθαν ο Τολστόι και ο Τουργκένιεφ και αργότερα ο Ντιαγκίλεφ και ο Ναμπόκοφ. Οπως λέει ο Κύριλλος, «εάν υπάρχει ένα βιβλίο στον κόσμο που περιγράφει την παιδική μας ηλικία, είναι η “Αννα Καρένινα”. Ομως αυτό δεν έχει σημασία πια, όλα έχουν χαθεί». Το 1917 ο Κύριλλος ήταν 7 ετών και η Ελένα 8. Μαζί με τα αδέλφια τους μεγάλωσαν σε μια από τις πιο ισχυρές οικογένειες της τσαρικής Ρωσίας. Ο παππούς τους Αλεξάντερ Ζινόβιεφ είχε διατελέσει κυβερνήτης της Αγίας Πετρούπολης και γι΄ αυτό θεωρήθηκαν πιθανοί εχθροί όταν οι μπολσεβίκοι κατέλαβαν την εξουσία. Ενα άλλο χαρακτηριστικό περιστατικό συνέβη μπροστά από το σπίτι της οικογένειας. Τα παιδιά κοιτούσαν από το παράθυρο του δωματίου τους μια στρατιωτική παρέλαση. Ξαφνικά το άγημα σταμάτησε και ένας αξιωματικός έσπευσε να δει τι συμβαίνει. Ο αξιωματικός έπεσε στον δρόμο νεκρός. «Καταλάβαμε τότε», διηγείται η Ελένα, «ότι οι στρατιώτες είχαν αρχίσει να πυροβολούν τους αξιωματικούς τους». Η ανταρσία μετατράπηκε σε σφαγή. «Από τους πυροβολισμούς έτρεμαν τα τζάμια και κάποια έσπασαν. Πυροβολούσαν προς τα χειμερινά ανάκτορα. Μπορούσαμε να δούμε πεντακάθαρα το αίμα που χυνόταν στο χιόνι».

Καθώς η επανάσταση εξαπλωνόταν παρουσιάστηκαν ελλείψεις στα τρόφιμα και παρά τις προσπάθειες κάποιων μελών του προσωπικού να φέρουν κάποια προϊόντα από τα χωριά τους, η πείνα άγγιξε και τις πλούσιες οικογένειες, όπως αυτή των Ζινόβιεφ. Ομως οι ημέρες του εμφυλίου πολέμου ήταν πολύ πιο σκληρές. «Γύρω μας βλέπαμε δολοφονίες», θυμάται ο Κύριλλος. «Κάποιος έμπαινε στο σπίτι φίλων μας και δολοφονούσε τους πάντες. Μπανγκ, μπανγκ, μπανγκ. Ολοι νεκροί». Οταν η οικογένεια έμαθε ότι ο πατέρας ήταν στη λίστα των μπολσεβίκων, αποφάσισαν να φύγουν κρυφά για την Εσθονία. Η Ελένα θυμάται πως τα σύνορα ήταν γεμάτα αφίσες με συνθήματα όπως: «Για να ενοχλήσουμε την μπουρζουαζία του κόσμου, θα βάλουμε τώρα φωτιά στον κόσμο!» Μια ημέρα αφότου διέφυγε η οικογένεια Ζινόβιεφ, τα σύνορα έκλεισαν.


Κατέβηκε από το τρένο αργά τη νύχτα

Τον Απρίλιο του 1917- σύμφωνα με κάποιες πηγές στις 9 και με κάποιες άλλες στις 16- ο Βλαδίμηρος Λένιν επέστρεψε στη Ρωσία από την Ελβετία μαζί με 30 συντρόφους του. Στις αρχές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου βρισκόταν απομονωμένος στην Ελβετία σε ένα μίζερο διαμέρισμα, τα παράθυρα του οποίου μπορούσε να ανοίξει μόνο όταν το εργοστάσιο παραγωγής λουκάνικων που βρισκόταν κοντά δεν λειτουργούσε στη διάρκεια της νύχτας. Οταν έφθασαν τα νέα για την επανάσταση του Φεβρουαρίου του ΄17 ο Λένιν εντυπωσιάστηκε, διότι λίγες ημέρες νωρίτερα είχε πει σε μια συγκέντρωση ότι δεν περίμενε να δει επανάσταση στη ζωή του, καθώς «η τσαρική μοναρχία είχε δεχθεί χτυπήματα, αλλά δεν είχε καταστραφεί», όπως έγραψε σε ένα από τα πρώτα του «Γράμματα από μακριά» τον Μάρτιο του ΄17. Ετσι, όταν έμαθε για την εξέγερση, αποφάσισε να γυρίσει αμέσως στη Ρωσία για να ηγηθεί των μπολσεβίκων.

Καθώς οι Ελβετοί αρνήθηκαν να τον βοηθήσουν, στράφηκε στη γερμανική κυβέρνηση, η οποία του διέθεσε ένα ειδικό τρένο με την ελπίδα ότι η παρουσία του στη Ρωσία θα βοηθούσε να τερματιστεί ο πόλεμος στο ανατολικό μέτωπο και να στραφούν όλες οι δυνάμεις της στο δυτικό μέτωπο. Ο Λένιν έφθασε στον σιδηροδρομικό σταθμό «Φινλανδία» της Αγίας Πετρούπολης αργά τη νύχτα και αμέσως μόλις κατέβηκε στην πλατφόρμα όπου τον περίμενε συγκεντρωμένο πλήθος, περιέγραψε με λίγα λόγια το πρόγραμμα των μπολσεβίκων: «Ο λαός χρειάζεται ειρήνη. Ο λαός χρειάζεται ψωμί και γη. Και εκείνοι σας δίνουν πόλεμο, πείνα και μια γη που παραμένει στους τσιφλικάδες».


Ο άνδρας που τον έλεγαν Ρασπούτιν

Μια ημέρα τα δύο παιδιά περπατούσαν σε μια ακριβή συνοικία της πόλης, όταν είδαν μια άμαξα να σταματά στην άκρη του δρόμου. «Μέσα ήταν δύο άνδρες- ο ένας είχε μεγάλο μούσι και κατάλευκα δόντια.

Και γελούσαν δυνατά», θυμάται ο Κύριλλος. «Φυσικά ρώτησα την νταντά μου: “Ποιος είναι αυτός;” Κι εκείνη απάντησε: “Είναι ένας άνδρας που τον λένε Ρασπούτιν”».