«Ετσι με παρακολουθούσε η Στάζι»

«Οι ιδέες μου ενοχλούσαν περισσότερο από εκείνες των Συντηρητικών. Γιατί ο μεγαλύτερος εχθρός της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας ήμασταν εμείς οι Σοσιαλδημοκράτες». Ο ογκωδέστατος φάκελος της Στάζι για τον Γκίντερ Γκρας περιείχε 2.200 έγγραφα. Κι εκεί αναφερόταν ως «εχθρός του σοσιαλισμού».

Η περιβόητη μυστική αστυνομία παρακολουθούσε στενά τον Γερμανό νομπελίστα από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, όπως αποκαλύπτεται στο βιβλίο «Ο Γκίντερ Γκρας στο στόχαστρο, οι φάκελοι της Στάζι» που πρόκειται να κυκλοφορήσει τις επόμενες ημέρες στη Γερμανία. Ο ίδιος ο Γκρας το έμαθε πολύ αργότερα, τη δεκαετία του 1980. Σήμερα ξέρει ότι όλα άρχισαν έναν χρόνο πριν υψωθεί το Τείχος του Βερολίνου, όταν δέχθηκε μια πρόσκληση για ένα συνέδριο της Ενωσης των Ανατολικογερμανών Συγγραφέων. Δέχθηκε υπό την προϋπόθεση να μιλήσει ανοιχτά. «Επέκρινα τη λογοκρισία, μίλησα για απαγορευμένα βιβλία. Αργότερα, τη δεκαετία του 1970, συμμετείχα σε ιδιωτικές συναντήσεις σε σπίτια συγγραφέων στο Ανατολικό Βερολίνο. Δεν το είχα αντιληφθεί τότε, αλλά από τη στιγμή που περνούσαμε το φυλάκιο στο τείχος έως την Φρίντριχστρασε μάς παρακολοθούσαν», διηγείται σε συνέντευξή του στη «Repubblica». Πολλοί Ανατολικογερμανοί συγγραφείς προειδοποιούσαν τον Γκρας ότι τα σπίτια τους ήταν γεμάτα μικρόφωνα. Αλλά εκτός από τους πράκτορες και τους «κοριούς», πληροφορίες στη Στάζι για τον συγγραφέα έδιναν και κάποιοι συνάδελφοί του. Ο υπουργός Πολιτισμού του καθεστώτος Κουρτ Χάγκερ και ο αρχηγός της Στάζι Εριχ Μίλκε αντήλλασσαν μυστικά μηνύματα για τον «επικίνδυνο» Δυτικογερμανό συγγραφέα. Εκείνο όμως που προκάλεσε πραγματική απογοήτευση στον Γκρας ήταν ότι ανάμεσα στους πληροφοριοδότες ήταν ο Μάνφρεντ Βέκβερθ, παλιός βοηθός του Μπέρτολ Μπρεχτ ή ο Χανς Μάρκαρντ, ο εκδότης που εξέδωσε πρώτος βιβλία του Γκρας στην Ανατολική Γερμανία. Ο ίδιος, πάντως, αρνείται να κατηγορήσει για οτιδήποτε τους πληροφοριοδότες των λογοτεχνικών κύκλων: «Το να γίνουμε δικαστές τους χωρίς να έχουμε ζήσει τη φοβερή τους πραγματικότητα θα ήταν μια τερατώδης ύβρις».

Οι λεπτομέρειες
Πολλές εκθέσεις της Στάζι ήταν γεμάτες ασήμαντες λεπτομέρειες. «Ο Γκρας και η σύζυγός του παρουσιάζονται καλοντυμένοι με καινούργια ρούχα» αναφέρεται σε μια από αυτές. Σύμφωνα με τον ίδιο αυτή η «γελοία εμμονή» εξηγείται από το γεγονός ότι το ανατολικογερμανικό καθεστώς φοβόταν τις ιδέες του. Όταν υψώθηκε το Τείχος του Βερολίνου, ο Γκρας είχε απευθύνει μια ανοικτή επιστολή στους Ανατολικογερμανούς συναδέλφους του, με την οποία τους καλούσε να καταδικάσουν «μια αισχρότητα αντάξια ενός στρατοπέδου συγκέντρωσης». «Έτρεμαν την επαφή με μια άλλη ιδέα για την Αριστερά. Ο Βίλι Μπραντ κι εγώ που ήμουν στο πλευρό του τους τρομάζαμε πολύ περισσότερο από τα δυτικά γεράκια του Ψυχρού Πολέμου. Μιλούσα για σοσιαλδημοκρατία κι αυτό τους εξόργιζε περισσότερο από τους Συντηρητικούς του Αντενάουερ. Ήμουν επικίνδυνος γιατί ήμουν μια κριτική φωνή τόσο απέναντι στη Δύση όσο και στην Ανατολή».
Ποιος είναι

● Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΟΥ. Ο Γκίντερ Γκρας γεννήθηκε το 1927 στο Γκντανσκ από Γερμανό προτεστάντη πατέρα και καθολική μητέρα πολωνικής καταγωγής.

● ΣΤΑ WΑFFΕΝ SS. Συμμετέχει σε επιχειρήσεις της 10ης Μεραρχίας Τεθωρακισμένων των Waffen SS. Συλλαμβάνεται από Αμερικανούς στρατιώτες και κρατείται για περίπου δύο χρόνια σε στρατόπεδο αιχμαλώτων.

● ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ. Εργάζεται σε ορυχείο και σπουδάζει γλυπτική και γραφιστική στο Ντύσελντοφ και το Βερολίνο ● ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. Το 1960 συμμετέχει ενεργά στην προεκλογική εκστρατεία του Σοσιαλδημοκράτη ηγέτη Βίλι Μπραντ. ● ΤΟ ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ. Από το «Τενεκεδένιο ταμπούρλο», που του χάρισε παγκόσμια φήμη το 1959 έως το απολογητικό «Ξεφλουδίζοντας το κρεμμύδι» και το Νομπέλ Λογοτεχνίας το 1999.


Μέρκελ, η τακτικίστρια καγκελάριος

ΤΟ ΠΟΣΟ άβολα ένιωθε το ανατολικογερμανικό καθεστώς αποδεικνύεται από διάφορα γεγονότα: το «Τενεκεδένιο ταμπούρλο», το μυθιστόρημα που χάρισε παγκόσμια αναγνώριση στον Γκίντερ Γκρας, κυκλοφόρησε στην Ανατολική Γερμανία μόλις το 1987- πολύ αργότερα από την έκδοσή του σε άλλες χώρες του ανατολικού μπλοκ. Η είσοδός του στη χώρα ήταν απαγορευμένη για πολλά χρόνια. Εξίσου άβολα, πάντως, αισθάνονταν και κάποιοι στη Δυτική Γερμανία: «Ακούγαμε να μας λένε “εάν δεν σας αρέσει η Δύση, να πάτε στην Ανατολή των κομμουνιστών”. Είναι η μοίρα των κριτικών συνειδήσεων». Ο Γκίντερ Γκρας ήταν επικριτικός και στην επανένωση της Γερμανίας- «ήταν μια απαλλοτρίωση της Ανατολής από τη Δύση χωρίς προηγούμενο» λέει. Μήπως η ανατολικογερμανικής καταγωγής καγκελάριος αλλάξει τα πράγματα; «Η κυρία Μέρκελαπαντά- δεν ήταν στην αντιπολίτευση της ΛΔΓ. Στην κομμουνιστική νεολαία διδάχθηκε τον τακτικισμό που ακολουθεί σήμερα στην εξουσία. Δεν μου δίνει ελπίδες για ένα καλύτερο μέλλον ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση της Γερμανίας. Ελπίζω μόνο στη νέα γενιά που γεννήθηκε μετά το 1989…».