[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Η Δικαιοσύνη που αργεί

Η επιτάχυνση του ρυθμού απονομής της Δικαιοσύνης αποτέλεσε το αντικείμενο της συνεδρίασης του Υπουργικού Συμβουλίου της 1ης Μαρτίου. Ο Πρωθυπουργός μάλιστα δήλωσε ότι «… Η ατιμωρησία και η ανομία που έχουν κλονίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς και στην ίδια την Πολιτεία θα πρέπει να εκλείψουν».

Πράγματι, οι δικογραφίες που εκκρεμούν στα διοικητικά δικαστήρια έφθασαν τις 418.715. Ο τεράστιος αυτός όγκος οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην έλλειψη υποδομών, ανθρώπινου δυναμικού, χρήσης νέων τεχνολογιών κ.ά. Ο χρόνος εκδίκασης των ποινικών υποθέσεων σε πρώτο και δεύτερο βαθμό είναι εξαιρετικά καθυστερημένος από την τέλεση της αξιόποινης πράξης. Εξάλλου, η χώρα μας κατατάσσεται τρίτη στις παραβιάσεις σύμφωνα με τον απολογισμό των τελευταίων δέκα χρόνων λειτουργίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Σε σύνολο 392 παραβιάσεων της χώρας, οι 354 αφορούν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη και ταχεία απονομή της δικαιοσύνης. Οι επιπτώσεις αυτής της καθυστερημένης απονομής της δικαιοσύνης είναι πολλαπλές: στην ικανοποίηση των θυμάτων και τη διαχείριση του τραύματος της θυματοποίησης, στην κρίση περί ενοχής ή αθωότητας του κατηγορουμένου, στην εκπλήρωση του περί δικαίου αισθήματος των πολιτών, στην κοινωνική συνοχή και τον κοινωνικό ιστό. Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχει ανακοινώσει τις προθέσεις και τις πρωτοβουλίες του για την ταχύτερη απονομή της Δικαιοσύνης και η απασχόληση του Υπουργικού Συμβουλίου έχει μια πραγματική και μια συμβολική διάσταση.

Κοινοτοπίες ίσως. Πραγματικότητα ναι, με βεβαιότητα. Αδιέξοδο όμως όχι. Δανείζομαι κάποιες σκέψεις του Cesare Βeccaria, από το έργο του «Περί αδικημάτων και ποινών» σε απόδοση Αδαμάντιου Κοραή «… Είπα ότι η ταχεία ποινή είναι ωφελιμοτέρα. Διότι όσον ολιγότερον διάστημα χρόνου μεσολαβεί μεταξύ της ποινής και του αδικήματος, τόσον ισχυρότερον και μονιμώτερον εντυπούται εις την ανθρώπινον ψυχήν η συμπλοκή των δύο τούτων εννοιών, αδίκημα και ποινή… Η βραδεία τιμωρία τυπούται εις τον νουν των θεατών, όχι πλέον ως τιμωρία του αδικήματος, αλλ΄ ως απλούν θέαμα…». Έτος συγγραφής, το 1764. Σήμερα συζητούμε τα μέτρα αποσυμφόρησης του συστήματος και όλοι συνηγορούμε σε θεσμικές διεξόδους και διαδικασίες, που βρίσκονται στα όρια ή την καρδιά των δικαιικών συστημάτων, όπως είναι η εξωδικαστική επίλυση συγκρούσεων, η αποποινικοποίηση ήσσονος σημασίας αδικημάτων, η ποινική διαμεσολάβηση και άλλες μορφές επανορθωτικής δικαιοσύνης για την αποκατάσταση της ζημίας ή βλάβης που έχει υποστεί το θύμα. Πρόκειται για πρόσφατα αναγνωρισμένες θεσμικές διαδικασίες παλαιότερων και πανάρχαιων- πλην όμως αποτελεσματικών- πρακτικών. Σε αυτό το πλαίσιο ο εκσυγχρονισμός του δικαιικού συστήματος αποτελεί τη sine qua non προϋπόθεση για τη βελτίωση της απονομής της Δικαιοσύνης.

Εξάλλου, μόλις πριν από λίγες ημέρες, στις 23 Φεβρουαρίου, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όρισε την ατζέντα τόσο για τις μορφές της εγκληματικότητας που θα απασχολήσουν και τις εθνικές νομοθεσίες (τρομοκρατία, οργανωμένο ηλεκτρονικό και διασυνοριακό έγκλημα, θύματα φυσικών καταστροφών, ακόμα και θύματα τροχαίων) όσο και τις απαντήσεις του επίσημου κοινωνικού ελέγχου απέναντι στην πρόληψη και την αντιμετώπισή τους. Ορίσθηκε για πρώτη φορά και λεπτομερώς το ευρωπαϊκό μοντέλο ασφάλειας και η στρατηγική της εσωτερικής ασφάλειας (όπου εσωτερική = ευρωπαϊκή). Σε αυτά τα νέα δεδομένα- που ασφαλώς επιδέχονται κριτικής- όπου το υπερεθνικό στοιχείο διαμορφώνει τις εσωτερικές έννομες τάξεις και τις θεσμικές απαντήσεις των κρατών-μελών, η εκπλήρωση της ουσιαστικής προϋπόθεσης για τη δίκαιη, ταχεία και αποτελεσματική δίκη έπρεπε να είχε γίνει… χθες. Ας είναι.

Η Βάσω Αρτινοπούλου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Εγκληματολογίας, αντιπρύτανης Παντείου Πανεπιστημίου

246 ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ

Από το 1764 έγραφαν ότι «η ταχεία ποινή είναι ωφελιμοτέρα. Η βραδεία τιμωρία τυπούται εις τον νουν των θεατών, όχι πλέον ως τιμωρία του αδικήματος, αλλ΄ ως απλούν θέαμα»