[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Κρίση και εγκληματικότητα

Εν μέσω οικονομικής κρίσης της χώρας, έρχεται και η δημοσιοποίηση των στατιστικών στοιχείων της εγκληματικότητας, που επιβεβαιώνουν τη σταθερή και διαχρονική αυξητική της πορεία τα τελευταία τουλάχιστον 15 χρόνια. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σήμερα στους γοργούς ρυθμούς αυτής της πορείας.

Ως προς την οικονομική κρίση, τα δεδομένα της κατάστασης είναι γνωστά και οι πολίτες καλούνται να συμβάλλουν στην αντιμετώπισή της, σε μικρό και μακρό επίπεδο.

Ως προς την εγκληματικότητα, το βίωμα της θυματοποίησης γίνεται ολοένα και συχνότερο, κυρίως μέσα από μορφές της μικρομεσαίας εγκληματικότητας, όπως είναι κλοπές, διαρρήξεις, ληστείες κ.ά.

Οι συσχετίσεις μεταξύ των δύο φαινομένων είναι εμφανείς, όχι όμως καινούργιες. Ήδη από το 1916, ο W. Βonger στο κείμενό του με τίτλο «Εγκληματικότητα και οικονομικές συνθήκες» (Criminality and economic conditions), υιοθετώντας τη μαρξιστική προσέγγιση στην εγκληματολογία, διαπίστωνε ότι: «… μεταξύ των διάφορων μορφών εγκληματικότητας, η οικονομική εγκληματικότητα έχει τις ρίζες της από τη μια πλευρά στην απόλυτη φτώχεια και την ανέχεια, και από την άλλη στην ηθική κατάρρευση και το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης των παιδιών των χαμηλότερων τάξεων…». Αργότερα, κι άλλοι κοινωνιολόγοι του εγκλήματος ανέδειξαν τις αιτιολογικές συνάφειες μεταξύ της αποστέρησης, της κοινωνικής αποδιοργάνωσης και των κοινωνικο-οικονομικών ανισοτήτων με την αύξηση της εγκληματικότητας (Μerton, 1938, Sellin 1935, Shaw and ΜcΚay 1942 κ.ά.).

Από την πλευρά των οικονομολόγων, το ενδιαφέρον εστιάζεται στις σχέσεις μεταξύ ανεργίας, κατανομής μισθών, εισοδήματος και παραβατικότητας (Fleisher 1966, Βecker 1968, κ.ά.). Η κλασική πλέον θεωρία κόστους- οφέλους εφαρμόζεται και στις διαδικασίες περάσματος στην πράξη: τα προσδοκώμενα οφέλη από το έγκλημα είναι σημαντικά περισσότερα από τις ζημίες που επιφέρουν οι- συχνά μειωμένες- πιθανότητες σύλληψης, καθώς και ο χρόνος και το είδος της καταδίκης. Τα κίνητρα, όπως και οι ευκαιρίες για τη διάπραξη αδικημάτων, είναι πολύ περισσότερα από τα αντικίνητρα μιας κοινωνικά συμμορφούμενης συμπεριφοράς. Έρευνες σε Ευρώπη και ΗΠΑ, κατά την προηγούμενη δεκαετία, διαπιστώνουν θετική σχέση της μακρόχρονης ανεργίας, της πολιτισμικής γκετοποίησης και της οικονομικής αποστέρησης με την αύξηση των εγκλημάτων κατά της ιδιοκτησίας. Διαπιστώνεται επομένως ότι οι πάσης φύσεως ανισότητες επιδρούν κατά το μάλλον ή ήττον στην εγκληματικότητα και αλληλεπιδρούν με άλλους αιτιολογικούς παράγοντες. Ωστόσο, η όποια αύξηση της εγκληματικότητας δεν πρέπει να ταυτιστεί με μια μονοσήμαντη παρόμοια ερμηνεία. Ούτε ακόμα να αποτελέσει ένα ισχυρό άλλοθι για το έγκλημα, ούτε σε συλλογικό ούτε σε ατομικό επίπεδο. Εξάλλου, ο κίνδυνος είναι ορατός: είτε να στιγματισθούν τα χαμηλά κοινωνικο-οικονομικά στρώματα ως «κοινωνικά επικίνδυνες» ομάδες, είτε οι φτωχοί ως εν δυνάμει εγκληματίες…. Φτάνει που- έτσι κι αλλιώς- διαπιστώνεται η υπερεκπροσώπηση των οικονομικά, πολιτισμικά και κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων στις στατιστικές της Αστυνομίας, της δικαιοσύνης και των κρατουμένων, ανοίγοντας τη συζήτηση για την αναπαραγωγή των ανισοτήτων στα συστήματα απονομής της ποινικής δικαιοσύνης.

O Αριστοτέλης 2.500 χρόνια πριν, χρησιμοποίησε την έννοια της κοινωνικής ισότητας για να προσδιορίσει το περιεχόμενο της δικαιοσύνης στην καθημερινή πράξη- δράση. Η δίκαιη κατανομή των αγαθών στοχεύει στο ευ ζην των πολιτών και βρίσκεται στον πυρήνα της διανεμητικής και επανορθωτικής δικαιοσύνης, σύμφωνα με την αριστοτελική προσέγγιση. Σήμερα, αυτό θα μεταφραζόταν σε δικαιότερη φορολογική- οικονομική πολιτική, σε άμβλυνση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων και στην ελεύθερη πρόσβαση όλων των πολιτών στα δημόσια αγαθά. Εκεί νομίζω ότι βρίσκεται άλλωστε και ο πυρήνας της όποιας αποτελεσματικής αντεγκληματικής πολιτικής.

ΟΛΑ ΔΙΚΑΙΟΤΕΡΑ

Ο πυρήνας της όποιας αποτελεσματικής αντεγκληματικής πολιτικής σήμερα, θα μεταφραζόταν σε δικαιότερη φορολογική- οικονομική πολιτική

Η Βάσω Αρτινοπούλου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Εγκληματολογίας,αντιπρύτανης Παντείου Πανεπιστημίου.