[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Πανεπιστήμιο και τοπική κοινωνία

Oι ορεινές και νησιωτικές απομονωμένες κοινωνίες της χώρας απειλούνται από οικονομικό μαρασμό, που έχει ως αποτέλεσμα την ανεξέλεγκτη μετανάστευση προς τα αστικά κέντρα και τη δημιουργία των μελλοντικών παγκοσμιοποιημένων «mega-cities». Την ίδια στιγμή, η αβεβαιότητα για το μέλλον και το δύσκολο παρόν συμβάλλουν στη διάλυση του κοινωνικού ιστού και στη διαμόρφωση μιας χαμηλού επιπέδου αυτοεκτίμησης από πλευράς των κατοίκων, με αποτέλεσμα την ψευδεπίγραφη δυτικοποίηση του λαϊκού πολιτισμού αλλά, συχνά, και την ιδιαίτερα έντονη όξυνση της παραβατικότητας.

Τα Πανεπιστήμια τα οποία εδρεύουν και λειτουργούν στις περιφέρειες της χώρας, απροετοίμαστα και οχυρωμένα καθώς είναι στον ελεφάντινο πύργο τους, είναι αδύνατο να μην αντανακλούν αυτή τη βαθιά κοινωνική κρίση, αναλωνόμενα σχεδόν αποκλειστικά στη βιομηχανική παραγωγή πτυχίων χωρίς επαγγελματικό, αλλά δυστυχώς και χωρίς ηθικό κοινωνικό αντίκρυσμα. Ωστόσο, δεν μπορούν να μένουν απλοί παρατηρητές σε αυτή τη μετάλλαξη του κοινωνικού γίγνεσθαι. Πρέπει να είναι έτοιμα να προ-ιδούν τους κινδύνους που εγκυμονεί το πολιτισμικό χωνευτήρι των υπό διαμόρφωση μεγαλουπόλεων.

Με πρωτοβουλία μιας ομάδας προβληματισμένων καθηγητών και μεταπτυχιακών φοιτητών του Πανεπιστημίου Κρήτης, διανοουμένων αλλά και εκπροσώπων της τοπικής κοινωνίας, δημιουργήθηκε ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Πανεπιστήμιο των Ορέων. Διαχωρίζοντας τη θέση του από ελιτίστικες και τοπικιστικές αντιλήψεις περί πολιτισμού, γεννήθηκε από τις ίδιες τις ανάγκες των ορεινών περιοχών της Κρήτης αλλά και της υπόλοιπης Ελλάδας. Πρόκειται για ανάγκες που πηγάζουν από προβλήματα κοινωνικά, όπως η δεδομένη απομόνωση της περιφέρειας, η εξασθένηση της ζωντανής και όχι της μουσειακής παράδοσής της και η αδυναμία μιας φθίνουσας τοπικής κουλτούρας να αντεπεξέλθει με οξυδέρκεια στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης. Είναι προβλήματα που έχουν τις ρίζες τους στον οικονομικό μαρασμό που προανέφερα και στην εγκατάλειψη της απομονωμένης περιφέρειας από τους νέους ελλείψει σοβαρών και φιλόδοξων επαγγελματικών ευκαιριών και κινήτρων, τα οποία συμπληρώνονται από τις ελλειμματικές υποδομές και τη χαμηλής ποιότητας παροχή υπηρεσιών υγείας. Κρατώντας απόσταση από στείρους διδακτισμούς και παλαιολιθικές προσεγγίσεις της γνώσης, το Πανεπιστήμιο των Ορέων έχει αποφασίσει να θέσει την τεχνογνωσία που διαθέτουν τα ιδρύματα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης ως προς όλες τις σφαίρες της ανθρώπινης γνώσης στην υπηρεσία των τοπικών κοινωνιών, αναζητώντας όχι μόνο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των νέων ιδιαίτερα ανθρώπων, αλλά και λύσεις για τη βιωσιμότητα της κουλτούρας και των οικονομιών τους.

Φυσικά, δεν καινοτομεί στον χώρο της παγκόσμιας εκπαίδευσης. Έρχεται όμως να εφαρμόσει την καλή πρακτική ξένων πανεπιστημίων και οργανισμών, που έχοντας οσμιστεί από καιρό τις εξελίξεις, επιθυμούν να ενισχύσουν τη σχέση της Ακαδημίας με την Κοινωνία, και ιδιαίτερα την Τοπικότητα. Προσαρμόζοντας στις ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής τις προωθημένες πρακτικές αυτών των παραδειγμάτων-μοντέλων, το Πανεπιστήμιο των Ορέων αξιοποιεί τα πορίσματα της πρωτοποριακής έρευνας, το ανθρωποδίκτυο και την εκπαιδευτική εμπειρία για να διδάξει και να διδαχθεί, και να συμβάλει στη συντήρηση ή/και δημιουργία βιώσιμων προτύπων γνώσης, ποιότητας ζωής και οικονομικής ανάπτυξης. Γι΄ αυτόν τον λόγο, δίνει έμφαση στη βιωματική παιδεία – τον συγκερασμό δηλαδή της επιστημονικής με τη βιωματική γνώση-, την αλληλοδιδασκαλία, την ανάδειξη παραδοσιακών επαγγελμάτων και ασχολιών, την υποστήριξη παραδοσιακών παραγωγικών μεθόδων και τρόπων καλλιέργειας της γης με γνώμονα την αειφορία, αναλαμβάνοντας συγχρόνως καινοτόμες πρωτοβουλίες στον χώρο της υγείας, με στόχο τη σφαιρική βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του πληθυσμού.

Η ανταπόκριση του κόσμου, των κατοίκων δηλαδή των ορεινών και νησιωτικών περιοχών που έχει επισκεφθεί και συμπεριλάβει στους τόπους δράσης του το Πανεπιστήμιο των Ορέων, έχει υπάρξει μέχρι τώρα θερμή και άκρως υποστηρικτική. Με τον ίδιο ζήλο και την ίδια αφοσίωση τάσσουν εαυτούς υπέρ της υλοποίησης των σκοπών του και οι επιστήμονες οι οποίοι συμμετέχουν στις διάφορες δραστηριότητές του, καλούμενοι να υποστηρίξουν από το υστέρημα του χρόνου τους τούς στόχους αυτού του διδασκόμενου εκτός έδρας και όχι διδάσκοντος εκ καθέδρας Πανεπιστημίου.

Όντας μια πρωτοβουλία με ήδη δυναμική παρουσία στους ορεινούς όγκους της Κρήτης αλλά και τα απομακρυσμένα νησιά του Αιγαίου, και ακόμη μια πρωτοβουλία που δοκιμάζει και δοκιμάζεται διαρκώς στις πιο απαιτητικές επιστημικές περιοχές, αυτές της προφορικής γνώσης και κουλτούρας, της ζωντανής λαϊκής παράδοσης και των παλαιών παραγωγικών μεθόδων, το Πανεπιστήμιο των Ορέων αλλά και κάθε άλλη ανάλογη δραστηριότητα των ΑΕΙ της χώρας επιζητούν την υποστήριξη του υπουργείου Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, καθώς και άλλων υπουργείων και αρμόδιων φορέων, προκειμένου να θέσουν τη βάση για μία ακόμα πιο ουσιαστική παρέμβαση στις απομονωμένες ορεινές και νησιωτικές περιοχές μας. Με Πανεπιστήμια για την κοινωνία αντί για Πανεπιστήμια για την οικονομία, όπως τα θέλει η Λισαβώνα, η βιωσιμότητα της θνησιγενούς περιφέρειας μοιάζει να είναι εφικτή.

ΜΕ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ

για την κοινωνία η βιωσιμότητα της περιφέρειας μοιάζει εφικτή

Ο Γιάννης Παλλήκαρης είναι πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης