Η κρυφή ατζέντα των τριών ξένων οίκων

Οι διεθνείς οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης που κατηγορήθηκαν ότι συνέβαλαν στη χρηματοπιστωτική κρίση με τις υψηλές αξιολογήσεις τους σε τοξικά ομόλογα, επιχειρούν σήμερα να αποτινάξουν τις αμαρτίες του παρελθόντος. Η Ελλάδα, που αντιμετωπίζει έντονο δημοσιονομικό πρόβλημα, έχει βρεθεί στο στόχαστρο των οίκων και είναι από τους πρώτους αποδέκτες της στροφής τους προς αυστηρότερες αξιολογήσεις. Υποβαθμίστηκε ήδη δύο φορές σε διάστημα μόλις ενάμιση μήνα από τη Fitch, ενώ τη δαμόκλειο σπάθη της υποβάθμισης κινούν η πανίσχυρη Standard & Ρoor΄s και η Μoody΄s. Μέχρι τώρα, πάντως, ο χορός των υποβαθμίσεων που άνοιξε για την Ελλάδα έχει πυροδοτήσει κύμα κερδοσκοπίας στα ομόλογα και το Χρηματιστήριο. Η ιστορία των τριών μεγάλων οίκωνStandard & Ρoor΄s, Μoody΄s Fitch- αρχίζει στις αρχές του 1900, αλλά η μεγάλη τους αποτυχία ήρθε σχεδόν 110 χρόνια μετά, το 2008. Όπως αποκαλύφθηκε, έδιναν υψηλές αξιολογήσεις (ΑΑΑ) σε «τοξικά» δομημένα προϊόντα που συνδέονταν με επισφαλή ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια σε φτωχούς δανειολήπτες στις ΗΠΑ. Η φούσκα των δανείων αυτών έσκασε και παραλίγο να γονατίσει το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, μετά την κατάρρευση της Lehman Βrothers, προκαλώντας τον μεγαλύτερο μεταπολεμικό σεισμό στην παγκόσμια οικονομία.

Πίσω από τις εταιρείες αυτές που ιδρύθηκαν στη Νέα Υόρκη, από το 1860 έως το 1913, βρίσκονται σήμερα πολύ μεγάλα επενδυτικά σχήματα, όπως είναι ο δισεκατομμυριούχος επενδυτής Γουόρεν Μπάφετ (στη Μoody΄s), η ΜcGraw-Ηill, κολοσσός στον χώρο των επενδύσεων, των εκδόσεων και των media (στη Standard & Ρoor΄s) και η μεγάλη γαλλική εταιρεία συμμετοχών Fimalac (στη Fitch). Στο στόχαστρο Ε.Ε. και ΗΠΑ
Πριν ο Ευρωπαίος επίτροπος ΜcCreevy αρχίσει να ερευνά κατά πόσο οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης συνδέονται στενά με τα προβλήματα στην αγορά των τοξικών (subprime) ομολόγων που παραλίγο να οδηγήσουν σε χρεοκοπία τράπεζες, οδηγώντας τις σε απώλειες εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, οι Αμερικανοί είχαν ήδη δρομολογήσει τη δική τους έρευνα για να αποδοθούν ευθύνες.

Από το 2008, όταν ξέσπασε η κρίση, ειδική εξεταστική επιτροπή του αμερικανικού Κογκρέσου θεωρούσε ότι οι οίκοι αυτοί έδιναν – όπως πίστευαν οι γερουσιαστές- πολύ υψηλές αξιολογήσεις σε επενδυτικά προϊόντα, τα οποία βασίζονταν σε τοξικά ομόλογα (subprimes).

Έγγραφα που είχε δώσει τότε στη δημοσιότητα η ερευνητική επιτροπή του Κογκρέσου, σύμφωνα με το Reuters, έδειχναν πως υψηλόβαθμα στελέχη των οίκων αξιολόγησης ήξεραν καλά ότι δεν έπρεπε να δίνουν υψηλές αξιολογήσεις (ΑΑΑ) σε χιλιάδες τέτοια επενδυτικά προϊόντα, αλλά ότι οι εταιρείες τους τα εγγυώνταν έτσι κι αλλιώς, κερδίζοντας στην πορεία τεράστια ποσά. Αυτό γινόταν, σύμφωνα με τις καταγγελίες, επειδή οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης πληρώνονταν από επενδυτικές τράπεζες για να αξιολογούν τα τοξικά προϊόντα που πουλούσαν έπειτα οι τελευταίες στους επενδυτές τους.

Οι επικεφαλής των οίκων αξιολόγησης επικαλέστηκαν τη μεγάλη πτώση στις τιμές των ακινήτων για να δικαιολογήσουν την αποτυχία τους που συνέβαλε στην κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Τελικά, η εισαγγελία της Νέας Υόρκης κατέληξε σε συμφωνία με τις τρεις εταιρείες, κατά την οποία έπρεπε να υιοθετήσουν πολύ αυστηρότερους κανονισμούς για το πώς θα πρέπει να δίνουν τις αξιολογήσεις. Ρυθμιστική δράση για τη λειτουργία των οίκων πιστοληπτικής αξιολόγησης έλαβε και η Κομισιόν, με αποτέλεσμα σήμερα τόσο η Standard & Ρoor΄s (που θεωρείται ο μεγαλύτερος οίκος αξιολόγησης) όσο η Μoody΄s και η Fitch να λειτουργούν υπό πολύ αυστηρότερο ρυθμιστικό καθεστώς.

Μπαράζ υποβαθμίσεων
Είναι ενδεικτικό ότι οι οίκοι έχουν υποβαθμίσει πλέον επενδυτικά προϊόντα που βασίζονται σε τιτλοποιήσεις στεγαστικών αξίας 1,9 τρισεκατομμυρίων δολαρίων από τότε που άρχισε η κρίση, γεγονός που δείχνει ότι οι προηγούμενες αξιολογήσεις δεν ήταν αξιόπιστες. Επίσης, στα πλαίσια των αυστηρότερων κανόνων, οι οίκοι αυτοί έχουν υποβαθμίσει τις τελευταίες μέρες, εκτός από την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία.

Τι σημαίνουν οι αξιολογήσεις
Οι αξιολογήσεις των οίκων είναι ιδιαίτερα σημαντικές για μια χώρα επειδή με βάση αυτές καθορίζεται από τις αγορές το κόστος δανεισμού στο οποίο έχει πρόσβαση κάθε κράτος. Όσο πιο ψηλά στη βαθμίδα βρίσκεται μια χώρα (π.χ. στο ΑΑΑ) τόσο πιο φθηνά δανείζεται και το αντίθετο. Η βαθμολογία ΒΒΒ (σήμερα η Ελλάδα έχει υποβαθμιστεί στο ΒΒΒ+ από τη Fitch, δηλαδή βρίσκεται μόλις δύο κατηγορίες πιο πάνω από το junk) θεωρείται οριακή για να δανείζεται μια ευρωπαϊκή χώρα. Η πρακτική είναι ότι οι τράπεζες αγοράζουν τα κρατικά ομόλογα, τα οποία στη συνέχεια δίνουν ως ενέχυρο στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για να δανεισθούν οι ίδιες. Μάλιστα, το όριο αυτό σε έναν χρόνο πρόκειται να αλλάξει και να γίνει πιο αυστηρό (έως Απου είναι μια κατηγορία πάνω από το ΒΒΒ+), γεγονός που χτυπάει το καμπανάκι του κινδύνου για την Ελλάδα. Κοινώς, όταν πέσει η αξιολόγηση μιας χώρας κάτω από το Α-, το κόστος δανεισμού αυξάνεται σημαντικά, όπως δείχνει και η εκτίναξη στο spread των ελληνικών ομολόγων στις 260 μονάδες βάσης.

Η Ελλάδα είναι από τα πρώτα θύματα της στροφής των διεθνών οίκων προς αυστηρότερες αξιολογήσεις

Standard & Poor΄s, Μoody΄s και Fitch οι τρεις πανίσχυροι κριτές

Το βαρύ πυροβολικό των τριών οίκων πιστοληπτικής αξιολόγησης είναι σήμερα η Standard & Ρoor΄s (S&Ρ), εκτοπίζοντας από την κορυφή τη Μoody΄s που κατείχε παλιότερα τον τίτλο αυτό. Η S&Ρ αποτελεί θυγατρική της ΜcGraw-Ηill, εταιρείας που εκδίδει και αναλύσεις και έρευνες για μετοχές και ομόλογα. Είναι ιδιαίτερα γνωστή για τους χρηματιστηριακούς της δείκτες και κυρίως τον αμερικανικό S&Ρ 500. Ιδρύθηκε το 1860, όταν ο Ηenry Varnum Ρoor εξέδωσε την πρώτη του ανάλυση για τους αμερικανικούς σιδηροδρόμους και κανάλια στις ΗΠΑ, όπου και γεννήθηκε η εταιρεία και εξαγοράστηκε από την Τhe ΜcGraw-Ηill Companies, το 1966.

Οι θετικές αξιολογήσεις της αρχίζουν από το ΑΑΑ, που είναι η υψηλότερη βαθμίδα, και φτάνουν έως το ΒΒΒ. Από εκεί και κάτω οι βαθμολογήσεις δείχνουν ότι η πιστοληπτική ικανότητα μιας χώρας δεν είναι επαρκής. Οι αρνητικές βαθμολογίες (junk) αρχίζουν από το ΒΒ και φτάνουν έως το D που σημαίνει χρεοκοπία.

Η Μoody΄s ιδρύθηκε στη Νέα Υόρκη, το 1909, από τον John Μoody και σήμερα βασικοί της μέτοχοι είναι οι εταιρείες Βerkshire Ηathaway- του δισεκατομμυριούχου επενδυτή και δεύτερου πλουσιότερου ανθρώπου στον κόσμο, του Γουόρεν Μπάφετ- και η Davis Selected Αdvisers.

Το σύστημα βαθμολογίας πιστοληπτικής ικανότητας είναι παρόμοιο με αυτό της S&Ρ, αλλά με τη χρήση διαφορετικών γραμμάτων. Έτσι η υψηλότερη βαθμολογία αρχίζει από το Αaa και φτάνει έως το Βaa3. Οι αρνητικές βαθμολογίες κυμαίνονται από το Β1 έως το C που δείχνει χρεοκοπία.

Η Fitch ιδρύθηκε το 1913 στη Νέα Υόρκη από τον John Κnowles Fitch και ελέγχεται από τη γαλλική εταιρεία συμμετοχών Fimalac. Θεωρείται η μικρότερη από τους τρεις διεθνείς οίκους πιστοληπτικής αξιολόγησης και ήταν η πρώτη που εισήγαγε το 1924 την κλίμακα βαθμολόγησης με γράμματα (από ΑΑΑ έως D), την οποία χρησιμοποιεί σήμερα και η S&Ρ, έπειτα από άδεια που πήρε.