«Υπάρχουν αναγνώστες πιο προικισμένοι απ΄τους συγγραφείς»

Κανείς δεν ξέρει τι θα μείνει στο μέλλον από τη λογοτεχνική παραγωγή της εποχής μας, ο Σέρβος συγγραφέας Μίλοραντ Πάβιτς όμως, που απεβίωσε χθες σε ηλικία 80 ετών από έμφραγμα του μυοκαρδίου, πρόλαβε και είδε την Ιστορία εγκαίρως και δεν θα συνωστίζεται με όλους τους υπόλοιπους στον προθάλαμο.

Έγινε ο πρώτος συγγραφέας που έγραψε με δομή hypertext πριν ακόμη από το Ίντερνετ. Το περίφημο «Λεξικό των Χαζάρων» του, που κυκλοφόρησε το 1980 και μεταφράστηκε σε 30 γλώσσες, ήταν ένα μυθιστόρημα που μπορούσε κανείς να το αρχίσει και να το τελειώσει σε οποιαδήποτε σελίδα. Ένα μυθιστόρημα, δηλαδή, που κάθε αναγνώστης μπορούσε να το διαβάσει αλλιώς, συμμετέχοντας στην ουσία στη δημιουργία, δηλαδή παρεμβαίνοντας διαδραστικά στο έργο, επιλέγοντας ακόμα και το τέλος του.

Αυτές τις νεωτερικές ιδέες τις προχώρησε όμως ακόμη περισσότερο, συσχετίζοντας το μοντέλο των διαφορετικών εκδοχών της δράσης με τις διαφορές των δύο φύλων. Έτσι, το θε ατρικό του έργο «Για πάντα και μια μέρα παραπάνω», που κάποια στιγμή παιζόταν σε πέντε διαφορετικά ρωσικά θέατρα, έχει ανδρική και θηλυκή εκδοχή. Οι θεατές ψήφιζαν κάθε βράδυ ποια εκδοχή ήθελαν και οι ηθοποιοί ήταν προετοιμασμένοι και για τις δύο. Αυτό δεν ήταν απλώς ένα παιχνίδι. Όπως υποστήριζε σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», «είναι σε μεγάλη άνοδο η γυναικεία γραφή». Διότι «υπάρχουν πολλές νέες γυναικείες φωνές που χαρακτηρίζονται από ειλικρίνεια και δεν αλλοιώνουν την πραγματικότητα για ιδεολογικούς λόγους».

Για την παράξενη δομή των έργων του, ο Μίλοραντ Πάβιτς- είχε δώσει πριν από δύο χρόνια διάλεξη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στο πλαίσιο του Μegaron Ρlus και παλιότερα είχε επισκεφθεί τη Θεσσαλονίκη προσκεκλημένος της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίουέλεγε: «Δεν μπορείς να ακούσεις τη μουσική από το τέλος προς την αρχή. Αντίθετα, μπορεί να δεις ένα αρχιτεκτόνημα από διαφορετικές γωνίες. Βλέπω λοιπόν το μυθιστόρημα ως ένα σπίτι. Τα βιβλία μου μπορούν να διαβάζονται με το γνωστό, συνήθη τρόπο, αλλά και διαφορετικά, ξεκινώντας από οποιοδήποτε σημείο. Είναι δομή ανάλογη με του στραυρόλεξου». Ο Μίλοραντ Πάβιτς είχε απαντήσει και στο «Ερωτηματολόγιο του Προυστ», στο «Βιβλιοδρόμιο» των «ΝΕΩΝ». Στην ερώτηση: «Πώς θα θέλατε να πεθάνετε;» είχε απαντήσει: «Γρήγορα». Η επιθυμία του έγινε πραγματικότητα. «Αν συναντούσατε τον Θεό, τι θα θέλατε να σας πει;»: Στην απάντησή του «Αν υπάρχει ζωή μετά θάνατον», η έκβαση παραμένει όπως και στα βιβλία του ανοιχτή.

ΙΝFΟ

Στα ελληνικά κυκλοφορούν 10 μυθιστορήματα του Μίλοραντ Πάβιτς, κυρίως από τις εκδόσεις Καστανιώτη και Εστία.

Έχει πει:

●«Αυτό που επιδιώκουν οι συγγραφείς από τα έγκατα του χρόνου είναι να ζουν από τα όνειρα»…

●«Ο αναγνώστης είναι άνθρωπος που πάσχει από πνευματική έλλειψη βιταμινών. Ο συγγραφέας που θα προσφέρει άφθονη βιταμίνη C, όταν το κοινό χρειάζεται Β, δεν θα πετύχει τίποτε. Απεναντίας, αν καταφέρει να του προσφέρει αυτό που του λείπει, έχουμε φαινόμενα μπεστ σέλερ» ●«Για να ακουστεί κάτι, πρέπει να αναφερθεί τουλάχιστον τρεις φορές. Τα πράγματα πρέπει να τα επαναλαμβάνουμε» ●«Διαβάζω δυνατά τις προτάσεις που γράφω. Αν κουδουνίζουν, όταν τις διαβάζεις, είναι καλές» ●«Κάθε βιβλίο έχει τον πατέρα και τη μητέρα του. Ο συγγραφέας πρέπει να αναρωτιέται ποιοι είναι οι γονείς του» ●«Κατά τη γνώμη μου, οι περισσότεροι αναγνώστες είναι πιο προικισμένοι από τους συγγραφείς!» ●«Είναι σημαντικό, στον αιώνα που έρχεται, ένα βιβλίο να έχει πολλές δυνατότητες ανάγνωσης. Διότι η ανθρώπινη σκέψη είναι τέτοια.

Απλώνεται σε όλες τις κατευθύνσεις»