Το μακρύ ταξίδι ενός βιογράφου

Ο λόρδος Ρόμπερτ Σκιντέλσκι έχει αφιερώσει περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες της ζωής του σε έναν άνθρωπο: τον Τζον Μέιναρντ Κέινς. Λίγες ημέρες μετά τις διακοπές του στην Ελλάδα, μίλησε στους «Financial Τimes» για το νέο βιβλίο που έγραψε για τον σπουδαίο οικονομολόγο. Αλλά και για μια ενδιαφέρουσα διαδρομή, τη δική του, που από τα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης ξεδιπλώνεται σε τρεις διαφορετικές ηπείρους.

Το βιβλίο «Κeynes: Τhe Return of the Μaster» είναι ένα συμπλήρωμα στους τρεις τόμους της βιογραφίας του αρχιτέκτονα του νομισματικού συστήματος του Μπρέτον Γουντς, οι θεωρίες του οποίου επανήλθαν θριαμβευτικά στο προσκήνιο εξαιτίας της χειρότερης οικονομικής κρίσης που γνώρισε ο πλανήτης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μια εξήγηση στην απόφαση του λόρδου Σκιντέλσκι να αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του στη ζωή του Κέινς μπορεί να αναζητηθεί στην προσωπική του διαδρομή. Ο Ρόμπερτ Τζέικομπ Αλεξάντερ Σκιντέλσκι γεννήθηκε στο Χαρμπίν της Κίνας το 1939. Οι γονείς του ήταν Βρετανοί υπήκοοι ρωσικής καταγωγής, εβραϊκής από την πλευρά του πατέρα του και χριστιανικής από την πλευρά της μητέρας του. Ο πατέρας του εργάστηκε στην οικογενειακή επιχείρηση στην οποία ανήκε το μεγαλύτερο ανθρακωρυχείο της Μαντζουρίας.

Η περιουσία. «Το παράδοξο είναι ότι η περιουσία των Σκιντέλσκι χάθηκε σε δόσεις», διηγείται στον δημοσιογράφο των «Financial Τimes», καθώς γευματίζουν σε ένα εστιατόριο στο Κόβεντ Γκάρντεν. «Ένα μεγάλο μέρος χάθηκε στην επανάσταση των μπολσεβίκων, αφού η οικογένειά μου κατάφερε να γλιτώσει 6 εκατομμύρια δολάρια. Η γιαγιά μου όμως, που διαχειριζόταν τα χρήματα επειδή ο παππούς μου είχε πεθάνει στο μεταξύ, αποφάσισε να αυξήσει την περιουσία της το 1929 παίζοντας στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Με το Κραχ έχασε τα πάντα». Ο πατέρας του, που μέχρι τότε έκανε την άνετη ζωή τού πλέι μπόι στη Δυτική Ευρώπη, αναγκάστηκε να επιστρέψει στη Μαντζουρία για να εργαστεί στην ακόμη ανθηρή οικογενειακή επιχείρηση. «Εκεί συναντήθηκε με τη μητέρα μου κι εγώ είμαι το αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης».

Η περιπέτεια της οικογένειας συνεχίστηκε το 1941, όταν οι Ιάπωνες συνέλαβαν τον 4χρονο Ρόμπερτ και τους γονείς του. Δεν κέρδισαν την ελευθερία τους παρά αρκετούς μήνες αργότερα χάρη σε μια ανταλλαγή αιχμαλώτων. Η οικογένεια επέστρεψε στην Κίνα μετά τον πόλεμο, αλλά το 1947 η Μαντζουρία καταλήφθηκε από τις δυνάμεις του Μάο Τσε Τουνγκ. Δύο χρόνια αργότερα, κι έχοντας χάσει κάθε ελπίδα να γλιτώσει την περιουσία της, η οικογένεια επέστρεψε στην Ευρώπη. Ο Ρόμπερτ Σκιντέλσκι παραδέχεται ότι η απόφασή του να μελετήσει τον Μεσοπόλεμο και τη Μεγάλη Ύφεση οφείλεται εν μέρει στο γεγονός πως «εκείνη την περίοδο σταυρώθηκε η οικογένειά του». Παράλληλα, όμως, «ήταν ένα παρθένο έδαφος την εποχή εκείνη, η Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης σταματούσε το 1914».

«Ναζιστικό στυλ». Στο πανεπιστήμιο ο Ρόμπερτ Σκιντέλσκι γνώρισε τον Μαξ Μόσλεϊ και στη συνέχεια την οικογένειά του: τον Όσβαλντ, πρώην υπουργό των Εργατικών που στη συνέχεια ίδρυσε τη Φασιστική Βρετανική Ένωση, και τη σύζυγό του Νταϊάνα. Με τον πα λιό του συμφοιτητή και μετέπειτα πρόεδρο της Φόρμουλα 1 που μπήκε στο μάτι του κυκλώνα όταν αποκαλύφθηκε η συμμετοχή του σε σεξουαλικά όργια «ναζιστικού στυλ» βλέπεται ακόμη. Η βιογραφία που έγραψε το 1975 για τον Όσβαλντ Μόσλεϊ, έναν «χαρισματικό άνθρωπο», όπως λέει, του στοίχισε τη θέση στα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Τζονς Χόπκινς στις ΗΠΑ. Σήμερα θεωρεί την εμμονή του με τον Μόσλεϊ «λάθος». Δεν θα μπορούσε να χαρακτηρίσει ποτέ με τον ίδιο τρόπο την εμμονή του με τον Κέινς, καθώς επαναλαμβάνει μία από τις πιο διάσημες ρήσεις του: «Το μακροπρόθεσμο είναι ένας κακός οδηγός για το σήμερα. Μακροπρόθεσμα, θα είμαστε όλοι νεκροί».


«Ο Κέινς γέλασε τελευταίος»

«Στα ερευνητικά σεμινάρια ο κόσμος δεν παίρνει πια τις θεωρίες του Κέινς στα σοβαρά. Το κοινό αρχίζει να μουρμουρίζει και να γελάει», έγραφε ο Ρόμπερτ Λούκας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, το 1980. Όπως υπενθυμίζει ο Πολ Κρούγκμαν μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας «Οbserver», ο Λούκας ήταν αντικειμενικά εκείνη την εποχή ο οικονομολόγος με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο. Αυτός, ωστόσο, που γέλασε τελευταίος ήταν ο Κέινς. Οι θεωρίες του Λούκας, επισημαίνει ο Αμερικανός οικονομολόγος που τιμήθηκε φέτος με το βραβείο Νόμπελ, αποδείχθηκαν εντελώς άχρηστες στην τρέχουσα οικονομική κρίση. Από την άλλη πλευρά, η κεϊνσιανή θεωρία μοιάζει επιτυχέστερη από ποτέ. «Σε αυτό το βιβλίο ο Ρόμπερτ Σκιντέλσκι, ο μεγάλος βιογράφος του Κέινς, προσφέρει μια σύντομη αλλά συναρπαστική ανασκόπηση της αντικεϊνσιανής αντεπανάστασης, του κινήματος που άρχισε από τον Μίλτον Φρίντμαν και έφτασε στο απόγειο με τις μουρμούρες και τα γέλια του Λούκας», γράφει ο Πολ Κρούγκμαν στη βρετανική εφημερίδα και προσθέτει: «Ζούμε τη δεύτερη εποχή του Κέινς. Και ο Ρόμπερτ Σκιντέλσκι είναι ακόμη ο οδηγός αυτής της επιλογής μας».


Ο μεγαλύτερος οικονομολόγος του 20ού αιώνα

● Ο ΤΖΟΝ ΜΕΪΝΑΡΝΤ ΚΕΪΝΣ γεννήθηκε στο Κέμπριτζ στις 5 Ιουνίου του 1883. Ο πατέρας του ήταν οικονομολόγος και καθηγητής του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ και η μητέρα του κόρη υπουργού της εποχής.

● ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ των σπουδών του στο Κέμπριτζ ήρθε σε επαφή με την ομάδα Βloomsbury, μέλη της οποία ήταν ο Λέοναρντ και η Βιρτζίνια Γουλφ, ο Λίτον Στράσεϊ και ο Κλάιβ Μπελ.

● ΕΠΕΙΤΑ από ένα σύντομο διάλειμμα ως κρατικός υπάλληλος επέστρεψε ως καθηγητής στο Κέμπριτζ, ενώ στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο συνεργάστηκε ως σύμβουλος με το βρετανικό υπουργείο Οικονομικών.

● ΣΤΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ της Συνθήκης των Βερσαλλιών ήταν οικονομικός σύμβουλος του Βρετανού πρωθυπουργού Λόιντ Τζορτζ. Παραιτήθηκε από τη θέση του, καθώς διαφώνησε με τις εξοντωτικές πολεμικές αποζημιώσεις που επιβλήθηκαν στην ηττημένη Γερμανία.

● ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ της Μεγάλης Ύφεσης γράφει τα δύο μεγάλα έργα το «Τreatise on Μoney» (1930) και το επαναστατικό «Τhe General Τheory of Εmployment, Ιnterest and Μoney» (1936).

● ΤΟ 1937 υπέστη καρδιακή προσβολή, αλλά μόλις ξέσπασε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος επέστρεψε στην έδρα του, αρχίζοντας παράλληλα μια νέα περίοδο συνεργασίας με το υπουργείο Οικονομικών της χώρας του.

● ΤΟ 1944 έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στη Διάσκεψη του Μπρέτον Γουντς με την οποία καθορίστηκαν οι νομισματικές και οικονομικές εξελίξεις μετά τον πόλεμο. Πέθανε ως Λόρδος Κέινς του Τίλτον στις 21 Απριλίου του 1946.