«Όταν χειροτερεύουν οι κοινωνίες, χειροτερεύει και η γλώσσα»

Οραματίζεται «δασκάλους χωρίς σύνορα» αλλά και «δημοσιογράφους χωρίς σύνορα», γιατί «είναι κι αυτοί δάσκαλοι με τον τρόπο τους». Οπανεπιστημιακός- δάσκαλος Χρίστος Τσολάκης επιχειρεί να «στείλει» τη γνώση ακόμη και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και Διαδικτύου
Προ δεκαετίας ο καθηγητής Γλωσσολογίας στο ΑΠΘ Χρίστος Τσολάκης παρέδιδε ωριαία ραδιοφωνικά μαθήματα για τη χρήση της γλώσσας. Χάρη στην πρωτοποριακή κίνηση της τότε διευθύντριας του πολιτιστικού ραδιοφώνου της ΕΤ3 (απ΄ όπου εκπέμπονταν οι ραδιοφωνικές εκπομπές- μαθήματα), ο ραδιοφωνικός- προφορικός λόγος έγινε γραπτός και οι εκπομπές πέντε τόμοι με γενικό τίτλο «Την γλώσσα μού έδωσαν ελληνική».

Δέκα χρόνια μετά και παρ΄ ότι ομότιμος πλέον καθηγητής, άρχισε ξανά να παραδίδει μαθήματα από την έδρα μιας αίθουσας στην Ένωση Συντακτών. Και συνεχίζει με ασκήσεις που αποστέλλονται ηλεκτρονικά στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις των μελών της, οι δε απαντήσεις- λύσεις «περνούν» στην ηλεκτρονική σελίδα http://www. esiemth.gr.

Εδώ ο κόσμος καίγεται (κρίσεις ηθικές, κοινωνικές, οικονομικές, των ΜΜΕ) κι εσείς ασχολείσθε με τη γλώσσα;

Έχει δίκαιο όποιος το λέει. Εφόσον περιφρονήσαμε τον δάσκαλο και χρησιμοποιούμε τη γλώσσα και την Παιδεία γενικότερα όχι με τους νόμους του ανθρώπου αλλά με τους νόμους του εμπορίου.

Η κρίση που διάγουμε είναι πράγματι οδυνηρή. Όλα έχουν φυράνει. Παλιότερα οι κρίσεις συνοδεύονταν- αντιδρούσαμε έτσι- από ένα όραμα. Τώρα πάσχει πρωτίστως η πολιτική. Και δεν βλέπω θεραπεία. Ούτε τους ανθρώπους που θα θεραπεύσουν. Ποτέ δεν είχαμε τόσο αδύνατη πολιτική. Προϋπόθεση όλων είναι η παιδεία. Αυτή που ξεκινά απ΄ το σχολείο. Όμως η πολιτική ηγεσία αντιλαμβάνεται το σχολείο σαν το μέσο που θα προετοιμάζει ανθρώπους για την αγορά εργασίας. Ο στόχος είναι να αποπροσανατολίσουμε το σχολείο από την αγορά εργασίας και να το προσανατολίσουμε στον άνθρωπο και την παιδεία. Ο άνθρωπος θα στήσει αγορές εργασίας για όλους. Ακούγεται ρομαντικό. Ο μεγαλύτερος ρεαλισμός σήμερα είναι αυτός ο ρομαντισμός.

Και η δημοσιογραφία πάσχει γιατί εδώ επικρατεί ο λόγος της συναλλαγής. Για να φτάσεις στην ευδαιμονία που είναι η πληρότητα του ανθρώπου θα πρέπει να είσαι ελεύθερος άνθρωπος. Προϋπόθεση της πληρότητας είναι η ελευθερία. Προϋπόθεση της ελευθερίας η ευψυχία. Η ψυχή δηλαδή που έχει δεχτεί την παιδεία. Οι αγράμματοι άνθρωποι, πάντως, έχουν συχνά δεχθεί περισσότερη «παιδεία» από άλλους. Μιλούν κάθε μέρα με το βιβλίο της φύσης.

Η παιδεία δεν έρχεται μόνο με τα βιβλία αλλά και μέσω του διαλόγου που θα κάνουμε με τη ζωή. Ο άνθρωπος πρέπει να διαλέγεται με τη ζωή, διαρκώς και να εγγράφει στον εγκέφαλό του λόγο. Να στοχάζεται. Στον λόγο είναι η σωτηρία. Να αναλογίζεται, να διαλογίζεται, να συλλογίζεται.

Μαθήματα γλώσσας, αλλά ηλε
κτρονικά;
Ο κόσμος, οι δυναμικές που μεταβάλλουν τη ζωή μεταβάλλουν και τη γλώσσα. Είναι λάθος να τις αγνοήσεις. Θα πρέπει να τις χρησιμοποιήσεις, αφού η ευρεία μάζα τις χρησιμοποιεί. Τα ίδια μέσα μπορούμε να τα χρησιμοποιούμε επ΄ αγαθώ. Να δώσουμε δηλαδή την είδηση της γλώσσας, το γλωσσικό φαινόμενο να αναλύσουμε, να το παρουσιάσουμε, να το μεταδώσουμε σε περισσότερο κόσμο που ενδιαφέρεται. Στους δημοσιογράφους. Να αρθρώσουμε σωστό, δηλαδή έντιμο λόγο, όχι τον λόγο της συναλλαγής. Δεν είναι η γραμματική για τη γραμματική, η σύνταξη γα τη σύνταξη. Είναι για τη δημοσιογραφία. Για τον λόγο.

Περνάει κρίση και η γλώσσα;
Με την έννοια πως δεν αξιοποιούνται οι δυναμικές της και οδηγείται κι αυτή σε μια σύγχυση, ναι. Οι γλώσσες ακολουθούν τις κοινωνίες. Όταν χειροτερεύουν οι κοινωνίες, χειροτερεύουν οι έννοιες που διέπουν τη ζωή, χειροτερεύει και η γλώσσα που τις εκφράζει. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν πλουτίζει. Προστίθενται νέες έννοιες που εκφράζουν την ευτέλεια που μας διέπει.


Ασκήσεις αυτοβελτίωσης στο Ίντερνετ

Προσέξτε πόσο περιορίζεται η διάλεκτός μας (η προσωπική μας γλώσσα), όταν περιορίζουμε το λεξιλόγιό μας σε μερικές μόνο λέξεις που ταιριάζουν παντού…

1. Σκέφτομαι την κατάστασή μου. 2. Σκέφτομαι αν ήταν σωστό αυτό που είπα.

3. Σκέφτομαι να πάω ταξίδι.

Θα αντιληφθείτε πόσο ακριβής γίνεται ο λόγος μας, αν αντικαταστήσετε το «σκέπτομαι» με το ομόλογο συνώνυμό του, π.χ.:

1. Συλλογίζομαι την κατάστασή μου. 2. Διερωτώμαι αν ήταν σωστό αυτό που είπα. 3. Σκοπεύω να πάω ταξίδι. Συνεχίστε. Τα ρήματα που θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν το «σκέπτομαι» δίνονται στη συνέχεια.

Επιλέξτε το καταλληλότερο για κάθε περίπτωση:

υπολογίζω, προσπαθώ, σε έχω στον νου μου, κρίνω, μεριμνώ/ φροντίζω, υποθέτω/ θεωρώ, φαντάζομαι, φρονώ / έχω γνώμη, προσπαθώ να θυμηθώ, προσέχω, μηχανεύομαι.

Μπορείτε να αναζητήσετε και άλλα δικά σας.

Ποιο είναι το σωστό (Σ) και ποιο το λάθος (Λ); 1. Αδιακρίτου καταγωγής.

2. Αδιακρίτως καταγωγής.

3. Αδιάκριτα από καταγωγή.

4. Χωρίς διάκριση καταγωγής.

5. Χωρίς διάκριση ως προς την καταγωγή. 6. Αδιακρίτου φύλου, ηλικίας, μορφώσεως. 7. Αδιακρίτως φύλου, ηλικίας μορφώσεως. Απαντήσεις:

1.Λ, 2.Σ, 3.Λ, 4.Σ, 5.Σ, 6.Λ, 7.Σ ● Όλες οι ασκήσεις στην ιστοσελίδα http://www. esiemth.gr, στο «Σεμινάρια ελληνικής γλώσσας»
«Όταν πιάσουμε πάτο…»

«Ακόμα δεν τον πιάσαμε τον πάτο.

Κατεβαίνουμε ακόμα…», λέει ο Χρίστος Τσολάκης. «Όταν πιάσουμε για τα καλά, θα το νιώσουμε. Ο άνθρωπος δεν είναι δυνατόν να συμπράξει στην καταστροφή του. Θα αντιδράσει.

Πιστεύω ότι το καλό θα κατισχύσει. “Και μη έχοντας πιο κάτω άλλο σκαλί να κατρακυλήσεις πιο βαθιά στου κακού τη σκάλα/ για το ανέβασμα ξανά που σε καλεί / θα αισθανθείς να σου φυτρώνουν τα φτερά τα πρωτινά σου τα μεγάλα”, το λέει ο Παλαμάς».


Φιλοσοφία και μυθιστόρημα

Τα μεγάλα πνεύματα της ευρωπαϊκής σκέψης για αιώνες υποτιμούσαν το μυθιστόρημα ως μικρότερης σημασίας και αξίας λογοτεχνικό είδος από τα γνωστά και ήδη επεξεργασμένα από την αρχαιότητα. Αυτή η «αδικία» αναζητά δικαίωση στο Ναύπλιο. Όπου στις 3 και 4 Οκτωβρίου συναντώνται ειδικοί και φίλοι του «L΄ Αtelier du Roman» για την ενδέκατη Διεθνή Συνάντηση με θέμα «Φιλοσοφία και μυθιστόρημα: η συνάντηση που δεν έγινε».

Γιατί όμως οι φιλόσοφοι προτίμησαν ποίηση και θέατρο αφήνοντας στη σκιά την τέχνη που συνέβαλε τόσο στην αισθητική διαμόρφωση των λαών της Ευρώπης;

Δοκιμιογράφοι, συγγραφείς, μεταφραστές και κριτικοί λογοτεχνίας θα απαντήσουν με συζητήσεις και νέες ιδέες σε αυτό το ερώτημα που θέτει ο Λάκης Προγκίδης, ιδρυτής του γαλλικού λογοτεχνικού περιοδικού «L΄ Αtelier du Roman» και εμπνευστής του εργαστηρίου. «Βέβαια, στον 20ό αιώνα τα πράγματα αλλάζουν», επισημαίνει ο Λάκης Προγκίδης. «Αλλά το ερώτημα αν εξαλείφθηκε το χάσμα ανάμεσα στη φιλοσοφία και το μυθιστόρημα παραμένει. Η καλλιτεχνική δημιουργία δεν εξαρτάται από την αφηρημένη σκέψη. Κατά συνέπεια, ο μυθιστοριογράφος δεν θα υποφέρει και πολύ αν οι φιλόσοφοι δεν διαβάζουν μυθιστορήματα».

Οι καλεσμένοι της συνάντησης θα δώσουν τις απαντήσεις τους. Ανάμεσά τους ο θεατρικός συγγραφέας Δημήτρης Δημητριάδης, η Γαλλίδα συγγραφέας Μπελίντα Κανόν, ο μυθιστοριογράφος Γιάννης Κιουρτσάκης, ο συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας Δημοσθένης Κούρτοβικ, η Καναδέζα Μονίκ Λαρί, ο ποιητής Ζαν – Ιβ Μασόν, ο συνθέτης και δοκιμιογράφος από τη Δανία Λουί Νεφέρ, ο δοκιμιογράφος Ντανί Ρομπέρ- Ντιφούρ και ο Ιταλός συγγραφέας Φραντσέσκο Φορλάνι.