Φως στον άγνωστο Καζαντζάκη

Πλήρως αναμορφωμένο, εσωτερικά και εξωτερικά, άνοιξε ξανά τις πύλες του το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη στην πατρίδα του Καπετάν Μιχάλη
«Σκοπός μας είναι να φανεί ο πλούτος, το εύρος της δουλειάς, ο άνθρωπος, ο διάλογος με την εποχή του. Με τρόπο εύληπτο, χαλαρό, έμμεσο, όχι διδακτικό. Και χωρίς το στοιχείο του άκρατου θαυμασμού. Δεν είναι τέμενος λατρείας, είναι χώρος όπου παρουσιάζεται κατά το δυνατόν αντικειμενικά η ζωή και κυρίως το έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Με αισθητικά και φιλολογικά κριτήρια». Αυτές είναι οι γενικές κατευθύνσεις της ολοκληρωτικής αναμόρφωσης του Μουσείου Καζαντζάκη, έτσι όπως τις περιγράφει στα «ΝΕΑ» ο Δημήτρης Καλοκύρης, υπεύθυνος για τον καλλιτεχνικό σχεδιασμό. Το Μουσείο, που άνοιξε ξανά και αθόρυβα τις πύλες του πριν από λίγες μέρες, βρίσκεται στη Μυρτιά (τους παλιούς Βαρβάρους), 15 χιλιόμετρα από το Ηράκλειο, και 11 από την Κνωσό. «Το σόι του κυρού μου», γράφει ο Καζαντζάκης στην «Αναφορά στον Γκρέκο», «αποσέρνει από ένα χωριό δυο ώρες δρόμο από το Μεγάλο Κάστρο που το λέν΄ Βαρβάρους». Οι Βαρβάροι ήταν δηλαδή η ιδιαίτερη πατρίδα του Καπετάν Μιχάλη, του πατέρα του Καζαντζάκη. Ο ίδιος είχε γεννηθεί στο Ηράκλειο. «Τα βιβλία των επισκεπτών ήταν άκρως διαφωτιστικά», λέει ο Δημήτρης Καλοκύρης. «Όλοι ήταν ευχαριστημένοι που επισκέφθηκαν το “σπίτι του Καζαντζάκη”. Αλλά δεν ήταν το σπίτι του Καζαντζάκη. Και ήταν ένα στημένο σκηνικό. Ο Ανεμογιάννης ήταν άξιος άνθρωπος, αλλά ο χώρος ήταν περισσότερο Αρχείο, παρά Μουσείο. Το θέμα είναι να βυθιστείς στο έργο ενός συγγραφέα», επισημαίνει. Το οικόπεδο ανήκε στην οικογένεια του σκηνογράφου και ενδυματολόγου Γιώργου Ανεμογιάννη, συγγενούς των Καζαντζά κηδων. Όταν περιήλθε στην πλήρη κυριότητά του, το 1975, ο Γιώργος Ανεμογιάννης το μεταβίβασε στην κοινότητα Μυρτιάς, με όρο την ανέγερση του Μουσείου. Κατόπιν, με τη συνδρομή της Ελένης Καζαντζάκη και του Πάτροκλου Σταύρου, έκανε πολύ μεγάλη προσπάθεια για τη συγκέντρωση του υλικού.

Στο αναμορφωμένο Μουσείο, με πρόεδρο τον καθηγητή Γιώργο Γραμματικάκη, μπορεί κανείς να δει χειρόγραφα του συγγραφέα, αλληλογραφία του με στοχαστές, πολιτικούς, λογοτέχνες της εποχής του, πρώτες εκδόσεις έργων του, σπάνιες φωτογραφίες, αναμνηστικά ταξιδιών, προσωπικά αντικείμενα, μακέτες, υλικό από θεατρικές παραστάσεις έργων του, πορτρέτα και γλυπτά με τη μορφή του. Υπάρχει και εκθετήριο με 36 πορτρέτα φίλων του, ιδεολογικών προτύπων του, συναισθηματικών δεσμών του, στηριγμένα με μαγνήτη σε μεταλλικό τοίχο- που σημαίνει ότι μπορούν να αντικατασταθούν από άλλη έκθεση. «Στο ισόγειο έπεσε το βάρος στην “Οδύσσεια” που, ενώ είναι λιγότερο διαβασμένη, ο Καζαντζάκης τη θεωρούσε μείζον έργο του», λέει ο Δημήτρης Καλοκύρης – μεταξύ άλλων ποιητής, (βραβευμένος) πεζογράφος, άλλοτε εκδότης των περιοδικών «Τραμ» και «Χάρτης» και διευθυντής του περιοδικού «Τέταρτο».

«Χώρος ντυμένος με σκουριασμένη λαμαρίνα, σαν αμπάρι πλοίου και ροή προβολών που ξεκινάει με φιλμάκι του ΄57 από την κηδεία του- την τελευταία του Οδύσσεια- και καταλήγει στη σύγχρονη Οδύσσεια, τη μετανάστευση, με αφορμή το ταξίδι του στον Καύκασο για να βοηθήσει τους εκεί Έλληνες να φύγουν μετά τη Ρωσική Επανάσταση. Στο κέντρο βρίσκεται συμβολικός βραχόκηπος σε σκάμμα με χαλίκια, με μεταλλικό δέντρο που οδηγεί, με ένα κλίμα ζεν, στο ψυχρό φινάλε της Οδύσσειας, στην παγωμένη Ανταρκτική.

Ανάμεσα σε 1ο και 2ο όροφο υπάρχει αναφορά στην “κρητική ματιά”. Ταυροκαθάψια, Ισπανία. Η εσωτερική φλόγα αλλά κι η αίσθηση ενός συγγραφέα κοσμοπολίτη και όχι τοπικού. Ο πάνω όροφος είναι αφιερωμένος αποκλειστικά στα έργα του, με κρυμμένα όμως ενθυμήματα για τον υποψιασμένο επισκέπτη. Αν ανοίξεις ένα συρτάρι, θα βρεις εκμαγείο χεριού. Αν προσέξεις, θα βρεις υποφωτισμένα ανέκδοτα κείμενά του», καταλήγει. Το έργο, που συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ανέλαβε ολόκληρη ομάδα που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τους Μαρία Μαρίνου, Αγγέλα Τσιάντου, Γιώργο Ψωμαδάκη (αρχιτέκτονες), Λίτσα Χατζοπούλου (κείμενα), Βαρβάρα Τσάκα (γενικός συντονισμός), Αντώνη Λεβέντη (επιστημονικός σύμβουλος).

ΙΝFΟ

Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη στη Μυρτιά Ηρακλείου, τηλ. 2810-741689,
2810-742451. Στο Ίντερνετ: http:
//www. kazantzakismuseum.gr