Ημερολόγιο Συνόρων Ο τύραννος και ο γιατρός

Η τελευταία συνωμοσία που «ανακάλυψε» ο Στάλιν ήταν εκείνη των γιατρών. Την περίοδο ακριβώς που τον είχαν «αιχμαλωτίσει» οι αρρώστιες και τα γεράματα…

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΘΥΜΑ της τελευταίας εκκαθάρισης του Στάλιν ήταν ο προσωπικός του γιατρός, ο Βινογκράντοφ. Ο τελευταίος είχε τολμήσει να πει στον τύραννο ότι η υγεία του ήταν χάλια και έπρεπε να αποσυρθεί για να σωθεί. Ο Βινογκράντοφ κατέληξε στα γκουλάγκ. Τον ακολούθησαν πάμπολλοι άλλοι, κορυφαίοι γιατροί, κατά προτίμηση Εβραίοι. Όταν οι βασανιστές του ΕμΚεΜπε πληροφόρησαν τον Στάλιν ότι οι γιατροί δεν «ομολογούν», παρά τα βασανιστήρια, εκείνος ούρλιαξε στον Ιγκντάνιεφ, έναν από τους επαγγελματίες βασανιστές της αυλής του: «Χτύπα τους μέχρι να ομολογήσουν! Χτύπα, χτύπα και ξαναχτύπα. Αλυσόδεσέ τους, λειώσ΄ τους!»…

●●●

Ο γιατρός είναι ίσως ο μοναδικός άνθρωπος στον οποίο ο τύραννος είναι υποχρεωμένος να «υποταχθεί». Ένας γερασμένος ή αρρωστημένος τύραννος αποκτά με τους γιατρούς μια σχέση εξάρτησης και μίσους. Ο γιατρός αποτελεί υπόσχεση προστασίας και σωτηρίας από τον θάνατο. Την ίδια στιγμή, η παρουσία του θυμίζει στον τύραννο ότι είναι θνητός. Ότι και αυτός, ο άνθρωπος με την απεριόριστη εξουσία, αποτελείται από σάρκα που σαπίζει. Εξολοθρεύοντας τους γιατρούς, ο Στάλιν έκανε ίσως μια απελπισμένη προσπάθεια να εξολοθρεύσει τον ίδιο τον θάνατό του. Ανελέητη ειρωνεία της μοίρας του τυράννου: όταν ο Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς έπαθε βαρύ εγκεφαλικό δεν είχε μείνει κανείς από τους αξιόλογους γιατρούς να τον σώσει…

●●●

Θυμήθηκα τη «συνωμοσία των γιατρών» διαβάζοντας τα απομνημονεύματα ενός Γάλλου γιατρού, του Ιβ Πολικέν, ο οποίος για κάποιο διάστημα έγινε ένας από τους προσωπικούς γιατρούς του πιο γνήσιου θαυμαστή του Στάλιν, του Ενβέρ Χότζα. Ο τελευταίος είχε επίσης μια έντονη σχέση με τους γιατρούς. Φιλάσθενος, ο Χότζα πέρασε τα τελευταία δεκατρία χρόνια της ζωής του παλεύοντας, κυριολεκτικά, με τον θάνατο. Το 1973 έπαθε ένα σοβαρό καρδιακό επεισόδιο, αλλά επέζησε, με πολλά προβλήματα. Από τότε τον παρακολουθούσε μια μόνιμη ομάδα γιατρών, ακόμα και όταν πήγαινε στο γραφείο του. Οι γιατροί βρίσκονταν σε κατάσταση μόνιμης επιφυλακής, σε κάποιο μυστικό δωμάτιο, το οποίο ήξερε μόνο ο πιο στενός συνεργάτης του Χότζα. Έπρεπε να κρατήσουν μυστικό το γεγονός ότι παρακολουθούσαν την υγεία του Ηγέτη, ακόμα και από την οικογένειά τους. Ο Χότζα μισούσε τα νοσοκομεία, γι΄ αυτό ο πρώτος όροφος της βίλας του κατέληξε να μοιάζει κάποια στιγμή με θάλαμο νοσηλείας…

●●●

Όσο η υγεία του επιδεινωνόταν και αισθανόταν πως πλησιάζει προς το τέλος του ο Χότζα, τόσο πιο παρανοϊκός γινόταν. Η τελευταία συνωμοσία που ανακάλυψε ήταν τρία χρόνια πριν πεθάνει, όταν είχε χάσει σχεδόν την όρασή του. Καθάρισε, τότε, τον Μεχμέτ Σέχου, τον πιο στενό του φίλο. Ακολούθησε ένα κύμα τρομοκρατίας που έμοιαζε με τον επιθανάτιο ρόγχο του τυράννου. Φυλακίσεις, βασανιστήρια, εκτελέσεις. Ανάμεσα στους «συνωμότες» ήταν ο τότε υπουργός Υγείας και άλλοι γιατροί, με την κατηγορία ότι προσπαθούσαν να δηλητηριάσουν τον Χότζα. Στα τελευταία του ο «μαθητής» αντέγραφε τον «δάσκαλο», ακόμα και στις λεπτομέρειες…

●●●

Ο πιο έμπιστος γιατρός του Χότζα δεν ήταν Αλβανός αλλά Γάλλος: ο διακεκριμένος Παριζιάνος παθολόγος Πολ Μιλιέζ. Ο τελευταίος παρακάλεσε, τον Μάιο του 1979, έναν από τους πιο στενούς του συνεργάτες και μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας, τον γιατρό Ιβ Πολικέν, να ταξιδέψει στην Αλβανία και να εξετάσει τον Ενβέρ Χότζα, η υγεία του οποίου είχε επιβαρυνθεί πολύ. Ο Ιβ Πολικέν αποδέχεται την πρόταση με ένα αίσθημα δέους και περιέργειας. Θα γνωρίσει έναν από τους πιο «μυστήριους» δικτάτορες και την πιο απομονωμένη χώρα στον κόσμο. Περιγράφει τις εντυπώσεις του από την Αλβανία. Το μικροσκοπικό αεροδρόμιο των Τιράνων, τη στρατιωτική ατμόσφαιρα, τα μπούνκερ που δυσκολεύεται να καταλάβει τι χρειάζονται, τη σιωπή των αξιωματούχων που τον συνοδεύουν, τις απαντήσεις τους σαν φανατισμένα, κουρδισμένα ρομποτάκια. Ο Πολικέν εξετάζει τον Χότζα στη βίλα του. Στην πρώτη, εθιμοτυπική, συνάντησή τους μετέχουν Αλβανοί γιατροί και μέλη της κυβέρνησης, οι οποίοι κάθονται σε απόσταση ασφαλείας, απόλυτα σιωπηλοί, με τον φόβο ζωγραφισμένο στα πρόσωπά τους. Κάποια στιγμή, ο δικτάτορας κάνει ένα νεύμα με το δεξί του χέρι προς το σιωπηλό, φοβισμένο, ακροατήριο. Ήταν η στιγμή που ήθελε να μείνει μόνος του με τον γιατρό, για να αρχίσει η εξέταση. «Οι παριστάμενοι εξαφανίστηκαν με εκπληκτική ταχύτητα», γράφει ο Πολικέν. «Δεν είχα ποτέ μου φανταστεί κάποιον βασιλιά που θα μεταχειριζόταν τους υπηκόους του με τόση περιφρόνηση»…

●●●

Την άλλη μέρα ο Ενβέρ Χότζα κάλεσε τον Γάλλο γιατρό στη βίλα του, για μια «φιλική συζήτηση». Το στούντιο του, γράφει ο Πολικέν, ήταν πολύ λιτό και ζεστό. Ο γιατρός βρίσκει μπροστά του έναν κεφάτο στοχαστή που θύμιζε τους Γάλλους διανοουμένους της Rive Gauche στο Παρίσι. Σε άψογα γαλλικά ο Χότζα αρχίζει να αναπολεί τα νεανικά του χρόνια στη Γαλλία, να μιλά για τους αγαπημένους του Γάλλους φιλοσόφους και ποιητές: Σατομπριάν, Λαμαρτέν, Βερλέν, Ελιάρ, Ρεμπό, Μποντλέρ. Ο δικτάτορας θέλει να γοητεύσει τον συνομιλητή του και κατέχει την τέχνη. Ξαφνικά, ο τρυφερός τόνος εξαφανίζεται μόλις ο γιατρός αρχίζει και κάνει κάποιες «αφελείς» ερωτήσεις για την Αλβανία. Ο δικτάτορας αλλάζει ύφος. Γίνεται βαρύς και άκαμπτος. Λέει στον Πολικέν πως αυτός έσωσε την Αλβανία, γιατί αλλιώς θα την είχαν καταπιεί οι γείτονες. Μιλά με μίσος για τον Τίτο. Με θαυμασμό για τον Στάλιν. Με περιφρόνηση για τον Χρουστσώφ. Με ασύγκριτη απέχθεια για τις εκκλησίες και τα τζαμιά. Μιλά για την Αλβανία με το ίδιο πάθος που μιλά ένας ιδιοκτήτης «ερωτευμένος» με την ιδιοκτησία του. Ο Χότζα είναι σίγουρος ότι το μέλλον των Αλβανών θα είναι λαμπρό. Ότι ο μαρξισμός-λενινισμός είναι το όπλο με το οποίο θα μεταλλάξουν μια κοινωνία που κάποτε αποτελείτο μόνο από αναλφάβητους. Λέει πως όλοι φθονούν την Αλβανία και εκείνος πρέπει να την προστατεύσει από τους αμέτρητους εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς. Ο διανοούμενος που απήγγελλε στίχους του Ρεμπό, είχε μεταμορφωθεί σε έναν παρανοϊκό δικτάτορα…

●●●

Ο Πολικέν αναλαμβάνει να παρακολουθήσει την υγεία του Χότζα από μακριά, δίνοντας συνταγές και συμβουλευόμενος τακτικά τις εξετάσεις που του έστελναν από τα Τίρανα. Τον Απρίλιο του 1984 σχεδιάζει μια άλλη επίσκεψη στα Τίρανα. Πρέπει να έρθει το ταχύτερο δυνατόν, τον ειδοποιούν. Η επίσκεψη δεν θα γίνει ποτέ. Την νύχτα της προγραμματισμένης πτήσης ο δικτάτορας ξεψύχησε. Χρόνια μετά, ο γιατρός θυμάται τον δικτάτορα εξαιτίας μιας συναδέλφου του, που έχει μάθει πως εκείνος θεράπευε κάποτε τον Ενβέρ Χότζα. «Δεν έχετε τύψεις που παρατείνατε τη ζωή ενός τέρατος;» τον ρωτά εκείνη. Ο Πολικέν νιώθει αμήχανος. «Εγώ δεν ήξερα τότε την έκταση των εγκλημάτων του καθεστώτος» απολογείται. Αυτή η ερώτηση τον βασανίζει ακόμα και σήμερα. Ο σύγχρονος όρκος του Ιπποκράτη γίνεται τότε το καταφύγιό του: «Θα σε φροντίσω, όποιος και αν είσαι, από όπου και αν έρχεσαι»…

Ιnfo

http://www.healthfilmfestival.gr/
Η ιστοσελίδα του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Κω, για θέματα Υγείας (Κως 1-6 Σεπτεμβρίου)

LΙΝΚ:

http://gazikapllani.blogsspot.com