«Το θέατρο αμύνθηκε απέναντι στην τηλεόραση»

Παράξενος άνθρωπος ο Γιάννης Βαρβέρης. «Δεν πάσχει από υποψίες» ενώ στη ζωή του έχει συμβεί το κάθε τι για να πάσχει. Δεν ανήκει στο «συνδικάτο των τύψεων» ενώ θα ΄πρεπε, γιατί δεν κατάφερε να κόψει την «υψηλή τέχνη του χαρτοπαιγνίου». Δεν φαίνεται να υπολογίζει τον χρόνο. Κι ας είναι η ζωή του τόσο δύσκολη που θα ΄πρεπε να τον υπολογίζει. Δεν καυχιέται. Παρ΄ όλο που είναι εκατομμυριούχος βιωμάτων. Αυτή την περιουσία τη μεταφέρει στον «ταξιδιωτικό του σάκο» και την καταθέτει στο τραπέζι της Ποίησης. Άφοβος και προκλητικός: «Επινοήστε με δολοφόνοι».

Απρόβλεπτος: «Φυλάξου μάνα, γεννιέμαι». Τι είναι ο Γιάννης Βαρβέρης; Ποιητής κατά τη γνώμη μου υψηλής εντάσεως. Και πολύ σημαντικός κριτικός θεάτρου, ο καλύτερος μετά τον Κώστα Γεωργουσόπουλο, που τον αποκαλεί Δάσκαλο του Γένους!

Τα άλλα της ζωής του θα τα ΄λεγα ημιτελή. Τη δικηγορία την εγκατέλειψε. Στο κράτος εργάζεται αλλά δεν φαίνεται πουθενά. Ούτε στο απορριμματοφόρο της μνήμης του δεν τον βρίσκεις… Άτρωτος από τον ιό της πλήξης και της μοναξιάς. Ένα πιάνο βυθού. Όπως η ομότιτλη συλλογή του. Μ΄ άρεσε πολύ ο Γιάννης Βαρβέρης. Λόγος και σκέψεις υψηλού επιπέδου. Δεν ζητάει τη νίκη στη ζωή του. Τη Μουσική ζητάει. Και την Ποίηση. Μου θύμισε εκείνους τους μονόχειρες ήρωες του Λειβαδίτη που μπορούν να παίζουν βιολί με το ΄να χέρι γιατί με τ΄ άλλο έχουν αρπαγμένη γερά τη ζωή…

Τον Κώστα Γεωργουσόπουλο δεν τον χάραξε ποτέ η «αδαμική μακαριότητα», δηλαδή η τεμπελιά και από τότε που τον θυμάμαι, από τη δεκαετία του ΄60 μέχρι σήμερα, γράφει. Ποιητής, κριτικός θεάτρου, εξαίρετος εκπαιδευτικός, διακεκριμένος θεατρολόγος, δοκιμιογράφος, σχολιαστής και αρθρογράφος με τις κλασικές «Πλάγιες ερωτήσεις του Πορφύριου» στα «ΝΕΑ».

Πρόεδρος των επάθλων «Κοτοπούλη», «Βεάκη», «Κυβέλης», τιμημένος με το Χρυσό Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών, το Χρυσό Μετάλλιο της πόλεως των Αθηνών και το πρώτο Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου. Αν του τα θυμίσεις, χαμογελάει με νόημα και κρατάει σαν παιδί τις υπέροχες τιράντες του.

Ο Γεωργουσόπουλος είναι από τα λίγα άτομα που θα μπορούσε να ανατρέψει το δόγμα «Η ζωή καθοδηγεί την Ποίηση» στο: η Ποίηση καθοδηγεί τη ζωή. Γράφει ποιήματα, τραγούδια και σχόλια κατά την εκκλησιαστική συνταγή τού «είπα και ελάλησα». Σε μια εποχή που δεν μπορούμε να βρούμε ούτε έναν πολιτικό που να κρίνεται από τις «ευλογημένες του πραγματώσεις», ιδού ένα πρόσωπο που καταπολεμά την απορνίθωση των ημερών μας.

Ο Κώστας Γεωργουσόπουλος ονειροπολεί. Κι ας είναι λάτρης «της πιο πραγματικής πραγματικότητας». Κρατάει την αλήθεια του. Και η αλήθεια του είναι τα κλειδιά και οι κώδικές του. Τόσο για το θέατρο όσο και για την ποίηση. Τολμά και μεταμορφώνει το ασήμαντο σε πολύτιμο, ένα πολύτιμο που ανήκει σε όλους γιατί από όλους προέρχεται.

Ο Βαρβέρης για τον Γεωργουσόπουλο
Αν υπήρχε μόνος ο Γεωργουσόπουλος με το κείμενό του και οι ηθοποιοί πηγαίναν όλοι στην «τιμή και στην πεποίθησή τους» που θα ΄λεγε ο Καβάφης, δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα. Ο Γεωργουσόπουλος για μένα, θα τολμούσα να πω, είναι Δάσκαλος του Γένους!

Ο Γεωργουσόπουλος για τον Βαρβέρη
Ο Γιάννης είναι μια μείζονα προσωπικότητα εκτός του ότι είναι ένας πολύ σημαντικός ποιητής. Ίσως από τους δυο, τρεις σημαντικότερους της γενιάς του. Από συλλογή σε συλλογή διαφοροποιείται, δεν επαναλαμβάνεται. Δεν «καβαφίζει» και δεν «καρυωτακίζει», δεν «βαρβερίζει» αλλά συνεχώς εμφανίζει ένα καινούργιο πρόσωπο
«Δεν με ενδιαφέρει το κοινό»

Ποια είναι τα αποτελέσματα της κριτικής που ασκείτε;

Κ.Γ.: Όταν ξεκίνησα στο «Βήμα» στη δικτατορία το κοινό ήταν τεράστιο. Επιτηδευμένο και δημοκρατικό. Τι να του πω; Δεν είχα ποτέ έγνοια αν θα με διαβάζουν και δεν είχε αυτό επίπτωση στην επαγγελματική μου πορεία. Τελικά, έκανα μια τελείως αριστοκρατική στροφή και είπα: «Δεν με ενδιαφέρει τι θέλουν να μάθουν τα παιδιά και το κοινό, με ενδιαφέρουν μόνο οι τεχνίτες». Επικοινωνώ με τον Μινωτή, με τον Κατράκη και την Καρέζη. Με αυτούς συζητώ. Σχολιάζω ή κρίνω αυτά που κάνουν. Αν αυτός ο διάλογος που κάνω με κείνους ενδιαφέρει κάποιους, χαίρομαι. Είχα ευκαιρίες πολλές να διαπιστώσω ότι ενδιέφερε αυτός ο διάλογος.

Γ.Β.: Πιστεύω ότι δημιουργείται μια εξουσιαστική σχέση κριτικού και κοινού. Όποτε μιλώ και γράφω μάλλον συνδιαλέγομαι με ένα κοινό. Έστω κι αν έχει τα γνωστικά κενά, που λέει ο Κώστας. Δεν θέλω να δρω εξουσιαστικά σε κάποιους ανθρώπους που έχουν ένα όραμα, έστω και εσφαλμένο. Είναι λίγο διαφορετικά αυτά τα πράγματα αλλά τέμνονται.

Αφήνει χνάρια το πέρασμά σας τριάντα και σαράντα χρόνια τώρα;

Κ.Γ.: Τα τριάντα, σαράντα χρόνια τίμησαν τον ελληνικό λόγο πολύ σημαντικά άτομα. Όλοι μαζί αυτοί δημιούργησαν ένα κλίμα. Έλεγε κάτι ο Μινωτής πολύ συγκεκριμένο: «Ο Φώτος Πολίτης πνευματικοποίησε το θέατρό μας». Έχω την εντύπωση ότι η δικιά μας γενιά έβαλε ορισμένα όρια. Το θέατρο αμύνθηκε απέναντι στην τηλεόραση. Αυτή τη στιγμή έχουμε προγράμματα θεάτρων σχεδόν πανεπιστημιακού επιπέδου. Δημιουργήθηκε μια ολόκληρη ομάδα ηθοποιών της τηλεόρασης που ήθελαν ουσιαστικά να ξεπλύνουν αυτή την εμπορευματικότητα του ταλέντου τους σε ποιότητα. Και ανεβάζουν ποιοτικά έργα ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα. Αυτή τη στιγμή έχουμε έναν κατάλογο έργων που παίζεται στην Ελλάδα, που είναι μάθημα δραματολογίας.

Κώστα, είναι αρκούντως Εθνικό το Εθνικό μας Θέατρο;

Κ.Γ.: Είναι τελείως περιττό εφόσον δεν πληροί τις καταστατικές του αρχές που είναι η ανάδειξη του ελληνικού έργου και οι μεγάλες παραστάσεις μύησης του κοινού

Η Επίδαυρος είναι φυσιολογικό να προγκάρει θεάματα γιατί δεν μπορεί να δεχθεί οτιδήποτε. Το κοινό της είναι μαζικό θέατρο και αδιαφοροποίητο ταξικά

στο κλασικό ρεπερτόριο. Σήμερα το Εθνικό δεν περιοδεύει καν στο εξωτερικό. Κι αυτό θα ήταν μια μεγάλη υπηρεσία. Καταργήθηκε το κλιμάκιο του αρχαίου δράματος, που υπήρχε από την εποχή του Μινωτή. Αποκτούσαν τεράστια πείρα οι συμμετέχοντες σε αυτό. Οι άνθρωποι αυτοί μαθαίναν τα πάντα. Θυμάμαι τον Μάνο Κατράκη, που μπήκε πολύ αργά στο Εθνικό λόγω εξορίας. Όταν έπαιξε Προμηθέα και Οιδίποδα με ρώτησε «Πώς σου φάνηκε;» και του λέω: «Δεν ακουγόσουν. Και ξέρεις γιατί δεν ακουγόσουν; Γιατί δεν ρώτησες τον Κανάκη και τον Βαφιά πού κάθονταν στη σκηνή». Ο Μανόλης, στα εβδομήντα του χρόνια, επί χούντας, έπαιξε στην Επίδαυρο και δεν ήξερε πού να σταθεί στη σκηνή!

Γ.Β.: Ο Γιάννης Χουβαρδάς είναι ένας άνθρωπος με μεγάλες διοικητικές ικανότητες. Γνωρίζουμε την εργασία του από το παρελθόν και πραγματικά δεν μας εξέπληξε η συνέχεια. Έκανε δηλαδή αυτό που περιμέναμε να κάνει. Δηλαδή grosso modo έκανε ένα πειραματικό θέατρο. Άλλες φορές πετυχημένο κι άλλες φορές πολύ αποτυχημένο. Το ζήτημα είναι τι θέλει κανείς από το Εθνικό Θέατρο. Θέλει και την παράδοση ή θέλει μόνο τον πειραματισμό; Εγώ είμαι υπέρ της πρώτης απόψεως.

Για τις «μάχες της Επιδαύρου».
Κ.Γ.: Δεν θεωρώ αυτά τα μνημεία ιερά. Ιερή θεωρώ την Τέχνη που ασκείται εκεί. Η Τέχνη αυτή είναι ιερή όταν σέβεται τους νόμους του χώρου. Τους νόμους που έχουν σχέση με την αρχιτεκτονική, την ακουστική, την ποιότητα του κοινού που εμφανίζεται εκεί. Η Επίδαυρος είναι φυσιολογικό να προγκάρει θεάματα γιατί δεν μπορεί να δεχθεί οτιδήποτε. Το κοινό της είναι μαζικό θέατρο και αδιαφοροποίητο ταξικά.

Γ.Β.: Κάθε χώρος δεν πρέπει να περιβάλλεται από ιερότητα αλλά από αρμοδιότητα. Δεν μπορώ τώρα να επεκταθώ σε τι μπορεί να είναι αρμόδιο το Ηρώδειο. Αλλά ξέρω σε τι μπορεί να είναι αρμόδια και να μην είναι αρμόδια η Επίδαυρος. Παραδείγματος χάρη για παραστάσεις κλειστού χώρου, όπως την πρόσφατη με την Έλεν Μίρεν είναι ακατάλληλη η Επίδαυρος. Ομοίως για το «Θέατρο Τέχνης» του Κουν, το οποίο είναι ένα κατ΄ εξοχήν θέατρο δωματίου. Ο Κουν είδε κι έπαθε για να μπορέσει να τους ανοίξει τη φωνή, να τους ανοίξει την υποκριτική και να πάνε στην Επίδαυρο. Ενώ η παράδοση του Εθνικού Θεάτρου το μπορούσε αυτό. Δηλαδή δεν πρέπει να χάνει ο χώρος τον προσανατολισμό του. Όχι την ιερότητά του γιατί δεν είναι θέμα ιερότητας, αυτό είναι φετιχισμός.


«Η περιουσία μας είναι ό,τι έχουμε χάσει»

Πώς δεν λύγισε η γενιά σας από το βάρος των Νόμπελ και των Λένιν των ποιητών που προηγήθηκαν;

Γ.Β.: Θα ξεκινήσω από κάτι. Εάν συνειδητοποιούσαμε ότι έχει γράψει ο Καβάφης ποιήματα δεν θα ΄πρεπε να γράφει κανένας! Υπάρχουν πολλά τροφεία στους ποιητές της γενιάς μου. Από τη γενιά του ΄30, από την πρώτη μεταπολεμική γενιά και από τον υπερρεαλισμό. Και αρκετά από τον Κώστα Καρυωτάκη. Η γενιά όμως αυτή μίλησε στον καιρό της αμφισβητησιακά πιστεύω και με μια πιο ελεύθερη γλώσσα ώστε έδωσε το στίγμα της.

Σε τι δώσατε στίγμα;
Γ.Β.: Στη γλώσσα. Γιατί η γλώσσα ξεκλειδώθηκε και αποδέχτηκε πάρα πολλά στοιχεία τα οποία δεν υπήρχαν στις προηγούμενες γενιές πιστεύω. Με τη βοήθεια και του Σεφέρη πάντα. Από την άλλη πλευρά, σε μια εποχή δικτατορίας δώσαμε μια ποίηση αμφισβήτησης αξιών και οραμάτων.

Ποιοι είναι οι χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι της γενιάς σου;

Γ.Β.: Στην πρώτη εποχή ο Λευτέρης Πούλιος. Στη θρυμματισμένη αίσθηση της πόλης και τη θρυμματισμένη αίσθηση του «Εγώ», ο Γιάννης ο Κοντός. Η γενιά του ΄70 έχει αρκετούς καλούς ποιητές αλλά δεν έχει έναν πάρα πολύ καλό. Έναν μεγάλο.

Γιατί οι ποιητές της γενιάς σας ζητούν τη συνδρομή σημαντικών ζωγράφων για να εικονογραφήσουν τις συλλογές τους;

Γ.Β.: Υποπτεύομαι ότι οι ποιητές φοβούνται σκέτον και μόνον τον λόγο. Και θέλουν μια μικρή βακτηρία. Ένα μικρό μπαστουνάκι. Εγώ έχω πάρα πολλά χρόνια- και με τιμά ιδιαίτερα- τον Κώστα τον Τσόκλη.

Γεννήθηκες στην Ομόνοια, του ΄50. Σήμερα υπάρχει μια άλλη Ομόνοια.

Γ.Β.: Εκείνη η Ομόνοια ήτανε μία αμαρτωλή Ομόνοια. Αυτή σήμερα είναι μία παρεξηγημένη διχόνοια. Το λέω «μ΄ ένα γιουκαλίλι», όπως θα ΄λεγε κι ο Σεφέρης.

Τι σημαίνει ο στίχος σας «Η περιουσίας μας είναι ό,τι έχουμε χάσει»;

Γ.Β.: Ουσιαστικά θέλω να πω ότι γινόμαστε πιο έμπειροι και πιο πλούσιοι μόνο από τις αποτυχίες μας. Αυτό είναι που περισσότερο μ΄ ενδιαφέρει και που δημιουργεί τη σοφία μας και την προετοιμασία μας ίσως για την έξοδο.

Πού στο καλό τον θυμηθήκατε τον Φιλέα Φογκ, τον ήρωα του Ιουλίου Βερν και γράψατε μια ολόκληρη συλλογή γι΄ αυτόν;

Γ.Β.: Ο Φιλέας Φογκ είναι μια γνωστή persona την οποία πήρα για να δείξω ένα μικρό έπος αναχωρητισμού και συνάμα αξιοπρέπειας. Θεώρησα ότι μέσα από μια μεταφορά μπορεί να γίνουν πολλά θαύματα ώστε ένας άνθρωπος, μέσα απ΄ αυτήν την τύρβη και από αυτήν την αποσάθρωση που μας περιβάλλει, να μπορεί στη μοναξιά του να σωθεί ως εραστής των εξ αρχής χαμένων στοιχημάτων, όπως είναι το στοίχημα του ταξιδιού, ας πούμε…

Την ποίησή σας τη διατρέχει η αγωνία του φθαρτού σώματος…

Γ.Β.: Αλήθεια. Εκείνο που μ΄ ενδιαφέρει περισσότερο από την πλευρά του σώματος δεν είναι το ερωτικό σώμα της νεότητας και της τύρβης. Δεν ασχολήθηκα πολύ μ΄ αυτό στη ζωή μου, ίσως δεν ευνοήθηκα και πολύ, αλλά μ΄ ενδιαφέρει το σώμα ως παρακμή και φθορά. Στη συλλογή μου «Τα πεταμένα λεφτά» μιλώ για τον έρωτα στο γήρας. Όταν ερωτεύεται και θέλει να παραγάγει ερωτικό γεγονός το γηραλέο σώμα. Γιατί έχει τότε πολλή τραγωδία μέσα του. Ενώ το νεανικό σώμα αυτοθρόως! Αυτομάτως!

Ο κόσμος δεν μας αγαπάει τους πολιτικούς. Είμαστε οι αποδιοπομπαίοι τράγοι της εποχής μας.

Γ.Β.: Ο Καλλίμαχος είχε πει: «Εχθαίρω τα δημόσια». Υπάρχει μια καταστατική αρχή. Ο διοικούμενος κρίνει και αποδοκιμάζει συνήθως τον διοικούντα. Όμως εγώ πιστεύω ότι ακόμα μεγαλύτερο ρόλο στην κακή ποιότητα της ζωής μας παίζουν οι δημοσιογράφοι. Και συγγνώμη που είστε και δημοσιογράφος. Γνωρίζω πολιτικούς φιλοπάτριδες. Με το δικό τους ξερό κεφάλι. Ο καθένας με την άποψή του. Αλλά όταν ο δημοσιογράφος διαρκώς συνδαυλίζει το κακό, τότε συνδαυλίζει την απειλή και τη φρίκη.

Σαν σήμερα πριν από σαράντα χρόνια ο άνθρωπος πάτησε στο φεγγάρι. Τι αθέατο βλέπετε εσείς σε αυτό;

Γ.Β.: Τα αθέατα τα βλέπουν αυτοί που πήγαν στο φεγγάρι. Εγώ δεν τα βλέπω. Εκείνο που βλέπω εγώ είναι ότι έχασα ένα σύμβολο.

Για να κερδίσεις τη γνώση όμως χάνεις σύμβολα…
Γ.Β.: Σας μίλησα ποιητικά!

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ
«Εισαγόμενη αμερικανική υστερία»
Γ.Β.: Ούτε εγώ καπνίζω λόγω του ότι δεν μπορώ να καπνίζω. Αλλά νομίζω ότι είναι ένας δεύτερος φασισμός πάνω σε έναν άλλο φασισμό. Ότι είναι μια εισαγόμενη αμερικανική μαζική υστερία όπως παλιότερα ήταν η ποτοαπαγόρευση ή όπως ήτανε η σεξουαλική παρενόχληση και τέλος πάντων, αν θέλουν να μας κάνουν καλό, να κλείσουν τις καπνοβιομηχανίες, να κλείσουν και τις ποτοποιίες! Δεν το λέω ορθολογιστικά. Το λέω γκροτέσκα. Γιατί πάνε να μας περάσουν και ιδεολογία. Δεν κοιτάνε το Τσερνόμπιλ! Δεν τους ενοχλούν τα νησιά μας, που είναι γεμάτα στα ναρκωτικά. Αυτά είναι coca islands. Όχι μόνο δεν τους ενοχλούν αλλά πολλά απ΄ αυτά τα προάγουν κιόλας! Δεν σκέπτονται τον καταπονημένο υπάλληλο και τον καταπονημένο φυλακισμένο. Αφήσανε όμως ελεύθερο το κάπνισμα στα καζίνο! Αρκεί αυτό.


«Ο Μινωτής έπαιζε 300 ρόλους μέσα σε έναν χρόνο. Σήμερα…»

Δεν υπάρχουν σήμερα αναστήματα ηθοποιών όπως του Βεάκη,της Παξινού,του Μινωτή,της Κοτοπούλη. Γιατί;

Κ.Γ.: Τους λείπει η πείρα. Ο Μινωτής το ΄25 έπαιζε τέσσερις ρόλους την ημέρα! Το πρωί έκανε πρόβα στον Ίψεν, το μεσημέρι είχε μαθητική και έπαιζε Μπόγρη, το απόγευμα έπαιζαν Μολιέρο και το βράδυ Σαίξπηρ. Δηλαδή, σε έναν μήνα έπαιζε τριάντα ρόλους. Σε έναν χρόνο έπαιζε τριακόσιους ρόλους! Αυτούς δεν θα τους παίξει κανένας Έλληνας ηθοποιός σε τριάντα χρόνια!

Πώς αισθανθήκατε ως δάσκαλος από την εξέγερση των νέων τον Δεκέμβρη;Ο μαθητής που χάθηκε ήταν μαθητής του σχολείου σας…

Κ.Γ.: Αισθάνθηκα πάρα πολύ άσχημα γιατί τίποτα από όλο αυτό δεν ήταν αυθεντικό.

Σας τραγούδησε ο αρχαγγελικός Ξυλούρης.Σήμερα το τραγούδι μας φαγώθηκε.Μήπως το φορτώσαμε με πολλά μαλάματα;

Κ.Γ.: Το τραγούδι είναι σε μεγάλη παρακμή παρ΄ όλο που έχουμε μεγάλους στιχουργούς, όχι όμως μεγάλους συνθέτες πια. Τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, τη Λίνα Νικολακοπούλου. Αλλά και ο Γκόνης, ο Γκανάς, ο Ελευθερίου. Είναι ποιητές που γράφουν τραγούδια. Τραγούδια, στίχοι του Λευτέρη, του Δασκαλόπουλου θα μπορούσαν να έχουν εξοβελίσει από τις ανθολογίες και τον Ουράνη και τον Τέλλο Άγρα. Πώς να το κάνουμε! Ποιο ποίημα του Τέλλου Άγρα είναι καλύτερο από την «Καισαριανή» του Λευτέρη;

Έκανες γιγάντια πάλη για να καθιερώσεις το νεοελληνικό έργο και τους Νεοέλληνες συγγραφείς.
Συχνά αναγκάστηκες να είσαι σκληρός μαζί τους.
Κ.Γ.: Όλοι τους, μηδενός εξαιρουμένου, είχαν πάρει και καταιγιστικές κριτικές από εμένα. Να σου πω τι θεωρώ το μεγαλύτερο εύσημο; Έχω δυο φορές γράψει άσχημα για τον Καμπανέλλη. Μια φορά πολύ τολμηρά για το «Τσίρκο» που είχε χαλάσει κόσμο για άλλους λόγους και εγώ στον θεατρικό χώρο ήμουν αρνητικός. Το άλλο, που ήταν λίβελλος, ήταν για την «Ασπασία». Ο Καμπανέλλης έχει κυκλοφορήσει οχτώ τόμους με τα έργα του και όλα τα ανέκδοτα. Δεν τα έχει βάλει αυτά τα δυο μέσα!..

Ο Μιτεράν κάποτε έλεγε: «Αν ήμουν πρωθυπουργός της Ελλάδος δεν θα έκανα τίποτα που να μην περνά από τον πολιτισμό της».Τι είναι αυτά που δεν κάνουν οι υπουργοί Πολιτισμού μας;

Κ.Γ.: Δεν είχε κακές προθέσεις κανείς τους. Λεφτά δεν είχαν. Όταν ήμουν πρόεδρος έλεγα «πολλά λεφτά σε λίγους». Ενώ άλλοι κάνανε το αντίθετο για να τους εκμαυλίζουν. Με αυτή την έννοια, ένας θίασος που πήρε δέκα χιλιάδες ευρώ τι μπορεί να κάνει με αυτά τα χρήματα; Αυτή τη στιγμή οι τριάντα χιλιάδες είναι το ελάχιστο ετήσιο ενοίκιο για οποιονδήποτε έχει αίθουσα.

Ο Ελύτης λέει ότι όποιος πολεμά την εξουσία λέγεται αντιεξουσιαστής.Αλλά λέει: «Αντιεξουσιαστή νέε,μπορεί να γίνεις δούλος,πρόσεχε».

Κ.Γ.: Νομίζω ότι το όποιο κριτήριο δραστηριότητας θα πρέπει να στηρίζεται στην έννοια της ευθύνης. Γι΄ αυτό κάποια στιγμή ήμουν πολύ ωμός με τον Κουφοντίνα. Έγραψα ένα ολόκληρο δοκίμιο για αυτό. «Ποιος σου έδωσε την ευθύνη για να λες αναλαμβάνω την πολιτική ευθύνη;» Στη δίκη το είπε. Λογοδοτείς σε κάποιον που σου έδωσε την ευθύνη. Λογοδοτούμε όλοι στους δασκάλους που οφείλουμε. Ό,τι ακριβώς συμβαίνει με τη μάνα μας. «Τι θα έλεγε η μάνα μου αν έβλεπε αυτό το πράγμα;»