[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το γουέστερν της ανάπτυξης

Σύμφωνα με τον Έρικ Χομπσμπάουμ η Μαφία είναι η μόνη δυνατή αστική επανάσταση που μπορούσε να έχει η Σικελία. Εκεί όπου οργανωμένες κοινωνικές ομάδες με ένοπλη ισχύ λειτουργούσαν ως διαμεσολαβητές, ανάμεσα στον κόσμο της φεουδαρχίας που έφευγε και το οργανωμένο αστικό κράτος που ερχόταν. Ένα είδος κράτους μέσα στο κράτος.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού όμως ξεκινούσε την ιστορική διαδρομή της η εποχή της «μαζικής δημοκρατίας», με κύριο χαρακτηριστικό της την για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία υπέρβαση της έλλειψης αγαθών. Αυτό οδηγούσε στη σχεδόν αυτόματη σύνδεση της έννοιας του «πολίτη» με την έννοια του «καταναλωτή». Η μετάβαση από τον αστικό κόσμο στην εποχή της μαζικής δημοκρατίας, σύμφωνα με τον Παναγιώτη Κονδύλη, συνοδεύεται από την αντικατάσταση της ταξικής κυριαρχίας με την κυριαρχία των ελίτ του πλούτου. Η φωταγωγημένη αυτή εποχή θα ισοπεδώσει σιγά σιγά όλες τις ιεραρχίες, εκτός από αυτές του πλούτου.

Το «αμερικανικό όνειρο» της προπολεμικής κοινωνίας των ΗΠΑ αποτελεί το σύμβολο αυτής της πρώτης συγκροτημένης εκδοχής του μαζικοδημοκρατικού φαινομένου. Ταυτόχρονα όμως με τα καράβια των μεταναστών του ιταλικού Νότου ταξίδευε στην Αμερική και το «πνεύμα» της Μαφίας. Το πώς να ανεβαίνεις με το πιστόλι στο χέρι. Αυτό που και σήμερα δυσκολεύονται να καταλάβουν οι θεωρητικοί της κοινωνίας, το περιέγραψε απλά ο Αλ Καπόνε σε μια συνέντευξή του στον δημοσιογράφο Κορνήλιο Βάντερμπιλτ το 1931. «Το δικό μας αμερικανικό σύστημα, πες το αν θέλεις αμερικανισμό, πες το καπιταλισμό, πες το όπως διάολο θέλεις, δίνει στον καθένα από εμάς μια μεγάλη ευκαιρία και το μόνο που πρέπει να κάνουμε εμείς είναι να την αρπάξουμε με τα δυο χέρια μας και να την αρμέξουμε». Δεν είναι τυχαίο ότι το οργανωμένο έγκλημα θα πιάσει τις πρώτες καρέκλες στον νέο κόσμο των ελίτ. Ο δήμαρχος του Σικάγου, ο διαβόητος Βig Βill Τhomson, ήταν στενός φίλος του Καπόνε.

Από τις πρώτες μάλιστα αναγκαιότητες προσαρμογής του οργανωμένου εγκλήματος στους κανόνες του παιχνιδιού θα είναι η νομιμοποίηση των κερδών του. Πατέρας του σύγχρονου ξεπλύματος χρημάτων, «μπουγάδα» σύμφωνα με τον Βλαστό, θεωρείται ο Μέγιερ Λάνσκι, ένας Εβραίος που έφθασε στις ΗΠΑ από τη Ρωσία το 1911, σε ηλικία 11 ετών. Σήμερα υπολογίζεται ότι για κάθε δολάριο που ξεπλένεται, τα 30 σεντς καταλήγουν σε κάποια τράπεζα που βοήθησε στη διαδικασία.

Η ποτοαπαγόρευση απογείωσε οικονομικά την αμερικανική Μαφία, που στήριξε τις δουλειές της στην ικανοποίηση των παράνομων επιθυμιών. Ποτά, γυναίκες, ναρκωτικά. Πάντα τα παιχνίδια ισχύος έχουν οικονομική βάση. Ο απαραίτητος για τη λειτουργία του κράτους δικαίου και πρόνοιας ανταποδοτικός μηχανισμός της φορολογίας γίνεται αφορμή για ένοπλες μπίζνες, «ριχτάδικα» κατά τον Βλαστό. Γιατί, σε συνθήκες υψηλής φορολογίας, τα άνομα αλλά δραστήρια σενάρια του μυαλού ανοίγουν νέους δρόμους στην υπόγεια οικονομία. Το λαθρεμπόριο καυσίμων στην Ελλάδα αφήνει πάνω από 2 δισ. ευρώ κέρδη ετησίως, κυρίως από τους διαφυγόντες δασμούς. Αλλά οι δουλειές της παραοικονομίας δεν μπορούν να διευθετηθούν νομικά ή μόνο νομικά. Τα αιματοβαμμένα «ξεκαθαρίσματα λογαριασμών» που κυριαρχούν στην καθημερινή ζωή είναι ακριβώς αυτό που περιγράφουν.

Η ιστορία δεν τρέχει βέβαια με την ίδια ταχύτητα σε όλον τον πλανήτη, αλλά τρέχει. Γιατί μπορεί τη δεκαετία του 1920, όταν ο Αλ Καπόνε εξολόθρευε τη συμμορία του Μπαγκς Μοράν στο βιομηχανικό Σικάγο, τα αποσπάσματα της Χωροφυλακής να κυνηγούσαν στα βουνά τους λήσταρχους Ρετζαίους, αλλά όπως διαβεβαιώνουν πυκνά συχνά τόσο τα πρωτοσέλιδα, όσο και οι εμπριμέ οθόνες, το Σικάγο, δηλαδή ο κόσμος της μαζικής δημοκρατίας, έστω και με καθυστέρηση μερικών δεκαετιών, είναι πια εδώ. Με τις ένοπλες διευθετήσεις των διαφορών σαν πένθιμες καθημερινές χορογραφίες να γεμίζουν τη μοναξιά της «μικρής μας πόλης».

Απλώς οι κασέτες του Βλαστού, έστω και ως λαϊκά αναγνώσματα ή σίριαλ πια, αποκαλύπτουν ότι στον αστερισμό της μαζικής δημοκρατίας το οργανωμένο έγκλημα είναι πια το σημείο επαφής του εγκλήματος με όλες τις δραστηριότητες της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ζωής, διεισδύοντας στο σύνολο των μηχανισμών της κοινωνίας. Το γουέστερν της ανάπτυξης είναι εδώ. Η σκούρα άποψη της νύκτας παρά τις σκόρπιες αντιρρήσεις των αστεριών, όπως θα έλεγε και η Κική Δημουλά.

Ο Δημήτρης Κωστόπουλος είναι καθηγητής, συγγραφέας του βιβλίου «Ο Νταβέλης στο Σικάγο. Το γουέστερν της ανάπτυξης».

ΟΙ ΝΕΟΙ… ΔΡΟΜΟΙ

Σε συνθήκες υψηλής φορολογίας, τα άνομα αλλά δραστήρια σενάρια του μυαλού ανοίγουν νέους δρόμους στην υπόγεια οικονομία