[ Πρόσωπα ] ΑΜΑΡΤΥΑ ΣΕΝ Το εργαλείο της λογικής

«Όχι. Δεν έχουμε ανάγκη από έναν καινούργιο καπιταλισμό», λέει ο νομπελίστας οικονομολόγος Αμάρτυα Σεν. «Έχουμε ανάγκη, έπειτα από αυτό τον πολλαπλασιασμό των κρίσεων, από ένα και μόνο πράγμα. Έναν καινούργιο κόσμο».

«Χρειαζόμαστε ένα οικονομικό σύστημα που να μην είναι μονολιθικό. Ένα σύστημα βασισμένο στις αξίες της λογικής και της συνεργασίας. Ο καπιταλισμός είναι κατά βάθος ένας όρος ουσιαστικά αόριστος… Για να λειτουργήσει ένα σύστημα, πρέπει να περιλαμβάνει υπηρεσίες που η αγορά δεν μπορεί και δεν πρέπει να παρέχει: τη δημόσια παιδεία, την υγεία για όλους, την αρωγή προς τους ανέργους, τις συντάξεις, την ανακούφιση της φτώχειας κ.λπ. Χρειάζονται δίχτυα ασφαλείας. Το κεφάλαιο, εξ ορισμού, δεν προσφέρει κανένα από αυτά τα δίχτυα. Συσσωρεύει πλούτο. Το αληθινό ερώτημα είναι: ποιο σύστημα θέλουμε, ποιον κόσμο θέλουμε; Δεν έχει καμιά σημασία αν ονομάζεται καπιταλιστικός ή όχι. Αυτός ο καινούργιος κόσμος πρέπει να βασίζεται στην οικονομία της αγοράς, μια συνθήκη που είναι αναγκαία αλλά όχι ικανή. Πρέπει συνεπώς να υπάρχει ως αντίβαρο ένας αυξημένος ρόλος του κράτους, το οποίο πρέπει να ρυθμίζει, να αναδιανέμει. Να αποκαθιστά την εμπιστοσύνη. Να τηρεί ένα αληθινό ηθικό συμβόλαιο διανομής του πλούτου».

«Η τρέχουσα κρίση έγκειται σε μια ρήξη της ισορροπίας ανάμεσα στην αγορά και στο κράτος. Χωρίς κράτος για να διορθώνει τις καταχρήσεις των αγορών, παραπαίουμε στο παράλογο. Η απληστία υπήρχε ανέκαθεν, δεν είναι αυτή που προκάλεσε την κρίση. Είναι η αποτυχία του νεοφιλελεύθερου κράτους των ετών του Ρήγκαν και του Μπους να ασκήσει έλεγχο… Πολλοί οικονομολόγοι υπερεκτίμησαν τη δυνατότητα της οικονομίας της αγοράς να αυτορρυθμίζεται. Οι κριτικές, οι δύσπιστοι, δεν εισακούγονταν. Αντιμετωπίζονταν ως Κασσάνδρες που άκουγαν δίσκους των 78 στροφών στην εποχή της ψηφιακής μουσικής… Πληρώσαμε αυτή την απουσία αντίθεσης, αυτό το βάρος που άσκησε η ενιαία σκέψη». «Ο πλανήτης γίνεται ολοένα και πιο ασύμμετρος – ανάμεσα σε πλούσιες χώρες του Βορρά και αναδυόμενες του Νότου, ακόμη και μέσα στον Νότο, ανάμεσα στις πιο φτωχές χώρες και σε άλλες όπως η Κίνα και η Ινδία. Για να ανατραπεί η δυναμική, χρειάζεται περισσότερη συνεργασία, μεγαλύτερη προώθηση της πολιτικής ελευθερίας. Χρειάζεται πολυμέρεια, άνοιγμα προς τον άλλο και αποδοχή του όπως είναι. Δεν είμαι σίγουρος ότι ο άνθρωπος αντλεί πάντα διδάγματα από την Ιστορία. Δεν είμαι σίγουρος ότι είναι σήμερα περισσότερο ευφυής. Προσθέτουμε γνώσεις, αλλά ξεχνάμε σοφίες. Για να τα καταφέρουμε, πρέπει να επανασυνδεθούμε με ένα οικονομικό, κοινωνιολογικό και διπλωματικό εργαλείο: τη λογική».

(Αποσπάσματα από συνέντευξη του 75χρονου Ινδού οικονομολόγου Αμάρτυα Σεν στον Κριστιάν Λοσόν της γαλλικής «Λιμπερασιόν». Βραβευμένος με το Νόμπελ Οικονομίας 1998, είναι ένας από τους λαμπρότερους μελετητές της παγκοσμιοποίησης. Ήταν ο πρώτος Ασιάτης που διηύθυνε το Κολέγιο Τρίνιτυ του Κέιμπριτζ και σήμερα διδάσκει στο Χάρβαρντ.)