Η χαμένη ευτυχία των γυναικών

Η μητέρα της 27χρονης Κατερίνας Κουτσή μεγάλωσε σε επαρχιακή πόλη, τελείωσε μια σχολή στην Αθήνα και αμέσως παντρεύτηκε. Η Κατερίνα, από την άλλη, ανατράφηκε, μέσα σε ένα άλλο κλίμα, όπως λέει η ίδια, «με τη νοοτροπία της δικής μου εποχής.
Την ανάγκη δηλαδή για ανώτερη μόρφωση και ξένες γλώσσες ώστε να είμαι ανεξάρτητη και να πατάω γερά στα πόδια μου».

Ωστόσο, δεν θεωρεί ότι η γενιά της είναι πιο ευτυχισμένη από εκείνη της μητέρας της ή ότι μπορεί να ήταν πιο χαρούμενες οι γυναίκες τις περασμένες δεκαετίες. Αναλογιζόμενη τη ζωή της μητέρας της και τη δική της σημειώνει: «Η καθεμιά με τον τρόπο της ακολουθεί τα θέλω της, ανάλογα πάντα και με τις απαιτήσεις των καιρών. Η μητέρα μου για την εποχή της είναι μια επιτυχημένη γυναίκα που έκανε δύο υγιή παιδιά και αγαπάει τον άντρα της. Όταν τη ρωτάω καμιά φορά αν είναι ευτυχισμένη, μου απαντάει ότι τα έχει όλα και δεν βλέπει τον λόγο να μην είναι. Για μένα πάλι είναι πιο πολύπλοκα τα πράγματα, γιατί η κοινωνία μού έχει δημιουργήσει περισσότερες ανάγκες, να έχω μια καλή δουλειά, να βγάζω αρκετά λεφτά, να κάνω παιδιά όποτε πρέπει, ούτε πολύ γρήγορα ούτε πολύ αργά, να έχω μια ευτυχισμένη οικογένεια που να μην καταλήξει σε διαζύγιο». Παρ΄ όλα αυτά, αναφέρει: «Είμαι ευτυχισμένη, γιατί έχω τις ευκαιρίες να συνεχίζω τις σπουδές μου, έχω τη δυνατότητα να δω τον κόσμο, μπορώ να έχω ό,τι θέλω και όποτε το θέλω. Είμαι ευτυχισμένη για τελείως διαφορετικά πράγματα από τη μητέρα μου, ίσως να φταίει η εποχή, ίσως πάλι τα διαφορετικά βιώματα».

Πρόσφατη μελέτη του Εθνικού Γραφείου Οικονομικής Έρευνας των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι σε αρκετές χώρες αυξάνεται ο αριθμός των γυναικών που δηλώνουν ότι δεν είναι ευτυχισμένες σε σύγκριση τόσο με τον αντίστοιχο αριθμό των ανδρών όσο και με τις γυναίκες των δεκαετιών του ΄60 και του ΄70. Για την Βetsey Stevenson και τον Justin Wolfers του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια που επιμελήθηκαν την έρευνα υπάρχει ένα παράδοξο. Οι γυναίκες έχουν κατακτήσει πολλά τα τελευταία 40 χρόνια. Το χάσμα μεταξύ ανδρών γυναικών στην αγορά εργασίας τόσο σε οικονομικό όσο και σε ιεραρχικό επίπεδο έχει ώς κάποιο βαθμό γεφυρωθεί. Σήμερα οι γυναίκες αποφασίζουν πλέον για το αν και πότε θα παντρευτούν και θα τεκνοποιήσουν. Ωστόσο, στην Αμερική αλλά και σε 12 χώρες της Ευρώπης για πρώτη φορά δηλώνουν λιγότερο χαρούμενες.

Οι εξηγήσεις που έχουν δοθεί κατά καιρούς σε αντίστοιχες μελέτες είναι πολλές. Για κάποιους κοινωνιολόγους ευθύνονται οι πολλαπλοί ρόλοι που κα λείται να παίξει η σύγχρονη γυναίκα, χωρίς ο φόρτος της εργασίας που ήδη είχε εντός σπιτιού να μειωθεί. Για άλλους είναι η περιπλοκότητα που χαρακτηρίζει τη ζωή της. Μερικοί κατακρίνουν τις φεμινίστριες ότι δημιούργησαν φρούδες ελπίδες στο γυναικείο φύλο. Μια τελευταία κατηγορία τονίζει ότι πλέον στερούνται βοήθειας από το εκτενές οικογενειακό περιβάλλον. Όμως οι δύο Αμερικανοί ερευνητές βρήκαν ότι η πτώση του δείκτη ευτυχίας δεν έχει καμία σχέση με την ηλικία, την οικογενειακή και την επαγγελματική κατάσταση των γυναικών που αποτέλεσαν το δείγμα.

Όπως δηλώνει στα «ΝΕΑ» η Βetsey Stevenson, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, «μια σειρά παραγόντων εξηγούν την πτώση του δείκτη. Πρώτον, αλλαγές όπως η μείωση της κοινωνικής συνοχής και η αύξηση του στρες πιθανόν να επηρεάζουν περισσότερο τις γυναίκες από τους άνδρες. Δεύτερον, η αλλαγή των ρόλων τους οποίους καλούνται να παίξουν σήμερα συνεπάγεται και αλλαγή της αντίληψής τους για προσωπική ευεξία. Για παράδειγμα, αναζητούν ικανοποίηση όχι μόνο στο οικιακό αλλά και στο εργασιακό περιβάλλον. Τέλος, οι αλλαγές που έφερε το φεμινιστικό κίνημα μπορεί να ευθύνονται με τη λογική ότι οι γυναίκες συγκρίνουν τη ζωή τους όχι μόνο με αυτές των ατόμων του ιδίου φύλου αλλά και με τους άνδρες».

ΑΥΞΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΡΕΣ

Αλλαγές, όπως η μείωση της κοινωνικής συνοχής και η αύξηση του στρες πιθανόν να επηρεάζουν τις γυναίκες

Οι ρόλοι έμειναν ίδιοι

ΓΙΑ ΤΗΝ κ. Αναστασία Ζήση, επίκουρη καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, υπάρχει μια ακόμη εκδοχή για την αρνητική μεταβολή του «δείκτη ευτυχίας».

Όπως σημειώνει: «Ενδεχομένως να αποτυπώνει την αύξηση της αφύπνισης των γυναικών για τις ποικίλες μορφές κοινωνι- κής αδικίας που υφίστανται, ορατής και μη, παρά τις κατοχυρωμένες συνταγματικές και θεσμικές ρυθμίσεις». Τονίζει ακόμη: «Οι ρόλοι των γυναικών μέσα στον χρόνο δεν έχουν μεταβληθεί γιατί ανέκαθεν εργάζονταν, φρόντιζαν και οργάνωναν συναισθηματικά και πρακτικά την οικογενειακή εστία».

Ωστόσο, ο κ. Αντώνης Γεωργούλας, αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, επισημαίνει ένα μεθοδολογικό πρόβλημα: «Κατά κανόνα, οι προσμονές και τα σχέδια των ανθρώπων δεν στηρίζονται στη γνώση του παρελθόντος, αλλά κατευθύνονται από αξίες ή ιδέες του παρόντος. Αυτό σημαίνει ότι μια σημερινή γυναίκα, σε όποια κοινωνική κατηγορία ή κατάσταση κι αν βρίσκεται, κατά κανόνα δεν ιστορικεύει ή δεν σχετικοποιεί τις προσμονές της, αλλά το ιδεατό σχέδιο ζωής της κατευθύνεται από τα πολιτιστικά πρότυπα που σήμερα κυριαρχούν».