«Σαν Γούντστοκ χωρίς ναρκωτικά»

Η Κίνα έζησε τη δική της «άνοιξη» το 1989- ένα αυθόρμητο κίνημα φοιτητών και πολιτών ή «ένα Γούντστοκ αλλά χωρίς τα ναρκωτικά», όπως δηλώνει στα «ΝΕΑ» ο συγγραφέας Μα Γιαν. Η κινεζική «άνοιξη» τελείωσε τραγικά με τη σφαγή στην Πλατεία Τιενανμέν και χιλιάδες θύματα. Το ημερολόγιο έγραφε 4 Ιουνίου. Αλλά 20 χρόνια μετά, τα γεγονότα εκείνα «παραμένουν το μεγάλο ταμπού της Κίνας». Και πολλά ερωτήματα αναπάντητα.

Για το κινεζικό καθεστώς ο Μα Γιαν είναι ένας «καταραμένος» συγγραφέας. Τα έργα του είναι απαγορευμένα στην Κίνα και ζει «ημιεξόριστος» στο Λονδίνο. Έζησε τη σφαγή της Πλατείας Τιενανμέν και στο τελευταίο του βιβλίο «Πεκίνο σε κώμα» περιγράφει την ιστορία ενός φοιτητή που συμμετέχει στην εξέγερση, πυροβολείται στο κεφάλι κατά τη διάρκεια των επεισοδίων και από τότε ζει σε κωματώδη κατάσταση.

Ο παραλληλισμός με τη σημερινή Κίνα είναι προφανής. Αλλά ο Μα Γιαν δεν έχει καμία αμφιβολία: «Κανένας δεν μπορεί να σταματήσει την Ιστορία, η δημοκρατία είναι αναπόφευκτη».

Ποια είναι η κληρονομιά που άφησε η σφαγή της Τιενανμέν;

Οι επτά βδομάδες των διαμαρτυριών που οδήγησαν στη σφαγή της Τιενανμέν μας έδωσαν ένα μάθημα: όταν ο κινεζικός λαός βλέπει ανοικτό ένα παράθυρο ελευθερίας, αποδεικνύει ότι μοιράζεται τα παγκόσμια ιδανικά της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Τιενανμέν έδειξε στον υπόλοιπο κόσμο την πραγματική φύση του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος και την ανηλεή και κτηνώδη αποφασιστικότητά του να παραμείνει στην εξουσία με κάθε κόστος.

Πού βρισκόσασταν εκείνη την περίοδο;

Ζούσα στο Χονγκ Κονγκ από το 1987 οπότε είχε απαγορευτεί η κυκλοφορία του βιβλίου μου στην Κίνα. Αλλά επέστρεψα στο Πεκίνο στις αρχές Μαΐου του 1989 για να συμμετάσχω στις διαμαρτυρίες των φοιτητών.

Τι κλίμα συναντήσατε;

Επικρατούσε μεγάλος ενθουσιασμός. Αισθανόσουν ότι ένας λαός που ζούσε γονατισμένος για αιώνες είχε βρει επιτέλους το κουράγιο να σηκωθεί όρθιος. Εκατομμύρια πολίτες συνέρευσαν στην Πλατεία Τιενανμέν και πολύ σύντομα το φοιτητικό κίνημα μετατράπηκε σε ένα εθνικό κίνημα. Η ατμόσφαιρα ήταν υπέροχη, κάτι σαν το Γούντστοκ αλλά χωρίς τα ναρκωτικά! Δεν σκεφτήκατε ούτε μια στιγμή ότι ο Ντενγκ Ξιάοπινγκ μπορεί να έστελνε τα τανκς στους δρόμους; Δεν νομίζω ότι υπήρξε άνθρωπος εκείνη τη στιγμή που πίστευε ότι η κυβέρνηση θα διέταζε τον στρατό να στρέψει τα όπλα του σε αθώους πολίτες. Τις τελευταίες ημέρες των διαμαρτυριών μάθαμε ότι 200.000 στρατιώτες είχαν περικυκλώσει την πόλη. Υποθέσαμε ότι στη χειρότερη περίπτωση θα μας έδιωχναν από την πλατεία ή θα μας συλλάμβαναν. Κανένας δεν μπορούσε να προβλέψει ότι θα άνοιγαν πυρ ή ότι τα τανκς θα περνούσαν πάνω από άμαχους πολίτες. Αυτός ήταν ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός. Είχαμε μεγαλώσει τραγουδώντας «ο λαϊκός στρατός αγαπάει τον λαό». Με τη σφαγή ξεκληρίστηκαν χιλιάδες ανθρώπινες ζωές, αλλά και ο ιδεαλισμός και η αφέλεια μιας ολόκληρης γενιάς.

Η σφαγή διαγράφηκε από τα κινεζικά βιβλία

Πώς βλέπουν οι σημερινοί 20άρηδες στην Κίνα εκείνα τα γεγονότα; Σαν μια χαμένη «άνοιξη» ή σαν επεισόδιο ξεχασμένο στην Ιστορία;

Η σφαγή της Τιενανμέν διαγράφηκε από τα βιβλία της Ιστορίας. Δεν επιτρέπεται καμία αναφορά στα μέσα ενημέρωσης. Οι γονείς φοβούνται να μιλήσουν στα παιδιά τους για να μην τους δημιουργηθεί κάποιο πρόβλημα στο σχολείο. Οι σημερινοί 20άρηδες τρέφονται με την προπαγάνδα του κόμματος που λέει ότι εάν δεν είχαν συντριβεί οι «αντεπαναστάτες», η Κίνα δεν θα ήταν η υπερδύναμη που είναι σήμερα. Φανταστείτε ότι όταν προσπαθώ να τους εξηγήσω πόσο σημαντικό ήταν εκείνο το κίνημα, με κατηγορούν ότι μιλάω για πράγματα χωρίς νόημα και διαδίδω ψευδείς φήμες.

Υπάρχει περίπτωση να εκδοθεί το βιβλίο σας στην Κίνα;

Ούτε μία πιθανότητα! Πρώτον, δεν επιτρέπεται η έκδοση κανενός βιβλίου μου- ανεξάρτητα από το θέμα του. Το όνομά μου βρίσκεται στη μαύρη λίστα. Η Τιενανμέν παραμένει το μεγάλο ταμπού της Κίνας- κανένα βιβλίο για τη σφαγή δεν θα περνούσε από τη λογοκρισία.

Το μυστήριο του άνδρα μπροστά από τα τανκς

Ο ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΣ αριθμός των θυμάτων στη σφαγή της Πλατείας Τιενανμέν παραμένει ακόμη ένα μυστήριο- εκτιμήσεις υπολογίζουν τους νεκρούς σε χιλιάδες. Δεν είναι το μοναδικό: μυστήριο καλύπτει και την εμβληματική φωτογραφία της εξέγερσης. Η φωτογραφία αυτή τραβήχτηκε το πρωί της 5ης Ιουνίου. Δεκαοχτώ άρματα μάχης άρχισαν να αποσύρονται από την πλατεία και να κατευθύνονται προς τη λεωφόρο της Αιώνιας Ειρήνης. Ξαφνικά, ένας άντρας βγήκε στον δρόμο και στάθηκε ακίνητος απέναντι στα τανκς. Το προπορευόμενο όχημα σταμάτησε. Κι όταν επιχείρησε να τον περάσει με ελιγμό, ο άγνωστος άντρας έκανε μερικά βήματα και στάθηκε και πάλι μπροστά του. Ο άγνωστος πήδηξε πάνω στο άρμα μάχης και μίλησε με τους στρατιώτες. Κι όταν έπειτα από λίγο ξαναπήρε τη θέση του, τον πλησίασαν κάποιοι άνδρες ντυμένοι με πολιτικά και τον απομάκρυναν. Εξαφανίστηκε στο πλήθος; Φυλακίσθηκε; Ή μήπως εκτελέσθηκε; Για την ταυτότητά του έχουν ακουστεί μόνο φήμες. Το μοναδικό επίσημο σχόλιο γι΄ αυτόν τον άνδρα έγινε το 1990 από τον πρώην πρόεδρο Ζιάνγκ Ζεμίν. «Δεν μπορώ να επιβεβαιώσω αν αυτός ο νεαρός συνελήφθη ή όχι», είχε δηλώσει στους «Τimes». «Δεν πιστεύω ότι εκτελέσθηκε».

Τα γεγονότα με μια ματιά

15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1989. Πεθαίνει ο μεταρρυθμιστής ηγέτης Χου Γιαομπάνγκ και από τις αυθόρμητες εκδηλώσεις πένθους αρχίζει η κινητοποίηση των φοιτητών 26 ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Το Νο 1 του καθεστώτος, Ντενγκ Ξιαοπίνγκ, αρθρογραφεί καρά των φοιτητών στην «Εφημερίδα του Λαού», προκαλώντας πλήθος διαμαρτυριών στην Κίνα 3 ΜΑΪΟΥ. Ο γραμματέας του κόμματος Ζάο Ζιγιάνγκ επιχειρεί με ομιλία του έναν συμβιβασμό με τους φοιτητές 13 ΜΑΪΟΥ. Οι φοιτητές αρχίζουν απεργία πείνας 19 ΜΑΪΟΥ. Ο Ζάο εμφανίζεται στην Πλατεία Τιενανμέν και μιλάει στους διαδηλωτές 20 ΜΑΪΟΥ. Το κομμουνιστικό καθεστώς κηρύσσει στρατιωτικό νόμο 22 ΜΑΙΟΥ. Ο Ζάο παύεται από τα καθήκοντά του, πρώτη σύγκρουση στρατού- αμάχων 2 ΙΟΥΝΙΟΥ. Αποφασίζεται η εκκένωση της πλατείας 4 ΙΟΥΝΙΟΥ. Τις πρώτες πρωινές ώρες αρχίζει η καταστολή αφήνοντας χιλιάδες θύματα, σύμφωνα με εκτιμήσεις

Βίντεο από τα γεγονότα εκείνων των ημερών

{{{ video }}}

{{{ video }}}