Στο μυαλό των ταχυδακτυλουργών

Δύο Αμερικανοί ταχυδακτυλουργοί συμμετείχαν σε έρευνα για να διαπιστωθεί η νευρολογία των ταχυδακτυλουργικών κόλπων. Αποδείχθηκε πως τα μάτια μας μπορούν να δουν τις κινήσεις των ταχυδακτυλουργών, αλλά το μυαλό μας δεν μπορεί να τις αντιληφθεί.
Ένα από τα πρώτα κόλπα που παρουσιάζουν στο σόου τους στο Λας Βέγκας οι διάσημοι ταχυδακτυλουργοί Πεν και Τέλερ αρχίζει όταν ο Τέλερ- ο κοντός και ήσυχος από τους δύο- περπατάει στη σκηνή με ένα αναμμένο τσιγάρο, παίρνει τζούρα, το πετάει στο πάτωμα και το σβήνει. Μετά παίρνει ένα άλλο τσιγάρο από την τσέπη του σακακιού του και το ανάβει.

Δεν υπάρχει τρικ εδώ, σωστά; Μετά όμως ο Τέλερ γυρίζει έτσι ώστε να μπορεί το κοινό να τον βλέπει από την άλλη πλευρά. Κάνει τις ίδιες κινήσεις, αλλά αυτή τη φορά όλα είναι διαφορετικά: το κοινό αντιλαμβάνεται τώρα ότι το μεγαλύτερο μέρος από όσα μόλις είδε ήταν μια απάτη, μια προσεκτικά οργανωμένη διαδοχή ψεμάτων.

Το δίδαγμα, γράφει ο Τζόνα Λέρερ στο περιοδικό «Wired», είναι πως ακόμη και η κίνηση για το κάπνισμα, αν την εξετάσει κανείς από κοντά, μπορεί να αποδειχθεί ότι είναι απλώς καπνός και καθρέφτες. «Ο κόσμος θεωρεί δεδομένη την πραγματικότητα», λέει ο Τέλερ. «Ανοίγουμε τα μάτια μας και αυτή είναι εκεί. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως είναι απλή».

Ο Τέλερ θέλει οι ταχυδακτυλουργίες του να αποκαλύπτουν πώς εξαπατάται η αντίληψη ώστε οι άνθρωποι να συνειδητοποιούν τη διαφορά ανάμεσα στο είναι και το φαίνεσθαι. Ο εγκέφαλός μας δεν βλέπει τα πάντα. Έτσι «κόβει δρόμο», κατασκευάζει μια σχετικά απλή εικόνα της πραγματικότητας με τα πράγματα όπως υποτίθεται πως είναι. Οι ταχυδακτυλουργοί βασίζονται σε αυτούς τους κανόνες. «Κάθε φορά που εκτελείς ένα ταχυδακτυλουργικό κόλπο, εισχωρείς στην πειραματική ψυχολογία», λέει ο Τέλερ. «Αν το κοινό αναρωτηθεί, “πώς διάολο το έκανε;”, τότε το πείραμα ήταν επιτυχημένο. Εκμεταλλεύομαι τον τρόπο που λειτουργεί το μυαλό σας».

Τώρα το ζήτημα απασχολεί και τους επιστήμονες. Πριν από δύο χρόνια, ο Τέλερ συμμετείχε μαζί με άλλους ταχυδακτυλουργούς σε ένα πρόγραμμα με θέμα την εξέταση της νευρολογίας των ταχυδακτυλουργικών κόλπων.

«Τα τρικ λειτουργούν επειδή οι ταχυδακτυλουργοί γνωρίζουν διαισθητικά πώς βλέπουμε τον κόσμο» λέει ο Στίβεν Μακνίκ, ο οποίος ήταν επικεφαλής της έρευνας. «Ακόμη και όταν ξέρουμε ότι θα ξεγελαστούμε, δεν μπορούμε να αντιληφθούμε το κόλπο, κάτι που σημαίνει ότι οι ταχυδακτυλουργοί ξεγελούν το μυαλό σε βαθύ επίπεδο». Ο Μακνίκ επιδιώκει να φωτίσει τα νοητικά παραθυράκια που μας κάνουν να βλέπουμε να κόβουν με πριόνι στα δύο μια γυναίκα ή να εμφανίζεται από το πουθενά ένα κουνέλι, ενώ γνωρίζουμε ότι τέτοια πράγματα είναι αδύνατα.

Μαζί με τον Πεν, παρουσίασαν στο σόου τους το κόλπο με το μπαλάκι που εξαφανίζεται και μετατίθεται διαρκώς κάτω από μια σειρά ποτήρια. Εξήγησαν το κόλπο στο κοινό, με αποτέλεσμα να κατηγορηθούν από συναδέλφους τους επειδή αποκάλυψαν ένα αρχαίο μυστικό και κατέστρεψαν το μυστήριο. Εκείνοι όμως το απολαμβάνουν. «Ήταν πολύ απελευθερωτικό να αντιμετωπίζεις το κοινό ως ευφυείς ενηλίκους», λέει ο Τέλερ.