Κάνουντο ίδιο λάθος με τα μπόνους

Στις 15 Ιουλίου 2007 οι «Νew Υork Τimes» δημοσίευσαν ένα άρθρο με τίτλο «Οι πλουσιότεροι των πλουσίων, οι περήφανοι της χρυσής εποχής». Ένα από τα κεντρικά πρόσωπα των νέων Τιτάνων ήταν ο Sanford Weill, ο πρώην πρόεδρος της Citigroup, ο οποίος επέμενε ότι οι συνάδελφοί του στον χρηματοπιστωτικό κλάδο αποκόμισαν τεράστια πλούτη για τη συνεισφορά τους στην κοινωνία.

Λίγο καιρό μετά, το χρηματοπιστωτικό οικοδόμημα που ο κ. Weill υπερηφανευόταν ότι βοήθησε να χτιστεί κατέρρευσε προκαλώντας τεράστιες παράπλευρες απώλειες. Και σήμερα, ακόμη κι αν αποφύγουμε μια νέα Μεγάλη Ύφεση, η παγκόσμια οικονομία θα χρειαστεί χρόνια για να ανακάμψει από την κρίση.

Όλα αυτά εξηγούν γιατί θα έπρεπε να ανησυχούμε για όσα γράφτηκαν σε πρόσφατο άρθρο των «Κυριακάτικων Τάιμς της Νέας Υόρκης», το οποίο ανέφερε ότι οι αμοιβές στελεχών στις επενδυτικές τράπεζες, μετά την περσινή βουτιά, έχουν εκτοξευτεί και πάλι στα ύψη, φτάνοντας τα επίπεδα του 2007. Αυτό θα έπρεπε να μας ενοχλεί για αρκετούς λόγους.

Πρώτα απ΄ όλα επειδή δεν υπάρχει πια κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι οι… μάγοι της Γουόλ Στριτ προσφέρουν κάτι θετικό στην κοινωνία- και πολύ περισσότερο ότι δικαιούνται τέτοιες τεράστιες αμοιβές. Θα πρέπει να έχετε στο μυαλό σας ότι η «χρυσή» Γουόλ Στριτ του 2007 είναι σχετικά νέο φαινόμενο. Από το 1930 έως περίπου το 1980 η τραπεζική ήταν μια μάλλον βαρετή απασχόληση, που δεν πλήρωνε καλύτερα από άλλους κλάδους, αν και βοηθούσε να γυρίζουν οι «τροχοί» της οικονομίας.

Καινοτομίες… φούσκας
Γιατί λοιπόν ξαφνικά οι τραπεζίτες άρχισαν να κάνουν τεράστιες περιουσίες; Αυτό οφείλεται, μας είπαν, στη δημιουργικότητά τους σε ό,τι αφορά τραπεζικές καινοτομίες. Είναι δύσκολο όμως να βρούμε κάποια καινοτομία στον χρηματοπιστωτικό κλάδο που βοήθησε πραγματικά την κοινωνία. Αντίθετα, μπορούμε εύκολα να σκεφτούμε τέτοιες καινοτομίες που εφηύραν νέους τρόπους για να δημιουργούνται φούσκες.

Μπορεί να ισχυριστεί βέβαια κάποιος ότι έχουμε ελεύθερη οικονομία και πως ο ιδιωτικός τομέα έχει την ελευθερία να καθορίζει πόσο αξίζουν όσοι απασχολούνται σε αυτόν. Αυτό μάς φέρνει στη δεύτερη παρατήρησή μου: η Γουόλ Στριτ δεν είναι πια μέρος του ιδιωτικού τομέα. Βρίσκεται υπό τη στενή εποπτεία της πολιτείας και εξαρτάται άμεσα από τις επιχορηγήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης.

Δεν μιλώ μόνο για τα 600 δισ. δολάρια του αμερικανικού σχεδίου σωτηρίας των τραπεζών. Υπάρχουν επίσης οι τεράστιες πιστώσεις της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (FΕD), οι κρατικές επιχορηγήσεις σε στεγαστικά δάνεια, η εξαγορά συμβολαίων της ασφαλιστικής ΑΙG με χρήματα φορολογουμένων και οι τεράστιες εγγυήσεις σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Κάποιος μπορεί να πει ότι είναι απαραίτητο να σωθεί η Γουόλ Στριτ για να προστατευτεί ολόκληρη η οικονομία, και σε αυτό συμφωνώ. Όμως με όλο το κρατικό χρήμα που έχουν πάρει, οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί πρέπει να λειτουργούν σαν οργανισμοί κοινής ωφέλειας και όχι να κάνουν «χρυσά» τα στελέχη τους όπως γινόταν το 2007.

Εξωφρενικό και επικίνδυνο
Επιπλέον, το να πληρώνονται τέτοια τεράστια ποσά στα στελέχη αυτά, δεν είναι απλά εξωφρενικό. Είναι και επικίνδυνο. Σε τελική ανάλυση, γιατί οι τραπεζίτες πήραν τέτοια μεγάλα ρίσκα; Επειδή η επιτυχία- ή η ψευδαίσθηση της επιτυχίας – προσέφερε τεράστιες ανταμοιβές: ακόμη και όσοι τίναξαν στον αέρα τις εταιρείες τους πήραν από αυτές εκατοντάδες εκατομμύρια για να αποχωρήσουν. Τώρα βλέπουμε να προσφέρονται αντίστοιχες αμοιβές σε ανθρώπους που μπορούν να παίξουν επικίνδυνα παιχνίδια με κρατική υποστήριξη.

Οι εταιρείες αυτές πληρώνουν ξανά μυθικά ποσά επειδή μπορούν να το κάνουν. Ή μήπως όχι; Στον οικονομικό Τύπο έχει δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η καταιγίδα πέρασε: οι μετοχές ανεβαίνουν, η βουτιά της οικονομίας μπορεί να φτάνει στο τέλος της και η κυβέρνηση Ομπάμα δεν κάνει τίποτε στους τραπεζίτες εκτός από το να τους επιπλήττει ο πρόεδρος στους λόγους του. Είτε έχουν δίκιο είτε άδικο, οι τραπεζίτες φαίνεται να πιστεύουν ότι οι δουλειές τους θα επιστρέψουν σύντομα στους πριν από την κρίση ρυθμούς.

Ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις
Μπορούμε μόνο να ελπίζουμε πως οι ηγέτες μας θα τους δείξουν ότι κάνουν λάθος πραγματοποιώντας ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Το 2008 οι υπερβολικά υψηλά αμειβόμενοι τραπεζίτες που ελάμβαναν τεράστια ρίσκα με τα χρήματα άλλων γονάτισαν την οικονομία. Το τελευταίο πράγμα που θέλουμε είναι να τους δοθεί η ευκαιρία να το ξανακάνουν.

Δεν υπάρχει πια κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι οι «μάγοι» της Γουόλ Στριτ προσφέρουν κάτι θετικό στην κοινωνία- και πολύ περισσότερο ότι δικαιούνται τέτοιες τεράστιες αμοιβές