Η τελευταία δίκη των ναζί

Μάλλον δεν είναι ο τελευταίος των ναζί. Η δίκη του, όμως, θα είναι η τελευταία μεγάλη δίκη ναζιστή της Γερμανίας. Αν γίνει- πρέπει πρώτα να κριθεί ιατρικά ικανός. Από χθες, πάντως, ο Τζον Ντέμγιανγιουκ, ο «δήμιος του Σόμπιμπορ», βρίσκεται στην ίδια φυλακή όπου είχε περάσει το 1922 έναν μήνα και ο Χίτλερ.

O Χίτλερ είχε τότε κατηγορηθεί για διατάραξη της κοινής ειρήνης. Ο 89χρονος Ντέμγιανγιουκ κατηγορείται ότι, ως δεσμοφύλακας στο στρατόπεδο του Σόμπιμπορ, στην Πολωνία, συνήργησε το 1943 στη δολοφονία 29.000 Εβραίων αιχμαλώτων, ότι έσπρωχνε άνδρες, γυναίκες και παιδιά μέσα στους θαλάμους αερίων. Ήταν ο υπ΄ αριθμόν ένα καταζητούμενος στη λίστα του Κέντρου Σιμόν Βίζενταλ, ο ίδιος, όμως αρνείται τα πάντα. Υποστηρίζει πως στα 21 του (γεννήθηκε το 1920 στο Κίεβο της Ουκρανίας) στρατολογήθηκε στον Κόκκινο Στρατό και έναν χρόνο αργότερα αιχμαλωτίστηκε από τους Γερμανούς. Παραδέχεται πως εργάστηκε σε γερμανικά στρατόπεδα έως το 1944, υποστηρίζει ωστόσο πως δεν έβλαψε ποτέ κανέναν.

Τρεις δεκαετίες είναι αντιμέτωπος με τη δικαιοσύνη ο Ντέμγιανγιουκ. Μεταπολεμικά, το 1951, μετανάστευσε στις ΗΠΑ· εργάστηκε χρόνια σε εργοστάσιο κατασκευής αυτοκινήτων. Πήρε την αμερικανική υπηκοότητα το 1958, το 1981 ωστόσο, η υπηκοότητα τού αφαιρέθηκε και εκδόθηκε στο Ισραήλ, όπου και καταδικάστηκε το 1988 σε θάνατο καθώς επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος αναγνώρισαν στο πρόσωπό του τον «Ιβάν τον τρομερό», έναν διαβόητο δεσμοφύλακα του στρατοπέδου της Τρεμπλίνκα. Πέντε χρόνια αργότερα, ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ ανέτρεψε την απόφαση: νέα στοιχεία έδειχναν πως ο «Ιβάν ο τρομερός» ήταν ένας άλλος Ουκρανός, ο Ιβάν Μαρτσένκο.

Ο Ντέμγιανγιουκ επέστρεψε στο σπίτι του, κοντά στο Κλίβελαντ, το 1993 και το 1998 ξαναπήρε την αμερικανική υπηκοότητα. Έναν χρόνο αργότερα, όμως, το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης τον διώκει εκ νέου, υποστηρίζοντας πως είχε συνεργαστεί με τους ναζί ως δεσμοφύλακας σε τρία άλλα στρατόπεδα. Το 2002 αποχαιρέτησε οριστικά την αμερικανική υπηκοότητα και το 2005 η αμερικανική δικαιοσύνη έκρινε πως μπορούσε να εκδοθεί στη Γερμανία, την Πολωνία ή την Ουκρανία. Πολέμησε με πάθος την έκδοση, τον περασμένο Μάρτιο ωστόσο η Εισαγγελία του Μονάχου εξέδωσε ένταλμα σύλληψης εις βάρος του και χθες, ο Ντέμγιανγιουκ μεταφέρθηκε αεροπορικώς στο Μόναχο και κλείστηκε στις φυλακές του Στάντελχαϊμ.

Με ασθενοφόρο
Η Εισαγγελία του Μονάχου έχει στα χέρια της μια ταυτότητα των SS με τα στοιχεία του Ντέμγιανγιουκ, καθώς και καταθέσεις πρώην δεσμοφυλάκων που τον τοποθετούν στο Σόμπιμπορ. Το κλειδί όμως για την τύχη του ίσως να μη βρίσκεται στα αποδεικτικά στοιχεία – αλλά στη γνωμοδότηση των ειδικών για το κατά πόσον είναι ιατρικά, σωματικά, ικανός να δικαστεί. Ο γιος του υποστηρίζει ότι πάσχει από λευχαιμία, χθες μεταφέρθηκε στη φυλακή με ασθενοφόρο, ενώ του παρεχόταν οξυγόνο. «Είναι μια μάχη ενάντια στον χρόνο», δήλωσε η πρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου Εβραίων της Γερμανίας.

Περισσότερα από 60 χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πάντως, ο γερμανικός λαός, και ειδικά οι νέοι, λίγη διάθεση δείχνουν για μια νέα δίκη που αφορά ναζί. Όπως λέει ο ιστορικός Χανς-Ούλριχ Βέλερ, «για αυτό που οι θεολόγοι αποκαλούν κάθαρση, η δίκη του Ντέμγιανγιουκ έρχεται υπερβολικά αργά, ο κόσμος απλώς σκέπτεται “Α, μάλιστα, έπιασαν ακόμα ένα γουρούνι”. Ο Ντέμγιανγιουκ μοιάζει με φάντασμα από το παρελθόν».