Εγκεφαλικά: Κίνδυνος και για τους νέους

Τα εγκεφαλικά αποτελούν την τρίτη κυριότερη αιτία θανάτου στη Δύση μετά την καρδιοπάθεια και τον καρκίνο, κοστίζουν τη ζωή σε μία γυναίκα στις οκτώ και σε έναν άνδρα στους δέκα και προκαλούν σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους κάποια μορφή αναπηρίας. Οι συνέπειές τους είναι τόσο σοβαρές ώστε τον περασμένο μήνα το βρετανικό υπουργείο Υγείας άρχισε εκστρατεία, από τους κυριότερους στόχους της οποίας είναι να ενημερωθεί το κοινό για τα συμπτώματά τους και πόσο σημαντικό είναι να γίνεται γρήγορα θεραπεία.

Όσο συντομότερα φτάσει ο πάσχων στο νοσοκομείο τόσο πιθανότερο είναι να λάβει εγκαίρως τα θρομβολυτικά φάρμακα που χρειάζεται για να αποκατασταθεί η ροή του αίματος στο τραυματισμένο τμήμα του εγκεφάλου, συχνά με θαυματουργά αποτελέσματα. Ασθενείς που έφτασαν στο νοσοκομείο παράλυτοι από τη μια πλευρά του σώματος και αδύναμοι να μιλήσουν σωστά, επέστρεψαν στο σπίτι τους έπειτα από λίγες μέρες και κάποιοι, λίγοι βέβαια, κατόρθωσαν να επιστρέψουν στις αθλητικές δραστηριότητές τους μέσα σε μία εβδομάδα. Αυτός ο εκπληκτικός ρυθμός ανάρρωσης αποκαλείται φαινόμενο Lazarus.

Ο όρος εγκεφαλικό επεισόδιο εμπεριέχει μια αλληλουχία γεγονότων, που αφορούν την αιμάτωση του εγκεφάλου. Περίπου 75% των εγκεφαλικών είναι ισχαιμικά και οφείλονται σε θρόμβους που αποφράσσουν κάποια αρτηρία, η οποία τροφοδοτεί με αίμα τον εγκέφαλο. Τα ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια λέγονται επίσης θρομβοεμβολικά.

Οι υπόλοιπες περιπτώσεις εγκεφαλικών επεισοδίων οφείλονται σε ρήξη κάποιας αρτηρίας που τροφοδοτεί με αίμα τον εγκέφαλο, έτσι προκαλείται αιμορραγία σε αυτόν γι’ αυτό αποκαλούνται αιμορραγικά.

Όποια και να είναι η αιτία που προκάλεσε το επεισόδιο, οι συνέπειες είναι ίδιες: η παροχή αίματος σε κάποια περιοχή του εγκεφάλου διακόπτεται και τα εγκεφαλικά κύτταρα, μόλις στερηθούν την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών, αρχίζουν να πεθαίνουν.

Οι επιπτώσεις στον ασθενή εξαρτώνται από τη σοβαρότητα της διαταραχής στην παροχή του αίματος και το τμήμα του εγκεφάλου που δεν τροφοδοτείται σωστά. Συνήθως είναι αδυναμία ή παράλυση σε μία πλευρά του σώματος (στην αντίθετη από το τμήμα του εγκεφάλου που έχει το πρόβλημα), διαταραχή ή απώλεια της όρασης, δυσκολία στην ομιλία και, σε σοβαρές περιπτώσεις, κώμα.

Οι πρώτες βοήθειες

Τα θρομβολυτικά φάρμακα χορηγούνται σε περιπτώσεις ισχαιμικών εγκεφαλικών επεισοδίων και όχι αιμορραγικών, διότι θα επιδείνωναν την αιμορραγία. Η πρώτη πρόκληση λοιπόν είναι να καταλάβουν οι γιατροί ποιο είδος εγκεφαλικού έχει ο ασθενής _ ο πιο αξιόπιστος τρόπος είναι να τον υποβάλουν επειγόντως σε αξονική τομογραφία εγκεφάλου. Όταν επιβεβαιωθεί ότι ο ασθενής έχει ισχαιμικό εγκεφαλικό και όχι αιμορραγικό επεισόδιο, χορηγείται το θρομβολυτικό φάρμακο σε ενέσιμη μορφή.

Παρότι πλέον αυτή η θεραπεία αποτελεί ρουτίνα για την αντιμετώπιση των εμφραγμάτων, τα οποία επίσης συμβαίνουν εξαιτίας θρόμβων που εμποδίζουν την παροχή αίματος στον καρδιακό μυ, σήμερα χρησιμοποιείται εγκαίρως σε λιγότερο από 1% των ασθενών στις περισσότερες χώρες της Δύσης. Το υψηλότερο ποσοστό είναι 10% και έχει καταγραφτεί στην Αυστραλία.

Τα ποσοστά είναι τόσο χαμηλά εξαιτίας της ασφυκτικής πίεσης που ασκεί στον ασθενή ο χρόνος. Ο εγκέφαλος είναι πάρα πολύ ευαίσθητος και κάθε λεπτό μετράει. Για να μπορέσουν να δράσουν τα φάρμακα, πρέπει να χορηγηθούν μέσα σε τρεις ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Ο χρόνος αυτός είναι πολύ λίγος, αν αναλογιστεί κανείς τι πρέπει να γίνει κατά τη διάρκειά του: να συνειδητοποιήσει ο ασθενής ότι παθαίνει εγκεφαλικό, να ζητήσει βοήθεια, να μεταφερθεί στο νοσοκομείο, να τον αξιολογήσει γιατρός, να κάνει αξονική και να αρχίσει η χορήγηση των φαρμάκων. Και όμως είναι κάτι που πρέπει να παρέχεται από το σύστημα υγείας 24 ώρες την ημέρα, επτά ημέρες την εβδομάδα, απ’ άκρου σε άκρο κάθε χώρας.

Το πρώτο βήμα λοιπόν είναι να πάει ο ασθενής στο νοσοκομείο όσο το δυνατόν συντομότερα, διότι κάθε λεπτό που χάνεται σημαίνει μερικές χιλιάδες νεκρά εγκεφαλικά κύτταρα ακόμα.

Συνεπώς, αν υποψιάζεστε πως εσείς ή κάποιος δικός σας έχει εγκεφαλικό, όσο μικρό και να φαίνεται, πρέπει να πάτε στο νοσοκομείο. Και μην πέσετε στην παγίδα να πιστέψετε πως τα εγκεφαλικά συμβαίνουν μόνο στους ηλικιωμένους, αφού υπολογίζεται ότι 6,5% των εγκεφαλικών επεισοδίων συμβαίνει σε άτομα ηλικίας κάτω των 55 ετών και ένας στους δέκα από τους νεώτερους ασθενείς έχουν ηλικία κάτω των 30 ετών. Με άλλα λόγια, μόνο στη Βρετανία παθαίνουν ετησίως εγκεφαλικό 10.000 άτομα ηλικίας κάτω των 55 ετών και 1.000 από αυτούς είναι κάτω από 30!

Οι ενδείξεις κινδύνου

Αν δεν είστε βέβαιοι για το τι συμβαίνει, ελέγξτε για τα εξής:

* Αδυναμία του προσώπου. Μπορεί ο πάσχων να χαμογελάσει φυσιολογικά; Έχει στραβώσει το στόμα του;

Μπορεί να σηκώσει και τα δύο χέρια;

Μπορεί να μιλήσει καθαρά και να καταλάβει τι του λένε οι γύρω του;

Αν εμφανίζεται οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα, καλέστε αμέσως ασθενοφόρο.