Γνώμη Μετά την επανάσταση…

Πριν από τριάντα χρόνια, τέτοιες μέρες, ο κόσμος βάδιζε ανυποψίαστος προς την έκρηξη μιας «επανάστασης» που έμελλε να αλλάξει ριζικά, εκ θεμελίων, τη ζωή μας.

Ήταν μια μικρή είδηση, κρυμμένη στα μονόστηλα του «εξωτερικού δελτίου» των εφημερίδων, τον Μάρτιο του 1979: στη Μεγάλη Βρετανία, έπειτα από έναν δύσκολο χειμώνα απεργιών, η κυβέρνηση των Εργατικών έχανε την εμπιστοσύνη της Βουλής. Οι εκλογές που προκηρύχθηκαν έμελλε να αποδειχθούν κάτι περισσότερο από ένας πολιτικός θρίαμβος της Μάργκαρετ Θάτσερ. Ήταν η πρώτη πράξη μιας «επανάστασης», που θα εγκαθιστούσε τον φονταμενταλισμό των ελεύθερων αγορών ως κυρίαρχη ιδεολογία του κόσμου για τα επόμενα τριάντα χρόνια.

Έναν χρόνο αργότερα, το 1980, ο Ρίγκαν θριάμβευε στις αμερικανικές εκλογές, με σύνθημα «λιγότερη ανάμειξη του κράτους στη ζωή των ανθρώπων». Και, έπειτα από μία δεκαετία, η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και της σοσιαλιστικής αυλής της στην Ανατολική Ευρώπη εξελήφθη ως ο οριστικός, οικουμενικός θρίαμβος της «επανάστασης» του 1979, του «μπολσεβικισμού της αγοράς», που θα έπλαθε τον κόσμο ολόκληρο καθ΄ ομοίωσιν των ιδεών του.

Το μεταπολεμικό σοσιαλδημοκρατικό συμβόλαιο (πλήρης απασχόληση, κοινωνικό κράτος, εθνικοποιημένες μεγάλες επιχειρήσεις) κατελύθη βίαια. Ο θρόνος της εξουσίας μεταφέρθηκε επισήμως στα χρηματιστήρια. Οι διεθνείς αγορές ενώθηκαν υπό το σκήπτρο της απορρύθμισής τους. Οι εθνικές αγορές εργασίας «ελαστικοποιήθηκαν». Οι ρυθμοί ανάπτυξης επιταχύνθηκαν και οι κοινωνικές ανισότητες εξερράγησαν. Το κέντρο βάρους της οικονομίας μετατοπίστηκε από τον μη χρηματιστικό στον χρηματιστικό τομέα της. Και- το σημαντικότερο- ακόμη και οι πολιτικοί αντίπαλοι του θατσερισμού, προσηλυτίστηκαν. Τα σοσιαλιστικά και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, όταν και όπου κυβέρνησαν, κυβέρνησαν υπό την επιρροή του κυριάρχου ιδεολογικού δόγματος και με την αποδοχή των βασικών του παραδοχών.

Και ξαφνικά, με τον πιο θεαματικό τρόπο, το οικοδόμημα καταρρέει γύρω μας με πάταγο. Ο μυθικός λευκός ιππότης, η παντοδύναμη

Ο μυθικός λευκός ιππότης, η παντοδύναμη ελεύθερη αγορά, οδήγησε τον κόσμο στη μεγαλύτερη οικονομική καταστροφή των τελευταίων 80 χρόνων. Και το κράτος, ο καταραμένος μαύρος ιππότης, επιστρέφει από την εξορία, ξεκινώντας από την Ουάσιγκτον του Ομπάμα, ως σωτήρας

ελεύθερη αγορά, οδήγησε τον κόσμο στη μεγαλύτερη οικονομική καταστροφή των τελευταίων 80 χρόνων. Και το κράτος, ο καταραμένος μαύρος ιππότης, επιστρέφει από την εξορία, ξεκινώντας από την Ουάσιγκτον του Ομπάμα, ως σωτήρας.

Η «επανάσταση» είναι πια νεκρή, ο θρόνος είναι κενός, αλλά δεν υπάρχει τίποτε, απολύτως τίποτε, να βάλουμε στη θέση της έκπτωτης ιδεολογίας των αγορών. Οι πολιτικές και επιχειρηματικές ελίτ σ΄ αυτούς τους πρώτους μήνες της κρίσης πετούν στα τυφλά, δίχως πυξίδα. Και, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε τη δεκαετία του ΄70, όταν οι πολιτικές και ιδεολογικές εμπροσθοφυλακές του φιλελευθερισμού ετοίμαζαν την έφοδό τους στα σοσιαλδημοκρατικά ανάκτορα, τώρα τίποτε ανάλογο δεν συμβαίνει. Δεν υπάρχει ένα αντίστοιχα εναλλακτικό και ριζοσπαστικό σχέδιο, έτοιμο προς εφαρμογή. Οι αισιόδοξοι πιστεύουν, ίσως, ακόμη ότι η κρίση που αντιμετωπίζουμε, επώδυνη μεν, πλην σύντομη, θα κοπάσει μέχρι το 2010, χωρίς να χρειαστεί τίποτε περισσότερο από κάποιες αναγκαίες διορθώσεις «υπερβολών», κάποιες ενέσεις ρύθμισης και ηθικής στο σώμα μιας αγοράς που παραδόθηκε στην απληστία των καταραμένων «γκόλντεν μπόις». Καταγγέλλουμε τους τραπεζίτες και τους τρέιντερς, καταργούμε τους φορολογικούς παραδείσους, αναχρηματοδοτούμε τις τράπεζες με δημόσιο χρήμα- κι έπειτα όλα θα γίνουν όπως παλιά, οι ωραίες ημέρες θα επιστρέψουν.

Αλλά η αισιόδοξη αυτή, σχεδόν ανέμελη, αντίληψη για την κρίση (με την οποία είναι προφανώς εμποτισμένη και η κυβέρνηση Καραμανλή) χάνει οπαδούς με κάθε νέα στροφή των οικονομικών δεικτών, με κάθε επιδείνωση των διεθνών προβλέψεων. Πυκνώνουν οι φωνές από τις Κασσάνδρες που μιλούν για κατάρρευση ολόκληρου του συστήματος ιδεών και πολιτικών που κυριάρχησε τα τελευταία 30 χρόνια στον κόσμο. Και που φοβούνται πως μαζί του τελειώνει και η εποχή των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης. Ίσως και η εποχή της αμερικανικής ή της δυτικής ηγεμονίας στον κόσμο. Εμπεδώνεται η πεποίθηση πως ζούμε σε μια εποχή μετάβασης, ότι ο πολιτικός χάρτης του κόσμου θα αλλάξει με τρόπο δραματικό- έστω κι αν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς σήμερα το μελλοντικό του σχήμα.

Προσδεθείτε. Η πτήση θα έχει αναταράξεις. Κι αν δεν υπάρχει στο πιλοτήριο ένα έτοιμο νέο σχέδιο πτήσης, τουλάχιστον είναι φανερό πως πρέπει να απαλλαγούμε το γρηγορότερο από τους πιλότους που δεν νιώθουν καν ότι ώς τώρα πετούσαμε λάθος…