Δεν της έδωσαν ούτε μία ευκαιρία

Η Σταυρούλα πέθανε στα 26 της από χρήση ναρκωτικών στο προαύλιο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Ο θάνατός της έγινε αφορμή για να ανοίξει η συζήτηση ακόμη και για μερική άρση του πανεπιστημιακού ασύλου. Λίγα χρόνια νωρίτερα, όμως, οι δραματικές εκκλήσεις των γονιών της είχαν σταθεί αφορμή για να δημιουργηθεί η πρώτη- και μοναδική- θεραπευτική κοινότητα για ανήλικους χρήστες ναρκωτικών στη Βόρεια Ελλάδα.

Η Σταυρούλα άρχισε να παίρνει ναρκωτικά στα δεκατρία της. Στα δεκαέξι άρχισε να κάνει χρήση ηρωίνης και το 2000, όταν ήταν δεκαεπτά χρονών, βρέθηκε σε κωματώδη κατάσταση ύστερα από χρήση ηρωίνης έξω από το ΚΑΠΗ της Καλαμαριάς.

Στην Εισαγγελία. Οι γονείς της είχαν ήδη ζητήσει από την Εισαγγελία Ανηλίκων Θεσσαλονίκης να εισαχθεί το παιδί τους σε θεραπευτική κοινότητα, χωρίς αποτέλεσμα όμως. Στη μήνυση «κατά παντός υπευθύνου» που είχαν υποβάλει τον Νοέμβριο του 2000 στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης περιέγραφαν την οδύσσειά τους: είχαν κάνει μηνύσεις εναντίον του ανθρώπου που όπως είχαν διαπιστώσει προμήθευε ναρκωτικά στη Σταυρούλα. Είχαν ζητήσει να κινηθούν οι νόμιμες διαδικασίες για τον αναγκαστικό εγκλεισμό της στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο, αλλά η αίτηση είχε απορριφθεί με το σκεπτικό ότι «η αντιμετώπιση των τοξικομανών διέπεται από ειδική νομοθεσία». Οι γονείς διαπίστωσαν γρήγορα πως η νομοθεσία δεν είχε αντίκρυσμα στην πράξη.

«Επειδή αντιλαμβανόμασταν ότι η ανήλικη κόρη μας οδηγείτο με ιλιγγιώδη ταχύτητα στον θάνατο και επειδή οι προσπάθειες απεξάρτησης που επιχειρήσαμε στην οικία μας απέβησαν άκαρπες, αρχίσαμε να αναζητούμε τη θεραπευτική κοινότητα που θα δεχόταν την ανήλικη κόρη μας για απεξάρτηση», ανέφεραν στη μήνυσή τους οι γονείς της Σταυρούλας.

Μόνο για ενηλίκους. Στην προσπάθειά τους απευθύνθηκαν: στην «Ιθάκη», όπου τους πληροφόρησαν ότι το πρόγραμμα ήταν μόνο για ενηλίκους, σε ιδιωτική κλινική στη Σταυρούπολη, απ΄ όπου πήραν την ίδια απάντηση, στην εναλλακτική θεραπευτική κοινότητα «Αργώ», αλλά και εκεί το πρόγραμμα απευθυνόταν μόνο σε ενήλικους χρήστες ναρκωτικών.

«Με τρόμο, αγωνία και οδύνη ακούγαμε από εκπροσώπους του υπουργείου Υγείας ότι σε ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα, αλλά και ειδικά στη Θεσσαλονίκη δεν υπάρχει θεραπευτική κοινότητα για απεξάρτηση ανηλίκων».

Το ζευγάρι απευθύνθηκε στη θεραπευτική κοινότητα «Στροφή» στην Αθήνα. Οι προϋποθέσεις για την ένταξη της Σταυρούλας ήταν απαγορευτικές. Έπρεπε όλη η οικογένεια να μετακομίσει επί τέσσερις μήνες στην Αθήνα, με δικά της έξοδα, και ύστερα από αυτό το διάστημα το κορίτσι θα μπορούσε να μείνει στον ξενώνα της κοινότητας. «Οι δαπάνες άγγιζαν τα όρια του ονείρου»: ο πατέρας της Σταυρούλας ήταν ιδιωτικός υπάλληλος με οικονομικά περιορισμένα και η οικογένεια πενταμελής: είχε άλλα δύο παιδιά.

Η οικογένεια έβλεπε το 17χρονο τότε κορίτσι να πεθαίνει αβοήθητο. Ώσπου τον Νοέμβριο του 2000 βρέθηκε σε κωματώδη κατάσταση στο προαύλιο του ΚΑΠΗ Καλαμαριάς και μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο «Άγιος Δημήτριος». Η μήνυση που κατέθεσαν τότε οι γονείς της και η δημοσιοποίησή της επί μέρες στα μέσα ενημέρωσης προκάλεσε, μάλιστα, για πρώτη φορά δημόσιο διάλογο γιατρών και νομικών αναφορικά με την απεξάρτηση των ανήλικων χρηστών.

Αποτέλεσμα του «θορύβου» που προκλήθηκε ήταν να δεχθεί το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «εντελώς κατ΄ εξαίρεση», όπως ανακοινώθηκε, την εισαγωγή και νοσηλεία του κοριτσιού για ενάμιση μήνα.

Η Σταυρούλα κατάφερε αρχικά να ορθοποδήσει. Μάλιστα, λίγα χρόνια αργότερα παντρεύτηκε και απέκτησε παιδί. Ωστόσο, όπως αποδείχθηκε δεν είχε καταφέρει πραγματικά να ξεφύγει. Πριν από δύο εβδομάδες κανένας δεν κατάφερε να τη βοηθήσει, όταν μαζί με έναν φίλο της πήρε ηρωίνη στο προαύλιο της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Όταν εντοπίσθηκε από τους φύλακες ήταν ήδη νεκρή.


Το πρώτο θεραπευτικό πρόγραμμα για ανηλίκους στη Βόρεια Ελλάδα

Έναν χρόνο μετά τη δημοσιοποίηση της ιστορίας της Σταυρούλας, το 2001, άρχισε να λειτουργεί στη Θεσσαλονίκη η «Ανάδυση», το θεραπευτικό πρόγραμμα του ΚΕΘΕΑ για ανηλίκους, με στόχο να καλύψει- όσο αυτό είναι δυνατόν- τις ανάγκες απεξάρτησης των χρηστών ηλικίας από 13 έως 21 ετών και των οικογενειών τους από όλη τη Βόρεια Ελλάδα.

Η «Ανάδυση» προσφέρει υπηρεσίες συμβουλευτικού και θεραπευτικού χαρακτήρα, οι οποίες έχουν διαβαθμίσεις ανάλογα με το αν πρόκειται για χρόνιο ή περιστασιακό χρήστη.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίδεται στη συμμετοχή της οικογένειας, δεδομένου ότι οι χρήστες δεν φιλοξενούνται, αλλά παραμένουν στα σπίτια τους.

«Πρώτος “σταθμός” όσων απευθύνονται σ΄ εμάς είναι το Συμβουλευτικό Κέντρο, όπου γίνεται η υποδοχή. Εφόσον οι χρήστες το πάρουν απόφαση, μπορούν να συνεχίσουν στην επόμενη φάση, αυτήν της απεξάρτησης, που διαρκεί 12 μήνες. Ακολουθεί η φάση της επανένταξης, που διαρκεί 12 με 18 μήνες, κατά την οποία οι επισκέψεις γίνονται μία φορά την εβδομάδα, όμως υπάρχει παρακολούθηση. Στην περίπτωση των περιστασιακών χρηστών οι συναντήσεις είναι ατομικές και το διάστημα θεραπείας πιο σύντομο», είπε στα «ΝΕΑ» ο υπεύθυνος του προγράμματος κ. Δημήτρης Θεοδωρίδης.

Συνολικά στο Κέντρο απευθύνθηκαν 359 έφηβοι χρήστες και 1.019 γονείς από τη Μακεδονία και τη Θράκη, ωστόσο μόνο 31 περιστατικά ακολούθησαν κάποια θεραπεία. Πάντως, σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου, το 20% των ανηλίκων ήταν περιστασιακοί χρήστες, ενώ το υπόλοιπο 80% εξαρτημένοι (κυρίως από ηρωίνη), με τον νεώτερο να είναι μόλις 14 ετών.