Βαλκανική καταιγίδα χτυπά τις ελληνικές τράπεζες

Κόψτε μερίσματα, πουλήστε ακίνητα ή θυγατρικές σας, κάντε αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου, προχωρήστε σε τιτλοποιήσεις δανείων, κλείστε καταστήματα αν χρειαστεί αλλά μη βγάζετε λεφτά από τα 28 δισ. ευρώ στα Βαλκάνια. Πρόκειται για τις συστάσεις που απευθύνει η διοίκηση της Τραπέζης της Ελλάδος στα πιστωτικά ιδρύματα που θεώρησαν ότι θα μπορούσαν από τη μία να λάβουν τις ενισχύσεις μέσω του κρατικού πακέτου στήριξης και από την άλλη να κλείσουν με αυτά τα λεφτά ανοίγματα των θυγατρικών τους στη ΝΑ Ευρώπη.

Οι ελληνικές τράπεζες που τα προηγούμενα χρόνια γνώρισαν υπερκέρδη από την ταχύτατη επέκτασή τους στις αγορές της ΝΑ Ευρώπης προσπαθούν τώρα να ισορροπήσουν σε τεντωμένο σκοινί, καθώς την καλπάζουσα ανάπτυξη διαδέχθηκε η πτώση, ο συναλλαγματικός κίνδυνος αυξήθηκε με τις υποτιμήσεις των νομισμάτων να δίνουν βροντερό «παρών» και τα τεράστια ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών απειλούν να τινάξουν τις ούτως ή άλλως εύθραυστες ισορροπίες των αναπτυσσόμενων χωρών της γειτονιάς μας στον αέρα.

Τις προηγούμενες ημέρες μάλιστα ο διεθνής οίκος αξιολόγησης Μoody΄s, σταθμίζοντας τους κινδύνους των Βαλκανίων αλλά και την επιδείνωση της ελληνικής οικονομίας, προχώρησε στην υποβάθμιση τριών ελληνικών τραπεζών.

Τ ρεις νάρκες σε έξι αγορές
Η ανησυχία της Τραπέζης της Ελλάδος εδράζεται σε τρεις παράγοντες. Στο ενδεχόμενο κάθετης πτώσης των ρυθμών ανάπτυξης των χωρών της ΝΑ Ευρώπης που γνώρισαν ταχύτατη επέκταση τα προηγούμενα χρόνια, σε μια ενδεχόμενη έντονη διαταραχή των συναλλαγματικών ισοτιμιών που θα αύξανε τους κινδύνους αδυναμίας αποπληρωμής των δανείων σε ευρώ που έχουν δοθεί στους κατοίκους των χωρών αυτών και στην ενδεχόμενη αδυναμία χρηματοδότησης των ελλειμμάτων στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

Κανένα από αυτά τα σενάρια δεν είναι απαραίτητο να επιβεβαιωθεί στο έπακρο σχολιάζουν στελέχη της Τραπέζης της Ελλάδος, όμως- σύμφωνα με την ίδια πηγήοφείλουμε να σταθμίζουμε κάθε ενδεχόμενο κίνδυνο, ακόμα και στην πιο ακραία μορφή του, για να έχουμε τη δυνατότητα πρόληψης καταστάσεων. Γι΄ αυτόν τον λόγο η Τράπεζα της Ελλάδος έχει ήδη ζητήσει από τις τράπεζες να περιορίσουν τις χορηγήσεις τους στο ύψος των καταθέσεων που αντλούν ή στο άθροισμα καταθέσεων και δανεισμού, στον βαθμό που μπορούν να δανειστούν στην εκεί διατραπεζική αγορά. Απότομη προσγείωση της ανάπτυξης
Αλβανία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία, ΠΓΔΜ αναπτύσσονταν μέχρι πέρυσι με ταχύτατους ρυθμούς της τάξεως του 6%-8% και φέτος οι προβλέψεις ανάπτυξης καθηλώνονται στο ένα τρίτο. Για την Τουρκία μάλιστα, η προσγείωση είναι ακόμα πιο απότομη καθώς από το 6,8% την περίοδο 2002-2007, ο ρυθμός ανάπτυξης εκτιμάται πως υποχώρησε πέρυσι στο 1,6% και η οικονομία προβλέπεται φέτος να περάσει σε ύφεση. Η απότομη προσγείωση των ρυθμών ανάπτυξης συνιστά τον πρώτο παράγοντα κινδύνου για τις ελληνικές τράπεζες. Η ταχύτατη ανάπτυξη των προηγούμενων ετών συνοδεύτηκε από έκρηξη της πιστωτικής επέκτασης με αποτέλεσμα τα δάνεια προς τον ιδιωτικό τομέα να αυξάνονται με ρυθμό που έφτασε έως και το 64% το 2007. Οι νέες δανειοδοτήσεις κόπηκαν στο μισό πέρυσι και φέτος προβλέπεται να υποστούν καθίζηση. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Βουλγαρίας, όπου η πιστωτική επέκταση από 64% το 2007 υποχώρησε πέρυσι στο 36% και αναμένεται φέτος να καθηλωθεί στο 8%.

Οι χαμηλότερες ταχύτητες ανάπτυξης και οι πιθανότητες αύξησης της ανεργίας που τις συνοδεύουν αυξάνουν τον κίνδυνο των επισφαλειών για τις ελληνικές τράπεζες. Σε περιόδους κάμψης της οικονομίας, πόσω μάλλον όταν μια οικονομία βρίσκεται στο χείλος της ύφεσης, γεγονός είναι η αύξηση των καθυστερούμενων δανείων και δυστυχώς τα προηγούμενα χρόνια οι ελληνικές τράπεζες δάνειζαν αφειδώς στις αγορές της ΝΑ Ευρώπης.

Στοιχεία της Dresdner Κleinwort δείχνουν ότι οι τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες (Εθνική, Εurobank, Αlpha και Πειραιώς) με έντονη παρουσία στη ΝΑ Ευρώπη έχουν δώσει κατά περίπτωση διπλάσια, τριπλάσια ή ακόμα και τετραπλάσια δάνεια σε σχέση με τις καταθέσεις που έχουν α ντλήσει. Συνολικά, όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα εννεαμήνου των τραπεζών αυτών, έχουν δανείσει 1,7 φορές τις καταθέσεις τους. Η Εθνική με χορηγήσεις εξωτερικού 20 δισ. ευρώ έχει καταθέσεις 13 δισ. ευρώ, η Εurobank με 15 δισ. ευρώ χορηγήσεων έχει 9,3 δισ. ευρώ καταθέσεις, για την Αlpha η σχέση χορηγήσεων καταθέσεων είναι 10,7 έναντι 6,2 δισ. ευρώ και για την Πειραιώς στα 8,1 δισ. ευρώ χορηγήσεων αντιστοιχούν 4 δισ. ευρώ καταθέσεων.

Ενδεχόμενη σημαντική αύξηση των δανείων σε καθυστέρηση, στο πλαίσιο της καθήλωσης των ρυθμών ανάπτυξης, θα έχει καταλυτικές επιπτώσεις στους ισολογισμούς τους. Κάτι τέτοιο θα επέφερε κλυδωνισμούς συνολικά στη σταθερότητα του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος με προφανείς επιπτώσεις, τόσο στο κόστος δανεισμού των τραπεζών, όσο και των νοικοκυριών- επιχειρήσεων.

Τ ο φάντασμα της υποτίμησης
Οι κίνδυνοι για τις ελληνικές τράπεζες διευρύνονται εξαιτίας της συναλλαγματικής αστάθειας. Με εξαίρεση τη Βουλγαρία, η οποία έχει υιοθετήσει σύστημα σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας, στις υπόλοιπες χώρες οι υποτιμήσεις των νομισμάτων έφτασαν πέρυσι έως και το 15%-20% και ενδεχόμενη περαιτέρω υποτίμηση δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Το μεγαλύτερο μέρος των δανείων που έχουν χορηγήσει οι ελληνικές τράπεζες στις αγορές της ΝΑ Ευρώπης είναι δάνεια σε ευρώ και η υποτίμηση του νομίσματος φέρνει αύξηση των δόσεων. Παράλληλα, χάνουν την αξία τους οι εξασφαλίσεις που έχουν λάβει οι ελληνικές τράπεζες καθώς τα περισσότερα δάνεια είναι ενυπόθηκα. Όμως και οι τιμές των ακινήτων υποχωρούν σε ποσοστό της τάξεως του 20% και προβλέπεται περαιτέρω πτώση φέτος. Ο συνδυασμός της αύξησης των δόσεων και της μείωσης της αξίας των ακινήτων οδηγεί σε αυξημένο κίνδυνο επισφαλειών για τις τράπεζες.

Η απειλή των ελλειμμάτων
Ο τρίτος μεγάλος κίνδυνος απορρέει από το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Με εξαίρεση την Τουρκία, όπου το έλλειμμα ήταν πέρυσι στο 5,6% του ΑΕΠ, στις υπόλοιπες αγορές κυμάνθηκε από 13% έως και 23% του ΑΕΠ τους, συνιστώντας έναν ακόμα παράγοντα ανησυχίας για την ανταγωνιστική θέση και τη σταθερότητα των οικονομιών αυτών. Το σενάριο αδυναμίας χρηματοδότησης των ελλειμμάτων κάθε άλλο παρά μπορεί να αποκλειστεί στη δεδομένη συγκυρία της κινούμενης άμμου παγκοσμίως υποστηρίζουν αναλυτές, αν και εκτιμάται ότι φέτος θα υπάρξει αισθητός περιορισμός του ανοίγματος της ψαλίδας ως αποτέλεσμα της κάμψης των ρυθμών ανάπτυξης.

Η απότομη προσγείωση των ρυθμών ανάπτυξης στις χώρες όπου δραστηριοποιούνται συνιστά τον πρώτο παράγοντα κινδύνου για τις ελληνικές τράπεζες

Πιέζουν και για δεύτερο πακέτο

Οι τράπεζες φαίνεται να έχουν συμμορφωθεί με τις συστάσεις της Τραπέζης της Ελλάδος και έχουν ψαλιδίσει αισθητά τις χορηγήσεις δανείων προκειμένου να προφυλαχθούν. Εξακολουθούν όμως να πιέζουν για τη δυνατότητα μετάγγισης μέρους των κεφαλαίων από τα 28 δισ. ευρώ στις γειτονικές αγορές.

Η διοίκηση της Τραπέζης της Ελλάδος εμφανίζεται αδιαπραγμάτευτη και παράλληλα διατεθειμένη να επιβάλει κυρώσεις, εφόσον διαπιστώσει αθέτηση των υποχρεώσεων των τραπεζών. Η σκληρή στάση της ΤτΕ ίσως εξηγεί και την αναθέρμανση των αιτημάτων από πλευράς των τραπεζών, τις τελευταίες ημέρες, για την ανάγκη και δεύτερου κρατικού πακέτου ενίσχυσης.

Δεν τίθεται τέτοιο ζήτημα επί του παρόντος, λένε κυβέρνηση και ΤτΕ.

Η ανησυχία για τα Βαλκάνια πάντως έχει πάρει πανευρωπαϊκές διαστάσεις.

Έξι μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες, με επιστολή στην Κομισιόν, ζητούν σχέδιο στήριξης για τη ΝΑ Ευρώπη. Ζητούν, μεταξύ άλλων, εγγυήσεις στις καταθέσεις των πελατών των τραπεζών της περιοχής από διεθνείς οργανισμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΒRD). Αξιωματούχος της ΕΒRD δήλωσε πως η τράπεζα βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις για το ζήτημα.


Ελεγχόμενος ο κίνδυνος για τους εγχώριους τραπεζικούς ομίλους
Του ΠΑΥΛΟΥ ΜΥΛΩΝΑ γενικού διευθυντή, οικονομικού και στρατηγικού συμβούλου του Ομίλου της Εθνικής Τράπεζας

Ελεγχόμενος είναι ο κίνδυνος για τις ελληνικές τράπεζες από τη δραστηριοποίησή τους στη ΝΑ Ευρώπη, εκτιμά ο κ. Παύλος Μυλωνάς. Οι αγορές της ΝΑ Ευρώπης σίγουρα βίωσαν μια υπερθέρμανση τα προηγούμενα χρόνια και τώρα, με την ύφεση να σκιάζει την παγκόσμια οικονομία, καθώς και εξαιτίας της στενής εξαγωγικής διασύνδεσής τους με την Ευρώπη, μοιραία θα υποστούν μια σημαντική επιβράδυνση. Εκτιμάται όμως ότι ο ρυθμός ανάπτυξης στην περιοχή θα κυμανθεί μεταξύ 1% και 2% (από 6% περίπου το 2008), επίπεδο που δεν αναμένεται να δημιουργήσει τεράστια προβλήματα ούτε στο μέτωπο της ανεργίας ούτε στο μέτωπο των επισφαλειών. Ασφαλώς θα υπάρξουν επιβαρύνσεις, αλλά δεν θα έρθει και η καταστροφή.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος
Σε αυτό το περιβάλλον, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να περιοριστούν δραστικά οι ροές κεφαλαίων προς αυτές τις χώρες καθιστώντας δυσχερή τη χρηματοδότηση των ελλειμμάτων στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Εκτιμάται βεβαίως ότι εξαιτίας της οικονομικής επιβράδυνσης, τα κεφάλαια που θα χρειαστούν για τη χρηματοδότηση των εξωτερικών ελλειμμάτων θα περιοριστούν στο ήμισυ του επιπέδου του 2008 και επομένως, εκτός απροόπτου, δεν θα υπάρξει πρόβλημα σε αυτό το μέτωπο.

Κρίσιμες οι ισοτιμίες
Επόμενο κρίσιμο σημείο, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες. Είναι απίθανο να αμφισβητηθεί η αξιοπιστία του συστήματος συναλλαγματικής πολιτικής της Βουλγαρίας (Currency Βoard) και συνεπώς η σταθερότητα της ισοτιμίας του βουλγαρικού νομίσματος. Επίσης στη Ρουμανία υπάρχει περιθώριο μικρής περαιτέρω διολίσθησης, όπως και στην περίπτωση της Σερβίας, ενώ για την Τουρκία εκτιμάται πως η διόρθωση έχει ολοκληρωθεί.

Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι αυτές οι χώρες εξακολουθούν να έχουν τεράστια περιθώρια ανάπτυξης από το τέλος του 2009 έως τις αρχές του 2010, όταν αναμένεται να αρχίσει να αντιστρέφεται το δυσμενές σκηνικό, και οι ελληνικές τράπεζες θα πρέπει «να κρατήσουν γερά» στο μεσοδιάστημα για να μπορέσουν να αξιοποιήσουν εκ νέου τις διανοιγόμενες ευκαιρίες στη συνέχεια.