Χειρότερες μέρες αλλά και ευκαιρίες φέρνει το 2009

Σε σκοτεινό και μακρύ τούνελ θα παραμείνει η οικονομία το 2009. Έγκυροι αναλυτές μιλούν με βεβαιότητα για κάμψη του ρυθμού ανάπτυξης, αύξηση της ανεργίας και συνέχιση της «προσγείωσης» βασικών κλάδων της οικονομίας όπως είναι η οικοδομή. Τα δημοσιονομικά προβλήματα θα παραμείνουν οξυμμένα το νέο έτος και το έλλειμμα θα διατηρηθεί πάνω από το όριο του 3% του ΑΕΠ φέρνοντας την οικονομία στα όρια νέας επιτήρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση, που θα σημάνει και τη λήψη έκτακτων μέτρων λιτότητας. Νέοι φόροι και λιτότητα
Παράλληλα το 2009 θα είναι χρονιά νέων φόρων που θα πλήξουν, εν μέσω κρίσης, κυρίως τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Το φορολογικά έσοδα προβλέπεται ότι θα αυξηθούν με το πρωτοφανές ποσό των 7,1 δισ. ευρώ. Ο φόρος εισοδήματος της πλειονότητας των μισθωτών, αυτών που έχουν εισόδημα έως 20.000 ευρώ, θα αυξηθεί λόγω της μη τιμαριθμοποίησης της φορολογικής κλίμακας έως και 105 ευρώ, ενώ χαράτσι 1.050 ευρώ θα πληρώσουν οι ελεύθεροι επαγγελματίες λόγω της κατάργησης του αφορολόγητου ορίου του εισοδήματός τους.

Εκτός από τους νέους φόρους, τους εργαζόμενους περιμένει και άλλη μία χρονιά λιτότητας αφού οι σχεδιαζόμενες αυξήσεις στους μισθούς για τον δημόσιο τομέα δεν πρόκειται να ξεπερνούν τον προβλεπόμενο πληθωρισμό.

Ευκαιρίες για τολμηρούς
Το 2009 θα είναι, ωστόσο, και μια χρονιά με ευκαιρίες για όσους είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν ρίσκο. Η συνεχιζόμενη μείωση τιμών των ακινήτων σε συνδυασμό με την πτώση των επιτοκίων εκτιμάται ότι δημιουργεί ευκαιρίες σε όσους επιθυμούν να αποκτήσουν ιδιόκτητη κατοικία. Επίσης ευκαιρίες με πολύ υψηλό ρίσκο δημιουργούνται, σύμφωνα με τους ειδικούς, και στο Χρηματιστήριο. Οι μετοχές με βάση ιστορικά δεδομένα κινούνται σε χαμηλά επίπεδα και σε περίπτωση ανάκαμψης το 2009 θα αποφέρουν σημαντικές υπεραξίες σε όσους ρισκάρουν.


Ανάπτυξη 2% και 30.000 νέοι άνεργοι

Διανύουμε μια πολύ δύσκολη περίοδο, τόσο διεθνώς όσο και στην Ελλάδα. Στην πραγματική οικονομία οι επιπτώσεις της διεθνούς κρίσης στην Ελλάδα είναι, με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, ακόμη ήπιες παρότι προβλέπεται να οξυνθούν την επόμενη περίοδο. Μια μέση εκτίμηση για τον ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης στην Ελλάδα το 2009 είναι 2%, μολονότι οι αβεβαιότητες είναι μεγάλες και η πιθανότητα να κινηθεί χαμηλότερα είναι μεγαλύτερη από την πιθανότητα να κινηθεί υψηλότερα. Αυτό σημαίνει ότι η ανεργία θα αυξηθεί κατά μισή εκατοστιαία μονάδα, που συνεπάγεται 25.000-30.000 πρόσθετους νέους ανέργους. Οι χρηματοπιστωτικές επιπτώσεις της κρίσης είναι πολύ πιο σοβαρές, όπως ήδη έχουν εκφραστεί, από τη διεύρυνση των επιτοκιακών περιθωρίων δανεισμού του Δημοσίου. Τα διλήμματα οικονομικής πολιτικής είναι σημαντικά. Η κυβέρνηση επέλεξε όπως και οι περισσότερες κυβερνήσεις στην Ε.Ε. να ρίξει το βάρος στη διάσωση των τραπεζών, διότι έτσι έχει κριθεί ότι θα αποκατασταθούν ταχύτερα οι ομαλές συνθήκες στην οικονομία.

Βραχυπρόθεσμα οι δυνατότητες να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις της κρίσης δεν είναι, δυστυχώς, μεγάλες διότι τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι ανύπαρκτα. Το έλλειμμα θα παραμείνει το 2008 και το 2009 πάνω από 3%. Όποια δημοσιονομικά περιθώρια υπάρξουν, πρέπει κυρίως να αξιοποιηθούν με δημόσιες επενδύσεις και με ένα έκτακτο επίδομα ανεργίας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η οικονομική πολιτική πρέπει να εξαντληθεί εκεί. Είναι σημαντικότερο να προταθεί ένα μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα ανόρθωσης της ελληνικής οικονομίας, στην ουσία ένα νέο αναταξιακό πρότυπο που θα στηρίζεται σε τέσσερις άξονες: δημοσιονομική προσαρμογή, ανταγωνιστικότητα, κοινωνικό κράτος, παιδεία και θεσμοί.


Πλήγμα σε κατανάλωση, τουρισμό, ναυτιλία, εξαγωγές

Το 2009 θα είναι χρονιά χαμηλών επιδόσεων. Η ελληνική οικονομία θα αναπτυχθεί με ρυθμό κατώτερο των δυνατοτήτων της και μάλλον γύρω στο 2%. Σε αυτό θα συμβάλει η μείωση της εξωτερικής ζήτησης, που θα επιδράσει αρνητικά ιδίως στον τουρισμό και τη ναυτιλία αλλά και στις εξαγωγές μας. Παράλληλα οι κατασκευές, κινητήριος μοχλός της οικονομίας μας επί πολλά χρόνια, θα υποστούν τις επιπτώσεις από τη με γάλη πτώση της οικοδομικής δραστηριότητας, κυρίως στην αγορά ακινήτων. Τέλος, η όξυνση της αβεβαιότητας λόγω της διεθνούς κρίσης θα επηρεάσει καταλυτικά την εγχώρια ζήτηση, ιδίως την κατανάλωση καθώς τα νοικοκυριά θα αυξήσουν την αποταμίευσή τους για να αντεπεξέλθουν στις οικονομικές δυσκολίες που επηρεάζουν την απασχόληση και το εισόδημά τους.

Στο πλαίσιο αυτό, η οικονομική πολιτική προσπαθεί ενεργά να αντισταθμίσει τις επιπτώσεις της κρίσης. Το σχέδιο για τη διατήρηση της ρευστότητας της οικονομίας αναμένεται να βοηθήσει στη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών, σε μια αγορά όπου το κόστος άντλησης πόρων από τις τράπεζες έχει φθάσει στα ύψη, είτε λόγω των υψηλών επιτοκίων στις καταθέσεις είτε λόγω των απαγορευτικά υψηλών περιθωρίων που πρέπει να πληρώσουν οι τράπεζες στις διεθνείς αγορές, οι οποίες δυσλειτουργούν ή είναι ουσιαστικά κλειστές.

Η δημοσιονομική πολιτική θα είναι επεκτατική το 2009, συνεισφέροντας στην τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας καθώς τα φορολογικά έσοδα θα υποστούν καθίζηση, ενώ μπορεί να υπάρξουν και μέτρα αύξησης δαπανών για τη στήριξη ευπαθών ομάδων του πληθυσμού. Θα ήταν ευκταίο να μπορούσε η δημοσιονομική πολιτική να κάνει περισσότερα, κυρίως όσον αφορά τις επενδύσεις σε υποδομές, αλλά ήδη η χώρα μας αντιμετωπίζει υψηλό κόστος δανεισμού και συνεπώς τα περιθώρια είναι περιορισμένα.


Χωρίς πρόσθετα μέτρα, το έλλειμμα στο 4% του ΑΕΠ

Η διατύπωση προβλέψεων σε μια εποχή μεγάλης αβεβαιότητας και ρευστού διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος δεν είναι μόνο επισφαλής, μπορεί να αποβεί και παραπλανητική.

Σε ένα ρευστό και αβέβαιο περιβάλλον διαβάζουμε καθημερινά τις προβλέψεις για την ελληνική οικονομία από διεθνείς οργανισμούς και τράπεζες, οι οποίες αν συμφωνούν σε κάτι αυτό είναι ότι το 2009 θα είναι δύσκολη χρονιά για την ελληνική οικονομία.

Οι προβλέψεις για την οικονομική δραστηριότητα, δηλαδή την αύξηση του ΑΕΠ, κυμαίνονται από 2,5% περίπου στο 0,5%. Η ελληνική κυβέρνηση προβλέπει αύξηση 2,7%, κάτι που θεωρείται σχεδόν ανέφικτο. Έτσι οι οικονομικοί φορείς και ο μέσος πολίτης δεν ξέρουν τι να κάνουν και πώς να προγραμματίσουν τη δράση τους. Θα μπορούσε να πάρει κάποιος ένα είδος μέσου όρου και να πει ότι και με τα σημερινά δεδομένα η αύξηση του ΑΕΠ το 2009 δύσκολα θα ξεπεράσει το 1%.

Αυτό θα έχει ως συνέπεια την αύξηση της ανεργίας τουλάχιστον κατά μία μονάδα, δηλαδή θα φτάσει το 8,5%, και από την άλλη ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί περί το 3% ή και σε χαμηλότερα επίπεδα.

Το κρίσιμο όμως μέγεθος του δημοσιονομικού ελλείμματος δύσκολα θα συγκρατηθεί κάτω από το 4% του ΑΕΠ, τόσο το 2008 όσο και το 2009, χωρίς τη λήψη δραστικών μέτρων.

Από την άλλη, η μείωση της οικονομικής δραστηριότητας και η πτώση τιμών του πετρελαίου μπορεί να βοηθήσουν στην ελαφρά βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Το 2009 θα είναι δύσκολη χρονιά και οι δυσκολίες δεν φαίνεται να τελειώνουν σύντομα.

Σε αυτό το περιβάλλον θα δοκιμαστεί και η ικανότητα της κυβέρνησης για να μη βαθύνει η κρίση και να μειωθεί η διάρκειά της.