[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Κοινωνική πάλη κόντρα στα αδιέξοδα

Είναι αλήθεια ότι τα πρόσφατα γεγονότα, που δεν υπάρχει κανένας λόγος να τα υπενθυμίσω, προκάλεσαν ερωτηματικά και απορίες σε όλους· ακόμη και σε αυτούς που φαινομενικά αδιαφόρησαν και προτίμησαν να ρίξουν όλη την ευθύνη στα «παλιόπαιδα» που τα αφήνουν ανεξέλεγκτα ή δεν τα ανατρέφουν με ηθικές αξίες- ίσως και με τις «αξίες» του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού- οι ανεύθυνοι γονείς τους. Περισσότερο γιατί βολεύει για να γλιτώσουμε από πολύπλοκες σκέψεις.

Και μόνον ότι όλοι, λίγο πολύ, ταρακουνήθηκαν και χρειάστηκε να ταρακουνήσουν και το μυαλό τους μαρτυρεί ότι αυτή τη φορά δεν επρόκειτο για καταστροφές που προκάλεσαν οι γνωστοί «ταραξίες»· επρόκειτο για κάτι άλλο· άλλο και αλλιώτικο, και πάντως για κάτι που ανησύχησε κόσμο. Αναλύσεις και σχόλια ακούσαμε και διαβάσαμε- κυρίως το δεύτερο- πολλά· για τις πραγματικότητες που δημιουργεί η οικονομική κρίση, για τα αδιέξοδα που θα έχουν να αντιμετωπίσουν οι νέοι μετά τις σπουδές τους, για την ανεργία δηλαδή που μαστίζει τους νέους και πολλά άλλα πολύ σωστά κατά τη γνώμη μου.

Μόνο που όλα αυτά- τα σωστά, επαναλαμβάνω- αφήνουν λίγο έξω τη συνολική κοινωνική κρίση με την οποία έχει έρθει αντιμέτωπος ο δυτικός κυρίως κόσμος· από τις ερμηνείες αυτές μένουν κάπως απέξω οι διεργασίες στους κόλπους όλων των κοινωνιών του δυτικού κόσμου που τις οδηγούν σε εγέρσεις, μικρές εξεγέρσεις – τέτοια τη βλέπω την πρόσφατη διατάραξη των σχέσεων στην ελληνική κοινωνία- μικρές ανατροπές· όλα αυτά όμως δεν είναι παρά η πρώτη φάση που, χωρίς να έχει επαναστατικά χαρακτηριστικά, μοιάζει να προοιωνίζεται νέες μορφές κοινωνικών εκφράσεων- εκτός από τις εξελίξεις. Έχω την αίσθηση, αυτό βλέπω, ότι στην κοινωνία γίνονται συνειδητές ή ασύνειδες διεργασίες που, αντίθετα από άλλους, πιστεύω ότι κάτι νέο- ίσως και κάτι καλό- θα φέρουν· ενδεχομένως μέσα από καταστροφές.

Είχα πάντα την πεποίθηση, η οποία με την πείρα της ζωής έχει ενισχυθεί, ότι όταν η κοινωνία εγείρεται έχει δίκιο· και όταν οι νέοι εξεγείρονται έχουν δίκιο. Η πρόσφατη εξέγερση της νεολαίας, που συνεχίζεται, με καταλήψεις σχολείων και πανεπιστημίων κυρίως, με διαδηλώσεις μικρής έκτασης, δεν φαίνεται να οδηγείται σε κάμψη· ασφαλώς, για να εισέλθει σε ύφεση, θα χρειαστεί χρόνος και, πάντως, κάποιες αλλαγές ελπίδας που να υποβάλλουν την ύφεση.

Στα μάτια μου, αυτό το τελευταίο δεν εκφράζει της νεολαίας μόνον τα αδιέξοδα· συμβολίζει συνολικότερα αδιέξοδα της κοινωνίας που οι νέοι, οι φοιτητές, οι μαθητές, οι κάθε είδους νεαροί εργάτες, δεν τα βλέπουν μόνον στον εαυτό τους αλλά και στο περιβάλλον τους, από το σπίτι τους έως την περιοχή τους, από τους γονείς τους έως τον γείτονα και τον μακρινό γονιό του συμμαθητή τους. Συμβολίζει, τελικά, τη βαθιά ανησυχία, ένα πνίξιμο της κοινωνίας.

Θέλω εδώ να πω και ας μου συγχωρεθεί το αυθεντικό ύφος, ότι κάθε φορά που συμβαίνουν παρόμοια με αυτά των τελευταίων ημερών γεγονότα, την κοινωνία ως σύνολο πρέπει να κοιτάζουμε αν θέλουμε να τα καταλάβουμε- και τον χαρακτήρα του γεγονότος, το συνολικό αίτημά του πρέπει να αντιληφθούμε· το να περιορίσουμε τη ματιά μας σε κάποιες πυρπολήσεις κτιρίων και λεηλασίες άλλων όχι μόνον είναι αντιπαραγωγικό αλλά και εκ του πονηρού, γιατί κάτι τέτοιο συστηματικά αποβλέπει σε παραποίηση του γεγονότος με σκοπό την απίσχνανση και τη διαβολή του· κάτι που το είδαμε- και το βλέπουμεσε ορισμένα ΜΜΕ, κυρίως ηλεκτρονικά.

Ένα από τα χαρακτηριστικά των γεγονότων ήταν η αντιεξουσιαστική ορμή τους. Η κοινωνία είναι τα τελευταία χρόνια εξουθενωμένη, εξαπατημένη· καθημερινά βλέπει τις εξουσίες- όχι μόνον την πολιτική- να την περιφρονούν, να την περιθωριοποιούν· καθημερινά βλέπει και ακούει να την κοροϊδεύουν- πριν από λίγες ημέρες ακόμη είδε τον Πρωθυπουργό της να επιχειρεί να την περιφρονήσει, λέγοντάς της ότι δεν ήταν καλά ενημερωμένος για το Βατοπέδι, όταν και ο πιο απομακρυσμένος κτηνοτρόφος γνώριζε τι έχει συμβεί.

Πολλοί μίλησαν με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα, για «ελληνικό Μάη»· ασφαλώς δεν πρόκειται γι΄ αυτό, μολονότι κάποια χαρακτηριστικά τους θα μπορούσε να οδηγήσουν σε τέτοιες σκέψεις· και στην Ευρώπη έγινε λόγος για κάτι τέτοιο- υπάρχουν λόγοι. Στην πραγματικότητα πρόκειται για έντονη κοινωνική κινητικότητα που εκφράζει τις διαμορφούμενες νέες κοινωνικές σχέσεις εξαιτίας της πολιτικής των εξουσιών. Η ασφαλώς μεγάλη συγκίνηση των ευρωπαϊκών κοινωνιών για τα γεγονότα στην Ελλάδα το ίδιο εκφράζει· δεν πρόκειται δηλαδή για μια απλή συμπαράσταση στην ελληνική νεολαία σε εξέγερση, αλλά για έκφραση ανάλογων αδιεξόδων των ίδιων των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Πάντως, εξέγερση της νεολαίας στην Ελλάδα και αντίστοιχη κινητικότητα στην Ευρώπη δεν έχουν αποκτήσει ακόμη τη μαζικότητα που θα τους έδινε χαρακτήρα κοινωνικής επαναστατικότητας. Μίλησα προηγουμένως για τον αντιεξουσιαστικό χαρακτήρα της εξέγερσης ως ένα από τα χαρακτηριστικά της· αυτό είναι που τάραξε τις εξουσίες και εδώ και στην Ευρώπη.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

ΚΟΝΤΡΑ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ

Ένα από τα χαρακτηριστικά των τελευταίων γεγονότων ήταν η αντιεξουσιαστική ορμή τους. Κι αυτό τάραξε τις εξουσίες και εδώ και στην Ευρώπη