Νέα λιτότητα υπό την απειλή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Μέτρα λιτότητας για τον περιορισμό του δημοσιονομικού ελλείμματος και κυρίως για τη μείωση του δημοσίου χρέους καλείται και πάλι, από τις αγορές και τους διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς, να πάρει η Ελλάδα εν μέσω κρίσης.

Αυτό διαμηνύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ελληνική κυβέρνηση, προκειμένου να περιορίσει την υπερβολική άνοδο του κόστους δανεισμού της και να αποφύγει το «σενάριο καταστροφής», δηλαδή την προσφυγή στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Αυτό υπαγορεύουν με άγριο, πιεστικό τρόπο και οι πιστωτές της που ανεβάζουν όλο και υψηλότερα το επιτόκιο δανεισμού του Δημοσίου, όπως αποκαλύπτει ο υπεύθυνος αναλυτής για την Ελλάδα της εταιρείας αξιολόγησης Fitch.

Τον Ιανουάριο, με την ανακοίνωση των νέων προβλέψεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα θα βρεθεί, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, και πάλι σε καθεστώς υπερβολικού ελλείμματος, αφού το έλλειμμα του 2008 εκτιμάται ότι ξεπέρασε το όριο του 3% (έναντι 2,5% που υποστηρίζει η κυβέρνηση, στον προϋπολογισμό του 2009). Έτσι, θα κληθεί ούτως ή άλλως να εφαρμόσει πρόγραμμα σταθερότητας με σκοπό τη μείωση του ελλείμματος. Λόγω συνθηκών κρίσης, η Κομισιόν θα δώσει μια άνεση χρόνου για την προσαρμογή αυτή, έτσι ώστε η οικονομία να μη βυθιστεί στην ύφεση. Οι αγορές, από την άλλη, δεν δείχνουν καθόλου έτοιμες να περιμένουν.

Το σενάριο του ΔΝΤ
Η μεγάλη άνοδος των επιτοκίων δανεισμού του ελληνικού δημοσίου, που έφτασαν στα δεκαετή ομόλογα στο 2,32% υψηλότερα από τα αντίστοιχα γερμανικά, δηλαδή σε επίπεδα που βρίσκονταν προ της ένταξης της χώρας στην ευρωζώνη (αφού όρος για την ένταξη ήταν η μείωση της διαφοράς αυτής κάτω από το 2%) τροφοδότησε πολλές συζητήσεις και σενάρια για το πώς μπορεί να αντιμετωπίσει η Ελλάδα το πρόβλημα του υπέρογκου κόστους δανεισμού της. Μέχρι πότε θα αντέχει την άνοδο του κόστους και τι θα γίνει αν κάποια στιγμή δεν μπορεί να βρει δανεικά; ήταν τα ερωτήματα.

Στις Βρυξέλλες, αλλά και στην Ουάσιγκτον, έδρα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, σε ανεπίσημο επίπεδο έγιναν συζητήσεις μεταξύ στελεχών των δύο οργανισμών, για το ενδεχόμενο δανεισμού της είτε από τον έναν είτε από τον άλλον, είτε και από τους δύο σε συνδυασμό, όπως έγινε στις περιπτώσεις της Ουγγαρίας και της Λετονίας, των μόνων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που κατέφυγαν στην έσχατη αυτή λύση.

Τυπικά, τέτοια δυνατότητα δεν προβλέπεται. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την κ. Μιράντα Ξαφά, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΔΝΤ, «η Ελλάδα, ως μέλος της ευρωζώνης, δεν έχει πρόσβαση στον μηχανισμό διευκόλυνσης του ισοζυγίου πληρωμών του Ταμείου», αφού δεν αντιμετωπίζει συναλλαγματικό πρόβλημα, όπως αντιμετώπισε π.χ. η Ουγγαρία και η Λετονία. Βεβαίως, σε περίπτωση δυσκολίας αναχρηματοδότησης του χρέους της, θα μπορούσε ενδεχομένως να αναζητηθεί άλλος μηχανισμός στήριξης της ελληνικής οικονομίας μέσω του ΔΝΤ, αλλά η κ. Ξαφά θεωρεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν θα θελήσει πολιτικά να οδηγήσει σε αυτήν τη λύση ένα μέλος της οικογένειας του ευρώ.

Χθες ο υπουργός Οικονομίας, Γιώργος Αλογοσκούφης, προσπάθησε να εμφανιστεί καθησυχαστικός, αποκλείοντας τος ενδεχόμενο προσφυγής της Ελλάδας στο ΔΝΤ. Στράφηκε, μάλιστα, εναντίον του πρώην πρωθυπουργού, Κώστα Σημίτη, πουτην Πέμπτη είχε διατυπώσει την πρόβλεψη ότι η Ελλάδα θα εξαναγκαστεί να στραφεί προς το ΔΝΤ για δανεισμό.

«Πολλές χώρες, και εντός και εκτός ευρωζώνης αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα. Η Ευρώπη θα προχωρήσει συντονισμένα στην αντιμετώπισή τους. Κάποιες ευρωπαϊκές χώρες εκτός ευρωζώνης έχουν ήδη προσφύγει στο ΔΝΤ. Ο επικεφαλής του μας ενημέρωσε χθες για την πρόοδο αναφορικά με τα προγράμματα που έχουν εκπονηθεί και για τις προοπτικές τους. Ούτε συζητήθηκε, ούτε τίθεται θέμα προσφυγής της Ελλάδας στο ΔΝΤ», είπε ο υπουργός.

«Δυστυχώς, ακόμη και ο πρώην πρωθυπουργός, ο κύριος Σημίτης, έφθασε χθες να κινδυνολογεί για δήθεν προσφυγή της Ελλάδας στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, επικαλούμενος ‘κύκλους’ της Ευρωπαϊκής Ένωσης» δήλωσε ο κ. Αλογοσκούφης. Νωρίτερα, και ο υφυπουργός Οικονομικών Αντώνης Μπεζας είχε απαντήσει στον πρώην πρωθυπουργό, διαψεύδοντας κάθε τέτοιο ενδεχόμενο και κάνοντας λόγο για «καταστροφολογίες».

Στην ομιλία του κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού, την Πέμπτη, ο κ. Σημίτης είχε προειδοποιήσει ότι η χώρα ενδέχεται να υποχρεωθεί να προσφύγει στο ΔΝΤ προκειμένου να εξασφαλίσει τον απαραίτητο δανεισμό, καθώς πλέον στις Βρυξέλλες, όπως είπε, θεωρούν πλέον ότι η Ελλάδα δεν συμμορφώνεται με τα κριτήρια της ΟΝΕ και «απλώς τους κορόιδεψε».

«Aποτελεί κοινό μυστικό στους κύκλους της Eυρωπαϊκής Eπιτροπής ότι η Eλλάδα δεν προσαρμόζεται στις επιταγές της ONE και ότι επίσης οι όποιες νουθεσίες και επιτηρήσεις δεν αρκούν» τόνισε ο κ. Σημίτης.

Σημειώνεται ότι το 1994 η Κομισιόν είχε υποδείξει στην ελληνική κυβέρνηση να δανειστεί από το ΔΝΤ, αλλά η τελευταία αντιστάθηκε και υπέβαλε αντ΄ αυτού ένα Πρόγραμμα Σταθερότητας, προκειμένου να πείσει για την αποφασιστικότητά της να μειώσει το έλλειμμα.

Ανησυχούν οι Βρυξέλλες
Ένα αξιόπιστο Πρόγραμμα Σταθερότητας για τη μείωση του ελλείμματος και του χρέους και παράλληλα μεταρρυθμίσεων για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας ζητούν και τώρα οι Βρυξέλλες από την Αθήνα.

Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά υψηλόβαθμο στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «η Ελλάδα δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει άμεσο πρόβλημα δανεισμού, αλλά μας ανησυχεί η αύξηση του κόστους του δανεισμού της, που επιβαρύνει το έλλειμμα». «Οι αγορές δεν λένε δεν σας δανείζουμε», συνεχίζει ο ίδιος, εξηγώντας ότι τα ομόλογα χωρών του ευρώ μπορούν να απορροφηθούν πιο εύκολα από άλλων χωρών, όπως της Ουγγαρίας. Όμως, το κόστος μπορεί να ανέβει πολύ υψηλά. «Αυτό που απαιτείται ειναι μια αξιόπιστη πολιτική για να δανείσουν με χαμηλότερο κόστος». Όσο για το ακραίο σενάριο του δανεισμού από το ΔΝΤ, λέει χαρακτηριστικά ότι «πολιτικά δεν τίθεται τέτοιο θέμα». Αφήνει να εννοηθεί ότι αν χρειαστεί, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αναζητήσει άλλο τρόπο να στηρίξει την Ελλάδα, έστω κι αν τυπικά δεν προβλέπεται δυνατότητα δανειοδότησής της, ως μέλους της ευρωζώνης.

Το επικρατέστερο σενάριο
Μπορεί το σενάριο του ΔΝΤ να δείχνει λιγότερο πιθανό (αν και υπάρχουν αναλυτές που του δίνουν πιθανότητες έως και 30%), αλλά το επικρατέστερο σενάριο δεν ειναι καθόλου ευχάριστο: Προβλέπει συνέχιση της ανόδου του κόστους δανεισμού, άγνωστο μέχρι πού. Όπως λέει τραπεζική πηγή, στελέχη που μέχρι πρότινος μπορούσαν να εκτιμήσουν με ακρίβεια δεκάτου το επιτόκιο μιας έκδοσης, σηκώνουν τώρα τα χέρια ψηλά και λένε ότι αδυνατούν να τιμολογήσουν.

«Δεν έχουμε δει τον πάτο του βαρελιού», λένε πηγές της Τραπέζης της Ελλάδος, επισημαίνοντας ότι το επόμενο διάστημα όλες οι χώρες της Ένωσης θα βγουν στην αγορά αναζητώντας κεφάλαια για να χρηματοδοτήσουν προγράμματά τους για τη στήριξη των οικονομιών τους και των τραπεζών τους, που συνολικά ανέρχονται στο πρωτοφανές ποσό των 2,1 τρισ. ευρώ, ήτοι στο 17% του κοινοτικού ΑΕΠ. «Όταν η ζήτηση είναι μεγάλη, οι όροι του δανεισμού επιδεινώνονται», σημειώνουν οι ίδιες πηγές. Η κρίση προκαλεί αποστροφή για τον κίνδυνο, λένε στις αγορές και αυτό είναι που πληρώνει η Ελλάδα. Το κόστος είναι ίσως υπερβολικό, αλλά δεν θα το πλήρωνε αν δεν είχε δώσει λαβή με την αναξιόπιστη δημοσιονομική πολιτική της (κάθε φορά που έρχεται στην Ελλάδα η Εurostat, αλλάζει το έλλειμμα, λένε χαρακτηριστικά) και με την εκτίναξη του ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών στο 15% του ΑΕΠ της.

Σκληρά μέτρα ή υποβάθμιση
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΕΛΕΝΑ ΛΑΣΚΑΡΗ

Κίτρινη κάρτα στην ελληνική οικονομία βγάζουν οι διεθνείς αγορές, με τους ξένους οίκους αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας να ζητούν άμεσα μέτρα σταθεροποίησης στα οποία περιλαμβάνονται αυξήσεις φόρων, μειώσεις δαπανών και περικοπές συντάξεων. Στην αντίθετη περίπτωση απειλούν με υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της ελληνικής οικονομίας που θα οδηγήσει σε νέα αύξηση στο κόστος δανεισμού, χωρίς να αποκλείεται και το εφιαλτικό σενάριο αδυναμίας αναχρηματοδότησης του χρέους. «Η κυβέρνηση είναι εγκλωβισμένη από ένα τεράστιο δημόσιο χρέος, το οποίο αρνήθηκε να μειώσει όπως έπρεπε τις… καλές εποχές» δηλώνει στο «Χρήμα» ο αναλυτής του διεθνούς οίκου αξιολόγησης Fitch Κρις Πράις και δείχνει τη διέξοδο σε μέτρα «εδώ και τώρα». Στο ίδιο μήκος κύματος άλλωστε κινούνται σχεδόν στο σύνολό τους οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης, από τη βαθμολογία των οποίων εξαρτάται κυρίως το κόστος δανεισμού της ελληνικής οικονομίας.

Η χειρότερη βαθμολογία που έχει ήδη η Ελλάδα μαζί με τη Μάλτα μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης δεν είναι τυχαία. Απορρέει από το δημόσιο χρέος-μαμούθ των 229 δισ. ευρώ, από το- υπό διαρκή αναθεώρηση- δημοσιονομικό έλλειμμα που πλησιάζει και πάλι επικίνδυνα στα όρια της κοινοτικής επιτήρησης, το εκρηκτικό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και την ανυπαρξία ουσιαστικών διαρθρωτικών αλλαγών.

Αυτές τις αρνητικές επιδόσεις σε συνδυασμό με τις εγχώριες κοινωνικοπολιτικές πληγές- όπως ερμηνεύτηκαν από τους ξένους επενδυτές- ιδίως τις τελευταίες εβδομάδες πληρώνει η ελληνική οικονομία στην αγορά ομολόγων, όπου η διαφορά επιτοκίων γερμανικών και ελληνικών δεκαετών τίτλων ξεπέρασε το 2,35%.

Ζητούνται άμεσα μέτρα
Η εκτίναξη των spread έφερε στο προσκήνιο το ενδεχόμενο υποβάθμισης της πιστοληπτικής ικανότητας της ελληνικής οικονομίας, αλλά ακόμα χειρότερα το εφιαλτικό σενάριο αδυναμίας δανεισμού. «Πιθανότερο είναι η Ελλάδα να αντιμετωπίσει περαιτέρω επιδείνωση του κόστους παρά πλήρη αδυναμία δανεισμού» εκτιμά ο κ. Πράις, συμπληρώνοντας πως η αύξηση του κόστους θα πρέπει να αντιμετωπιστεί από την κυβέρνηση είτε με αύξηση των φόρων είτε με περικοπές δαπανών, «εξελίξεις που μπορούν να δημιουργήσουν ιδιαίτερα μεγάλα προβλήματα κατά τη διάρκεια μιας ύφεσης».

Το κλειδί των εξελίξεων, ανεξάρτητα από την κρίση, κατά τους διεθνείς οίκους κρατά η ίδια η κυβέρνηση. «Τα spread θα συνεχίσουν να αυξάνονται αν η κυβέρνηση δεν καταρτίσει αξιόπιστο πρόγραμμα για την άμεση μείωση του χρέους και δεν λάβει τάχιστα μέτρα για την αναμόρφωση του Ασφαλιστικού» τονίζει ο κ. Πράις και εισηγείται μάλιστα να μπει μαχαίρι στις συντάξεις. Προσθέτει ότι από μόνο του το γεγονός της αύξησης των spread δεν σημαίνει υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας, αλλά «αν δεν μείνουμε ικανοποιημένοι από τη σχεδιαζόμενη δημοσιονομική πολιτική θα πρέπει να επανεξετάσουμε τη βαθμολόγηση και πάντα με γνώμονα πόσο περαιτέρω θα επιδεινωθεί η κατάσταση».

Δύσκολο το 2009
Το επόμενο έτος πάντως έχει όλες τις… προϋποθέσεις περαιτέρω επιδείνωσης. Σε δημοσιονομικό επίπεδο η εικόνα κάθε άλλο παρά ρόδινη είναι, με τους ξένους οίκους να ανεβάζουν το δημοσιονομικό έλλειμμα έως και το 4,5% του ΑΕΠ (προβλέψεις της Citigroup), να προβλέπουν εκρηκτική αύξηση του δημόσιου χρέους (Μoody΄s) και βύθιση της ελληνικής οικονομίας σε ύφεση. Αν στις παραμέτρους αυτές προστεθούν η παρατεταμένη και γενικότερη αναταραχή στις αγορές, η κρίση εμπιστοσύνης, η εκτίναξη του κόστους δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου και οι ανάγκες δανεισμού ποσού άνω των 50 δισ. ευρώ, το τοπίο που διαμορφώνεται δικαίως προβληματίζει τον Οργανισμό Διαχείρισης Δημόσιου Χρέους. Φέτος, για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια, ο ΟΔΔΗΧ δεν προχωρά στην κατάρτιση συγκεκριμένου προγράμματος δανεισμού.

«Βλέποντας και κάνοντας» λένε αρμόδιοι παράγοντες του υπουργείου Οικονομικών που ελπίζουν- χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις- σε αποκλιμάκωση των spread το επόμενο έτος. Σχεδιάζουν πάντως μικρότερες εκδόσεις και μικρότερη διάρκεια (δεν θα βγει το Δημόσιο να ζητήσει με τη μία 5 δισ. ευρώ για 15 χρόνια με κίνδυνο να μην καλύψει την έκδοση), με τα έντοκα γραμμάτια τριών, έξι και δώδεκα μηνών να κυριαρχούν και η μέγιστη διάρκεια να φτάνει τη δεκαετία.

6,9 δισ. ευρώ οι λήξεις ομολόγων τον Ιανουάριο

Τα ζόρια θα έλθουν τον Ιανουάριο, τονίζει η ίδια πηγή, καθώς τον πρώτο μήνα του έτους οι λήξεις ομολόγων φτάνουν τα 6,9 δισ. ευρώ. «Οι πιο δύσκολοι μήνες είναι ο Ιανουάριος, ο Απρίλιος και ο Ιούνιος» αναφέρει, καθώς τα 6,9 δισ. ευρώ διαδέχονται λήξεις 12,8 δισ. ευρώ τον Απρίλιο και 7,1 δισ. ευρώ τον Ιούνιο. Αν προστεθούν και τα 1,7 δισ. ευρώ του Μαΐου, τότε στο πρώτο εξάμηνο του έτους μόνο για να καλύψει λήξεις ομολόγων και εντόκων γραμματίων το Ελληνικό Δημόσιο χρειάζεται 27,9 δισ. ευρώ από τα 29,1 δισ. ευρώ που απαιτούνται για το σύνολο του έτους.

Σύμφωνα με τον προϋπολογισμό, το επόμενο έτος οι δαπάνες τόκων θα φτάσουν τα 12 δισ. ευρώ, μόνο για χρεολύσια θα καταβληθούν 29,158 δισ. ευρώ, ενώ το έλλειμμα γενικής κυβέρνησης θα απαιτήσει 5,266 δισ. ευρώ αν όλα εξελιχθούν όπως προβλέπονται στον προϋπολογισμό. Στα δανεικά του επόμενου έτους θα πρέπει να προστεθούν και τα 5 δισ. ευρώ των κεφαλαιακών ενισχύσεων των τραπεζών, καθώς η αγορά των προνομιούχων μετοχών τους προβλέπεται να γίνει μέσω ομολόγων του Δημοσίου. Στην καλύτερη περίπτωση επομένως, όπου δεν θα υπάρξουν αποκλίσεις έναντι των στόχων και λοιπές…εκπλήξεις, τα δανεικά του επόμενου έτους φτάνουν τα 51,424 δισ. ευρώ ή κοντά στο 20% (!) του ΑΕΠ, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των κρατών της ευρωζώνης.