«Ναι, έχω τρεις συζύγους, εσάς τι σας νοιάζει;»

«Είναι βρωμιά η πολυγαμία! Καμιά γυναίκα δεν τη θέλει κι ας είναι πολλές που αναγκάζονται να την ανεχτούν». Ήταν η πρώτη φορά που η Σαμπιχά μου μιλούσε για τον πόνο της. Δεν είχα υποψιαστεί ποτέ ότι πίσω από το χαμόγελο και το λαμπερό της βλέμμα κρυβόταν τόση πίκρα και τόση απογοήτευση.

Πριν από τρία χρόνια, ο σύζυγός της τής ζήτησε την άδεια να παντρευτεί και δεύτερη γυναίκα. Η Σαμπιχά δεν μπορούσε να φανταστεί ότι το κακό θα χτυπούσε και τη δική της πόρτα. Ασφαλώς και δεν του την έδωσε. Έκλαψε, ούρλιαξε, χτύπησε το κεφάλι της στον τοίχο. Από τότε δεν θέλει να μοιράζεται το ίδιο κρεβάτι μαζί του, αλλά ούτε και τόλμησε να πάρει διαζύγιο. «Δεν θέλω να στενοχωρήσω τα παιδιά μου», μου λέει, για εκείνη όμως αυτός ο γάμος έχει τελειώσει. Γνωρίζει ότι ο άντρας της εξακολουθεί να βλέπει τη δεύτερη γυναίκα, αν και δεν την παντρεύεται χωρίς την άδειά της.

Η φεμινίστρια Αϊσέ. Αφορμή για να μου ανοίξει την καρδιά της είχε σταθεί το περιοδικό που κρατούσε στα χέρια της. «Τι διαβάζεις Σαμπιχά χανούμ;» τη ρώτησα από περιέργεια. Διάβαζε ένα άρθρο για την Αϊσέ, την πιο αγαπημένη από τις συζύγους του Προφήτη Μωάμεθ. «Η φεμινίστρια Αϊσέ» ήταν ο τίτλος του περιοδικού «Ακτουέλ». Η Αϊσέ ζήλευε, δεν ανεχόταν την πολυγαμία και τσακωνόταν συχνά με τον Μωάμεθ γι΄ αυτό το θέμα. «Εσύ όμως Σαμπιχά χανούμ πιστεύεις στον Προφήτη Μωάμεθ κι ας ήταν πολύγαμος», την προκάλεσα. «Ο Προφήτης μας ήταν 25 χρόνια μονογαμικός, παντρεμένος με την Χατιτζέ, αργότερα μετά τον θάνατό της παντρεύτηκε την Αϊσέ και πολλές άλλες γυναίκες οι οποίες είχαν χάσει τους συζύγους τους στον πόλεμο. Τις παντρεύτηκε για να τις προστατέψει», τον υπερασπίστηκε αμέσως η Σαμπιχά. Είναι καλή μουσουλμάνα η Σαμπιχά. Φοράει μαντίλα αν και καμιά φορά τη βγάζει όταν είναι να πάει σε γάμο. Νηστεύει σε κάθε ραμαζάνι. Προσφέρει τη βοήθειά της σε αυτούς που τη χρειάζονται όσο μπορεί. Δεν αποδέχεται όμως την άποψη ότι το Ισλάμ είναι υπέρ της πολυγαμίας. Και ούτε θέλει η ίδια να γίνει όπως η πολυγαμική οικογένεια που βρίσκεται στον μαχαλά της στο Μπέικοζ, στην ανατολική πλευρά της Κωνσταντινούπολης. Είναι ένα τριώροφο τεράστιο σπίτι, σε κάθε όροφο είναι εγκατεστημένη και μία σύζυγος. Η Σαμπιχά δεν τις έχει δει ποτέ! Είναι μέρανύχτακλειδωμένες στο σπίτι.

Οι νόμοι. Επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η πολυγαμία ήταν επιτρεπτή. Το 1917 μετά την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας θεσπίστηκε νόμος σύμφωνα με τον οποίο χρειαζόταν η άδεια της πρώτης συζύγου για να γίνει δεύτερος γάμος. Η πολυγαμία απαγορεύτηκε διά νόμου το 1926, αλλά το πρόβλημα δεν λύθηκε. Η νοοτροπία δεν αλλάζει εύκολα. Σήμερα πολιτικός γάμος επιτρέπεται μόνο ένας, αλλά θρησκευτικοί γάμοι- σε ιμάμη- μπορεί να είναι και περισσότεροι. Πριν από μερικούς μήνες, είχε προκαλέσει έκπληξη η αποκάλυψη του Μουσταφά Καραντουμάν, γνωστού ισλαμιστή επιχειρηματία και ιδιοκτήτη της εταιρείας ισλαμικής μόδας Τεκ Μπιρ, ότι είναι πολύγαμος. «Ναι, έχω τρεις συζύγους, εσάς τι σας νοιάζει;», δήλωσε σε συνέντευξή του.


Οι δύο κατηγορίες

Στην Τουρκία υπάρχουν δύο κατηγορίες πολυγαμίας σύμφωνα με τον ψυχίατρο Ογούζ Καραμουσταφαλίογλου: Στην πρώτη κατηγορία, η πρώτη σύζυγος γνωρίζει για τη δεύτερη σύζυγο και την αποδέχεται.

Συναντάται περισσότερο στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Τουρκία. Στη δεύτερη κατηγορία, η οποία συναντάται περισσότερο στις πόλεις, η πρώτη σύζυγος δεν γνωρίζει για τη δεύτερη. Ο άντρας παρέχει και στη δεύτερη σύζυγο όλες τις ανέσεις και περνά χρόνο μαζί της, ενώ όταν λείπει από το πρώτο του σπίτι προφασίζεται λόγους δουλειάς.

«Γιατί μια γυναίκα αποδέχεται τον δεύτερο γάμο του συζύγου της; Δεν ζηλεύει;», ρώτησα τον καθηγητή. «Οι περισσότεροι γάμοι δεν βασίζονται στον έρωτα και την αγάπη, γι΄ αυτό η γυναίκα αποδέχεται με ευκολία τη δεύτερη σύζυγο, ώστε να διασφαλιστεί οικονομικά και να διατηρήσει την εξουσία που της παρέχει ο γάμος της. Αυτές οι γυναίκες αντλούν τη δύναμή τους από τον γάμο. Χωρίς αυτόν δεν μπορούν να σταθούν στα πόδια τους», μου εξηγεί. Ωστόσο, αν η δεύτερη σύζυγος αναζητεί έρωτα, τότε ζηλεύει. Και μόλις καταφέρει να σταθεί στα πόδια της, τότε δίνει τέλος στον γάμο.