Οι άλλοι πρωταγωνιστές «Ζούμε σαν ποντίκια σε κλουβί»

Τα βλέμματά μας διασταυρώθηκαν στην είσοδο.

Μόλις είχε περάσει τη σιδερένια πόρτα, «ρίχνοντας» ένα κοφτό καλημέρα. Από τα χέρια του κρέμονταν δυο-τρεις σακούλες σούπερ μάρκετ. Τις παρέδωσε στον φύλακα. Αυτός τις άδειασε στον ξύλινο πάγκο και άρχισε να ψάχνει. Άνοιγε τις κάλτσες, τίναζε τις πετσέτες, ξεδίπλωνε τα εσώρουχα. Έπρεπε να βεβαιωθεί ότι δεν υπήρχαν πουθενά τα απαγορευμένα είδη. Ναρκωτικά, μαχαίρια, ζάρια. Ανόρεκτα ο φύλακας ολοκλήρωσε την έρευνα και επέστρεψε τις σακούλες στον Γιώργη. Άλλωστε και οι πέτρες εδώ στην Αγιά ξέρουν ότι ο Γιώργης δεν είναι από αυτούς. Ούτε ναρκωτικά πίνει ούτε την απόδραση σκέφτεται. Τα ρούχα όμως εξείχαν πια από τις σακούλες. Ο Γιώργης τον ευχαρίστησε με ένα νεύμα, πήρε τις σακούλες, άναψε άλλο ένα τσιγάρο και κινήθηκε προς το εσωτερικό της φυλακής. Η άδειά του είχε τελειώσει. Για 55 ημέρες θα περπατούσε ξανά το ίδιο προαύλιο. Και μετά πάλι άδεια και μετά πάλι σιδερένιες πόρτες. «Είναι ένας από τους καλύτερους ισοβίτες μας», μου είχαν ψιθυρίσει οι φύλακες.

«Άμα σε συμπαθήσει, θα σου μιλήσει». Αν περνούσε και τη δεύτερη σιδερένια πόρτα θα τον έχανα. Με έναν πήδο βρέθηκα μπροστά του.

Καλά είστε;
Καλημέρα. Καλά. Ωραίο πράγμα η άδεια, ε;
Το μόνο δικαίωμα που έχουμε. Κάθε δυο μήνες, πέντε ημέρες. Βγαίνουμε, βλέπουμε τα παιδιά μας, τους δικούς μας.

Έχετε μεγάλη οικογένεια;
Έχω τρία παιδιά. Γυναίκα;
Κάποτε. Έπειτα από δύο χρόνια που μπήκα μέσα, χωρίσαμε. Τι, να με περιμένει 20 χρόνια;

Ο υπουργός είπεότι ο φυλακισμένος θα μπορεί να συναντά σε έναν ειδικό ιδιωτικό χώρο τη γυναίκα του.

Πολλά λένε. Το θέμα είναι ποιος θα τα εφαρμόσει.

Γιατί το λέτε αυτό;
Γι΄ αυτά που βλέπεις. Ζούμε σαν σε στρατόπεδα των Γερμανών. Ένα κελί και ένα προαύλιο να προαυλίζεσαι. Δεν τους ενδιαφέρει τίποτα άλλο. Μέχρι να τελειώσει η ποινή σου να σε διώξουνε. Είτε σωφρονισμένος είσαι είτε ασωφρόνιστος. Ποιος είναι ο καλός, ποιος είναι ο κακός, ποιος μπορεί να επιβιώσει έξω, ποιος δεν μπορεί, δεν τους ενδιαφέρει τίποτα. Ζώα σ΄ ένα κλουβί.

Πόσον καιρό είστε μέσα;
Δεκαπέντε χρόνια. Και έχετε περάσει από παντού;
Από παντού. Αλικαρνασσό, Χαλκίδα, Κορυδαλλό, Λάρισα, Χανιά, Νεάπολη.

Οι χειρότερες;
Στην Κόρινθο. Κόλαση. Μέσα στα κελιά είμαστε πέντε-έξι άτομα. Μπορείς να επιβιώσεις εσύ μέσα σε ένα κελί με πέντε άτομα; Εδώ πώς είναι τα πράγματα;
Εδώ βγαίνει η φυλακή. Και ο διευθυντής είναι σωστός. Ό,τι νόμιμο υπάρχει θα το πάρεις, δεν θα σου κάνει καψώνια, εάν όμως κάνεις παρανομία έχεις θαφτεί. Δεν σου χαρίζεται.

Τι έκανες;
Φόνο. Περιουσιακά ή «τιμή»;
Ε, περίπου «τιμή». Και πότε θα βγεις;
Έχω άλλα πέντε χρόνια. Δύο φόνους έκανες δηλαδή.
Ναι. Πόσων ετών θα είσαι, όταν βγεις;

Πενήντα έξι. Και μπήκα τριάντα πέντε. Στην Ευρώπη δεν υπάρχουν «20 χρόνια». Εμένα αυτήν τη στιγμή είναι σαν να με έχουν εκτελέσει. Λέμε ότι έχουμε εφεύρει τον πολιτισμό και στοιβάζουν τους ανθρώπους λες και είναι ποντίκια. Έχετε δίκιο. Το πώς συμπεριφέρεσαι στους «κακούς»,δείχνει πόσο καλός είσαι.Εκεί κρίνεσαι.

Γι΄ αυτό οι περισσότεροι κρατούμενοι ξαναμπαίνουν και ξαναμπαίνουν. Εδώ μπαίνεις για ένα αδίκημα και τα μαθαίνεις όλα τα αδικήματα. Εγώ τι μέλλον θα έχω στα 56 μου χρόνια; Πώς θα βοηθήσω τα παιδιά μου; Στην Ευρώπη έχουν ψυχιάτρους, ψυχολόγους, βγαίνεις ένας καλύτερος άνθρωπος.

Έχετε σκοτώσει όμως δύο ανθρώπους.Κάπως πρέπει να τιμωρηθείτε.

Το δέχομαι. Θα μπορούσαν όμως κι αυτοί να μ΄ είχαν σκοτώσει. Ήταν μια κακή στιγμή. Έχω μετανιώσει.

Έχετε ζητήσει συγγνώμη από τους συγγενείς των θυμάτων;

Βεβαίως. Με τη μία οικογένεια ειδικά, ζούμε κοντά. Τα παιδιά μου δίπλα με τα παιδιά τους.

Δεν συνεχίζεται η βεντέτα δηλαδή.

Όσον αφορά εμένα, όχι. Το έθιμο αυτό πρέπει να τελειώσει;

Φυσικά, πρέπει. Εγώ έτσι καταστράφηκα.

Το έχουν παρακάνει λίγο οι Κρητικοί με τα όπλα, ε;
Αυτά είναι έθιμα που δεν εξαλείφονται εύκολα.

Τα παιδιά με τι αρχές μεγάλωσαν;

Τα παιδιά μεγάλωσαν με καλές αρχές. Έχουν τις δουλειές τους, δεν πειράζουν κανέναν.

Εσείς με ποιες αρχές μεγαλώσατε;

Άλλες εποχές τότε. Υπήρχε το δέσιμο με τις οικογένειες και έπρεπε όλοι να συμπαρασταθούμε αν συνέβαινε κάτι. Ήταν το έθιμο. Ενώ τώρα δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα. Ο καθένας κοιτάζει τον εαυτό του.

Όταν αποφυλακιστώ θα είμαι 56 ετών. Και μπήκα 35. Έχω άλλα 5 χρόνια. Η βεντέτα πρέπει να τελειώσει. Εγώ έτσι καταστράφηκα

«Δεν πρέπει με τίποτε να κοπούν οι άδειες»

Για να πάρω την άδεια να μπω σε μια φυλακή παιδεύτηκα πάνω από έναν χρόνο. Μίλησα με όλους. Με υπουργούς, γενικούς, διευθυντές, εισαγγελείς, κοινωνικούς λειτουργούς. Τελικά, τέλη Νοεμβρίου με ειδοποίησαν ότι μπορώ να επισκεφθώ ένα «κατάστημα» αρκεί να μην έχει αντίρρηση το Συμβούλιο της Φυλακής, οι υπάλληλοι, οι κρατούμενοι και βεβαίως ο διευθυντής. Έτσι κατέφυγα στον Μιχάλη Κυριακάκη διευθυντή στις Αγροτικές Φυλακές. Το σπίτι του, πάνω στον δρόμο που οδηγεί στον Ομαλό ή στον δρόμο για τη Λιμνούπολη (για τους καλοκαιρινούς επισκέπτες) μοιάζει με προκεχωρημένο φυλάκιο. Πίσω του είναι ο κόσμος του. Μια παλιά φυλακή με σύγχρονη, όμως, νοοτροπία. Όσο σύγχρονη, τέλος πάντων, μπορεί να είναι μια φυλακή στην Ελλάδα.

Ο μεγαλύτερος φυλακισμένοςλένε ότι είναι ο φύλακας.

Ναι, είναι αλήθεια. Γιατί ο υπάλληλος θα εργαστεί 35 χρόνια, θα περάσει από χίλια μύρια κύματα και θα ξενυχτήσει χιλιάδες βράδια.

Πόσα χρόνια υπηρεσία έχετε;
Τριάντα τέσσερα. Και δεν έχω πάρει άδειες τα 20 χρόνια. Απουσίασα μία ημέρα που πέθανε η μητέρα μου, μία ο πατέρας μου και δύο ο πεθερός μου. Καμία άλλη ημέρα.

Όπου να ΄ναι φεύγετε όμως.
Βέβαια. Μεσούντος του επόμενου έτους θα αποχωρήσω.

Πόσους κρατουμένους έχετε;
Σήμερα 265. Σας έχει φύγει ποτέ κανείς;
Βέβαια, μας έχουν φύγει. Εδώ έχουμε κρατουμένους και σε απόσταση 3 χιλιομέτρων. Βόσκουν πρόβατα, μαζεύουν ελιές… Μας έχει φύγει κρατούμενος 18 ώρες πριν αποφυλακιστεί. 18 ώρες. Τρελό μου ακούγεται.
Ναι, τον πιάσαμε σε 5 λεπτά. Γιατί το έκανε; Γιατί δεν ήθελε να φύγει από τη φυλακή. «Τρώγω, πίνω, κοιμάμαι, πού να πάω;». Δεν είχε πού να μείνει.

Με αφορμή κάποιες αποδράσεις,μερικοί απαιτούν να κοπούν οι άδειες.

Εγώ είμαι κάθετα αντίθετος. Διότι η σκληρότητα φέρνει σκληρότητα. Άλλωστε έχουμε απώλεια μόνο 1% με 1,5%. Ο κρατούμενος ο οποίος θα πάει στο σπίτι του και θα καθήσει να αφουγκραστεί τα προβλήματά της οικογένειάς του, όταν θα έρθει εδώ θα ΄ναι πιο φρόνιμος. Για να ξαναβγεί χωρίς να τον κυνηγάει κανείς.

Επισκεπτήρια έχουν οι κρατούμενοι ή τους έχουν ξεχάσει;

Οι Έλληνες έχουν. Και στο επισκεπτήριο το δικό μας δεν τους χωρίζει η σήτα. Είναι θλιβερό όμως, όταν τελειώνει το επισκεπτήριο φεύγουν όλοι κλαίγοντας, ειδικά αυτές τις ημέρες των γιορτών.

Υπάρχει κάποια ιστορία που σας έχει συγκλονίσει όλα αυτά τα χρόνια;

Κάποτε είχαμε έναν κρατούμενο καταδικασμένο σε ισόβια κάθειρξη, που μάλλον δεν είχε διαπράξει το αδίκημα. Δεν είχε σκοτώσει, είχε σκοτώσει ο πατέρας του. Και ανέλαβε αυτός την ευθύνη για να μην πάει μέσα ο πατέρας του.


«Οι πιο καλοί κρατούμενοι είναι αυτοί που έχουν σκοτώσει…»

Στα Χανιά ο Μιχάλης Κυριακάκης είναι ένα σύμβολο. Οι κυβερνήσεις πέφτουνε, αλλά αυτός παραμένει διευθυντής στις Αγροτικές Φυλακές.

Φαντάζομαι ότι συχνά θα βλέπετε κάποιον και θα λέτε «αυτός δεν είναι για εδώ μέσα».

Το έχω πει πολλές φορές. Θα πρέπει να γνωρίζετε ότι οι κρατούμενοι οι οποίοι διαπράττουν αδικήματα κατά της ζωής είναι συνήθως οι καλύτεροι κρατούμενοι. Αυτοί που έχουν διαπράξει απάτες, κλοπές ή έχουν καταδικαστεί για ναρκωτικά, αυτοί μας δυσκολεύουν περισσότερο.

Φασαρίες γίνονται;
Όχι. Γιατί αν κάποιος κάνει φασαρία, θα πάει σε άλλη φυλακή. Και όλοι θέλουν να μείνουν εδώ. Γιατί μη ξεχνάς ότι εδώ η μία ημέρα γίνεται δυόμισι. Είναι πολύ μεγάλο ευεργέτημα. Εδώ υπάρχουν κρατούμενοι οι οποίοι έχουν κάνει δύο και τρεις φόνους και είναι άγιοι.

Δηλαδή απλουστευτικά θα λέγατε ότι οι πιο καλοί κρατούμενοι είναι αυτοί που έχουν σκοτώσει.

Σίγουρα, ναι. Αυτοί δεν θα σου δημιουργήσουν κανένα πρόβλημα. Γιατί για να έρθει εδώ ένας ισοβίτης, θα πρέπει να έχουν περάσει 8 χρόνια και να έχει πάρει 2 άδειες από κλειστή φυλακή. Οπότε σου λέει τα δύσκολα τα έβγαλα, στην αγροτική θα περάσω ωραία, θα παίρνω τις άδειές μου, θα βλέπω την οικογένειά μου. Σκότωσε μία φορά, τελείωσε. Ενώ εκείνος ο οποίος διαπράττει αδικήματα κατά της περιουσίας, αυτός δεν έχει μάθει να δουλεύει.

Οι κρατούμενοι ζητούν ο νέος νόμος να εφαρμοσθεί πριν από τις γιορτές.

Εμείς έχουμε αρχίσει κιόλας την προεργασία, μόλις μας πουν «εφαρμόστε τον» θα αποφυλακίσουμε κόσμο.

Οι ημέρες των Χριστουγέννων είναι δύσκολες;

Οι δυσκολότερες. Γι΄ αυτό προσπαθούμε να δώσουμε σε όσους περισσότερους μπορούμε άδεια. Μη νομίζετε ότι όσοι διαπράττουν ένα αδίκημα δεν σκέφτονται το λάθος τους και δεν αναπολούν την οικογένειά τους. Εκείνος ο οποίος μπαίνει στη φυλακή δεν απεκδύεται τον μανδύα του ανθρώπου και φορά τον μανδύα του ζώου. Εδώ ποτέ δεν θα δείτε να κλείνει η φυλακή το βράδυ και να μην πει ο υπάλληλος καληνύχτα στον κρατούμενο. Καληνύχτα Γιώργη, Μανώλη, Δημήτρη, Κώστα.

Οι χρήστες ναρκωτικών θα πρέπει να ΄ναι στη φυλακή;

Αυτοί είναι άρρωστοι. Και η Πολιτεία πρέπει να τους γιατρέψει. Η φυλακή δεν τους γιατρεύει. Σίγουρα δεν τους γιατρεύει. Ο άρρωστος θα κάνει ό,τι μπορεί για να βρει ναρκωτικά. Θα βγει με άδεια και θα ξαναρχίσει πάλι. Νομίζω ότι θα πρέπει να αυξηθούν οι κοινότητες, εκείνες οι οποίες βοηθούν στην απεξάρτηση αυτών των ανθρώπων.

Αληθινούς κακούργους έχετε δει όλα αυτά τα χρόνια;

Όταν λέμε κακούργους, τι εννοούμε; Κάποιοι πιστεύουν ότι οι φυλακές είναι γεμάτες με ανθρώπους μοχθηρούς,σκληρούς,που δεν αγαπούν κανέναν.

Ο Λομπρόζο έλεγε ότι υπάρχουν και εκ γενετής εγκληματίες. Βέβαια τώρα αυτό έχει ξεπεραστεί και δεν δέχεται κανείς ότι υπάρχουν εκ γενετής εγκληματίες.

Εσείς τι πιστεύετε;
Εγώ πιστεύω ότι σπάνια θα δει κανείς τέτοιους ανθρώπους. Συνήθως εκείνος ο οποίος σκοτώνει έναν άνθρωπο, το κάνει σε μια κακή στιγμή. Την επόμενη στιγμή δεν είναι ο ίδιος. Κακή στιγμή υπάρχει. Κακοί άνθρωποι είναι πολύ λίγοι.

Είχε αποδράσει 18 ώρες πριν αποφυλακιστεί. Τον πιάσαμε σε 5 λεπτά. Γιατί το έκανε; Γιατί δεν ήθελε να φύγει από τη φυλακή. Δεν είχε πού να μείνει