Μία σφαγή πέρα από τη φαντασία

Σε ένα βαγόνι, όπου ο Γάλλος στρατάρχης Φος είχε εγκαταστήσει το στρατηγείο του, η Γερμανία υπογράφει την «άνευ όρων» παράδοσή της στις συμμαχικές δυνάμεις. Ήταν 11 Νοεμβρίου 1918. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε τελειώσει, αφήνοντας πίσω του 20 εκατομμύρια νεκρούς και μια διαλυμένη Ευρώπη. Η Βρετανία τίμησε χθες με κάθε επισημότητα τα θύματα του ολέθρου.
Στα ενενήντα χρόνια που πέρασαν από τότε υπήρξαν πολλές διαφωνίες για τις αιτίες που οδήγησαν στον Μεγάλο Πόλεμο και τον επιμερισμό των ευθυνών. Κανείς, ωστόσο, δεν αμφέβαλε ότι στα τέσσερα χρόνια της διάρκειάς του κατέρρευσε ένας ολόκληρος κόσμος. Αυτή τη διαπίστωση έκανε ο Σίγκμουντ Φρόυντ ήδη από το 1915: «Ποτέ ένα ιστορικό γεγονός δεν κατέστρεψε σε τέτοιον βαθμό την τόσο πολύτιμη κληρονομιά της ανθρωπότητας…». Η αφορμή για τον όλεθρο δόθηκε στις 28 Ιουνίου του 1914, όταν ο διάδοχος της Αυστρίας Φερδινάνδος έπεσε νεκρός στο Σαράγεβο από τις σφαίρες του Σέρβου εθνικιστή φοιτητή Πρίντσιπ. Έναν μήνα αργότερα, η Αυστροουγγαρία κήρυττε τον πόλεμο στη Σερβία. Ο πόλεμος γινόταν δεκτός με ενθουσιασμό από τα πλήθη, τα οποία είχαν την ψευδαίσθηση ότι θα αρκούσαν μερικοί μήνες για τη νίκη. Η πραγματικότητα διέψευσε τέτοιου είδους εκτιμήσεις: τέσσερα χρόνια αργότερα, 20 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους και 60 εκατομμύρια είχαν πολεμήσει στον καταστροφικότερο πόλεμο που είχε γνωρίσει μέχρι τότε η Ευρώπη. Ήταν ο πρώτος πόλεμος που άφηνε πίσω του νεκρούς εκατομμύρια αμάχους, ο πρώτος κατά τον οποίο έγινε χρήση χημικών αερίων (πρώτα από τη Γερμανία και στη συνέχεια από τους Συμμάχους), ο πρώτος που κάθε οικονομικό μέσο των εμπλεκόμενων μερών απορροφήθηκε στα πεδία των μαχών. Και ήταν ο πρώτος πόλεμος του οποίου οι συνέπειες είχαν αντίκτυπο στον παγκόσμιο γεωπολιτικό χάρτη.

Στις Βερσαλλίες
Η αιματηρή σύγκρουση για την οικονομική κυριαρχία στον πλανήτη τελείωσε και επισήμως με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών στις 28 Ιουνίου του 1919. Το ίδιο έτος ο Κέινς παρατηρούσε στις «Οικονομικές συνέπειες της ειρήνης» ότι οι νικητές επέβαλλαν στους νικημένους μια ταπεινωτική ειρήνη «χωρίς ευγένεια, ηθική και νόηση». Ο επιφανής Βρετανός οικονομολόγος επισήμανε τον κίνδυνο που συνεπαγόταν «η μελλοντική εξασθένηση ενός δυνατού και επικίνδυνου εχθρού». Για πολλούς ιστορικούς, ο Κέινς δικαιώθηκε. Οι όροι των νικητών ήταν οι σπόροι για ένα δεύτερο, πιο καταστροφικό 1914: το 1939.