Στο κουρείο του Oμπάμα

Είναι γεγονός: O Μπάρακ Oμπάμα είναι ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Την περασμένη Τρίτη, στις 4 Νοεμβρίου, εκατοντάδες Αφροαμερικανοί εθελοντές βγήκαν στους δρόμους με μάτια βαριά και νυσταγμένα πριν ανοίξουν οι κάλπες. Ξύπνησαν τις γειτονιές με τραγούδια και συνθήματα και σιώπησαν όταν ο ήλιος έδυσε για να δουν με αγωνία τα αποτελέσματα. Ζήσαμε την ημέρα των εκλογών δίπλα τους, σε ένα από τα «στρατηγεία» του Oμπάμα, ένα κουρείο μαύρων στη Φλόριντα. Ήμασταν εκεί, από τις πρώτες νευρικές ματιές μέχρι το πρώτο δάκρυ της χαράς και της δικαίωσης.

Η πράσινη Σέβι του βρυχάται καθώς στρίβει στη Λεωφόρο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Είναι η τέταρτη φορά σήμερα που περνά από αυτό το σημείο. Η αντίδρασή του ίδια: σφίγγει την αριστερή του γροθιά και υψώνει τον αντίχειρά του, χαμογελά και αποκαλύπτει τα αραιά του δόντια. Χαιρετά τους στρατιώτες του, τους οπαδούς του Oμπάμα, που έχουν ακροβολιστεί με πανό και συνθήματα σε κάθε διασταύρωση.

Τον λένε Τζέτσον Γκράιμς και είναι μπαρμπέρης στη Σαρασότα της Φλόριντα, σε μια γειτονιά που οι λευκοί αποκαλούν «μαύρο πάτο». Σήμερα όμως, σε ένα μέρος που παραδοσιακά εκλέγει Ρεπουμπλικάνους, ο «Μίστερ Τζέτσον» είναι ο «στρατηγός». Αποστολή του: να στείλει όσο το δυνατόν περισσότερους μαύρους ψηφοφόρους στις κάλπες. Στόχος του: να νικήσει ο Oμπάμα. Όνειρό του: «Η θυσία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ να μην πάει χαμένη».

Συναντώ τον Γκράιμς στις 4 Νοεμβρίου στο μαγαζί του, ένα κουρείο με λεκιασμένες μοκέτες, λιωμένους μουσαμάδες και σκονισμένα τραπέζια. Μόνο οι φωτογραφίες μαύρων γυναικών με μοδάτα χτενίσματα και οι αντικριστοί καθρέφτες θυμίζουν ότι αυτό το μέρος είναι σαλόνι ομορφιάς. Σήμερα, όμως, ο 68χρονος Γκράιμς δεν νοιάζεται για την εμφάνιση. Είναι αξύριστος, φορά σορτσάκι και περπατά με τα χέρια κρεμασμένα. Καρτερούσε αυτή τη στιγμή εδώ και χρόνια, από τότε που διεκδικούσε στο Νότο ίσα δικαιώματα για τους Αφροαμερικανούς. Και σήμερα αυτή η στιγμή ήρθε: στο τέλος της βραδιάς ο Μπάρακ Oμπάμα μπορεί να είναι ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των ΗΠΑ.

«Λέγαμε στα παιδιά μας να ονειρεύονται πως μια μέρα θα γίνουν πρόεδροι της χώρας – όμως μέσα μας ξέραμε ότι ένας μαύρος υποψήφιος δεν είχε ελπίδα», λέει. «Με τον Oμπάμα όμως όλα άλλαξαν. Είναι θεόσταλτος. Είναι ένα δώρο για εμάς».

Στο «στρατηγείο» της περμανάντ

Στη Νιουτάουν, τη γειτονιά του Γκράιμς, περιμένουν εδώ και χρόνια το δώρο που θα αλλάξει τη μοίρα τους. O Γκράιμς μεγάλωσε στα χρόνια του φυλετικού διαχωρισμού, όταν στην Αμερική υπήρχαν δύο κόσμοι: ο άσπρος και ο μαύρος. «Στο σινεμά μάς επέτρεπαν να καθόμαστε μόνο στον εξώστη. Όταν πηγαίναμε στην παραλία, μας πετούσαν τούβλα και πέτρες. Μπορούσαμε να κολυμπάμε μόνο σε έλη και βάλτους», θυμάται. «Σήμερα λένε ότι υπάρχει ισότητα. Όμως εγώ βλέπω ακόμα γύρω μου το ρατσισμό».

O Γκράιμς και οι υπόλοιποι κάτοικοι της Νιουτάουν είναι οι παρίες της ηλιόλουστης Σαρασότα. Oι δρόμοι που οδηγούν στα σπίτια τους περνούν από κλινικές πλαστικής χειρουργικής και spas και καταλήγουν σε γκρίζες γειτονιές με ετοιμόρροπες κατοικίες. Η ανεργία φτάνει στο 30% και λιγότερες από 12 επιχειρήσεις λειτουργούν σε μια περιοχή με 9.000 ψυχές.

Σε γειτονιές σαν κι αυτή, τα κουρεία των Αφροαμερικανών είναι χώροι κοινωνικοποίησης. Έχουν τη θαλπωρή εκκλησίας και το χαβαλέ του ελληνικού καφενείου – χωρίς το τάβλι και τον καπνό των τσιγάρων. Στο μαγαζί του Γκράιμς μαζεύονται άπορες οικογένειες για συσσίτια, νέοι βρίσκουν ενημερωτικά φυλλάδια για το AIDS, ντόπιοι συζητούν για την πολιτική. Και από εδώ σκόρπισαν σήμερα 50 εθελοντές στους δρόμους της Σαρασότα για να υποστηρίξουν τον Oμπάμα.

Δεν είναι τυχαίο που ένας μπαρμπέρης έγινε ο «στρατηγός» της προεκλογικής εκστρατείας των Δημοκρατικών σε αυτή τη μικρή πόλη που βλέπει στον κόλπο του Μεξικού. Το επιτελείο του Oμπάμα είχε ξεκινήσει από τον περασμένο Ιανουάριο ένα πρόγραμμα «στράτευσης» νέων ψηφοφόρων στα κουρεία και τα σαλόνια ομορφιάς των γκέτο. Το 2004, η απουσία των μαύρων από τις κάλπες της Φλόριντα ήταν καταστροφική για το Δημοκρατικό Κόμμα. Μισό εκατομμύριο μαύροι έμειναν στα σπίτια τους την ημέρα των εκλογών και ο Μπους κέρδισε την πολιτεία με 380.000 ψήφους.

Όμως φέτος οι Δημοκρατικοί έμαθαν το μάθημά τους… Με τη συνεργασία κομμωτηρίων σε όλη τη χώρα έβαλαν στις λίστες τους 120.000 νέα ονόματα.

Το κουρείο του Γκράιμς ήταν η καλύτερη δυνατή επιλογή για να ξεκινήσει η «πολιτική επανάσταση» στη συντηρητική Σαρασότα. Δουλεύει εδώ για μισό αιώνα. Oι πελάτες του μεγάλωσαν μαζί του. Τους θυμάται σαν παιδιά του, από τότε που για πρώτη φορά κάθισαν στην καρέκλα του μέχρι σήμερα που οι τρίχες τους άσπρισαν. Μέσα από αυτό το κουρείο ο Γκράιμς ενέγραψε φέτος 70 νέους ψηφοφόρους.

O Φρεντ Άτκινς, εκπρόσωπος του Oμπάμα στη Σαρασότα, αναγνωρίζει την προσφορά του Γκράιμς. «Του χρωστάμε πολλά», λέει. «Αν πάρουμε σήμερα τη Φλόριντα, θα οφείλεται σε αυτόν. Κερδίζοντας τη Φλόριντα, κερδίζεις τη χώρα».

Μαζί με την Πενσιλβάνια και τη Βιρτζίνια, η Φλόριντα είναι μία από τις πολιτείες της πρώτης γραμμής. Δίνει 27 εκλέκτορες στον νικητή, ενώ συνολικά χρειάζονται 270 για να εξασφαλίσει κάποιος υποψήφιος την προεδρία. Εδώ κρίθηκαν οι εκλογές το 2000 και το 2004. Εδώ είχε στραμμένα τα μάτια του το βράδυ της 4ης Νοεμβρίου ο Ντάντε Σκάλα, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Νιου Χαμσάιρ.

«Είναι μια ιστορική στιγμή για τους Αφροαμερικανούς. O Oμπάμα κατάφερε να τους συσπειρώσει και να τους στείλει μαζικά στις κάλπες», λέει. «O Μακέιν πρέπει να κερδίσει τη Φλόριντα, αν θέλει να έχει ελπίδες».

Στο δρόμο για την κάλπη

Στη Σαρασότα, ο δρόμος για την κάλπη περνά από το κουρείο του Γκράιμς. Με λεωφορεία και ταξί, αγροτικά αυτοκίνητα και… ποδήλατα οι εθελοντές του Oμπάμα μεταφέρουν ψηφοφόρους στα εκλογικά κέντρα.

Η Μόνικα και η Βερόνικα, δυο κορίτσια με μεγάλα σκουλαρίκια και βραχνή φωνή από τα συνθήματα, χτυπούν κάθε πόρτα στην 41η οδό και ρωτούν τους κατοίκους αν έχουν ψηφίσει. «Είναι σπουδαία μέρα. Σήμερα γράφουμε ιστορία», λέει η Μόνικα σε μια γυναίκα που την κοιτάζει δειλά πίσω από τη σήτα της εξώπορτάς της.

Oι περισσότεροι κάτοικοι έχουν ήδη ψηφίσει μία εβδομάδα πριν. Oι κάλπες άνοιξαν πρόωρα στη Φλόριντα και το 47% των ψηφοφόρων ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα – ειδικά οι Αφροαμερικανοί που φοβήθηκαν μήπως χαθούν οι ψήφοι τους ή μήπως επαναληφθεί το θρίλερ του 2000 (είχε περάσει πάνω από ένας μήνας τότε μέχρι να επικυρωθούν τα αποτελέσματα της Φλόριντα και να κερδίσει ο Τζορτζ Μπους τον Αλ Γκορ).

«Είναι μια απίστευτη πρόκληση για εμάς να δουλέψουν όλα ρολόι», μου είπε η Κάθι Ντεντ, επιβλέπουσα της εκλογικής αναμέτρησης στη Σαρασότα, μία ημέρα πριν ανοίξουν οι κάλπες σε όλη τη χώρα. «Έχουμε δοκιμάσει το σύστημά μας ξανά και ξανά για να μη συμβούν τα λάθη προηγούμενων εκλογών».

Τα λάθη του παρελθόντος όμως δεν απασχολούν τους εθελοντές στο κουρείο του Γκράιμς. Όλοι τους ζουν για τη στιγμή. Χορεύουν στους ρυθμούς της ραπ που παίζει ένας DJ έξω από το κουρείο και φωνάζουν ρυθμικά το όνομα του Oμπάμα.

«Ακόμα κι αν χάσει ο Oμπάμα, δεν πειράζει», λέει η Γκλέντα Γουίλιαμς, η εθελόντρια που μοιράζει παγωμένο τζίντζερ έιλ και τηγανητό κοτόπουλο στους οπαδούς του Oμπάμα. «Αυτό που πετύχαμε είναι πιο σπουδαίο από την προεδρία των ΗΠΑ. Μετρά το ταξίδι. Ένα ταξίδι που μας έφερε κοντά, μας έδειξε ότι υπάρχει περιθώριο για ελπίδα και πίστη».

«Let’s rock ’n’ roll!»

Καθώς ο ήλιος δύει στις ακτές της Σαρασότα, ο Γκράιμς αφήνει το κουρείο του και ετοιμάζεται για τον τελευταίο σταθμό του ταξιδιού: τα αποτελέσματα των εκλογών. Παρκάρει τη Σέβι του πέντε τετράγωνα πιο πέρα. Μια σύντομη στάση στο σπίτι του. Ένα σάντουιτς με γαλοπούλα, μια αγκαλιά με τη γυναίκα του και ένα φιλί για καλή τύχη. «Αισθανόμουν έτοιμος γι’ αυτήν τη στιγμή, όμως τώρα νιώθω νευρικός. Φοβάμαι. Ελπίζω, αλλά δεν ξέρω τι θα γίνει», της λέει. Η γυναίκα του τον κοιτά στα μάτια. «Γύρνα με τη νίκη», του απαντά.

«Let’s do it», τηςλέει. «Let’s rock ’n’ roll!»

Το εστιατόριο στη μαρίνα της Σαρασότα ξεχειλίζει από κόσμο. Εκατοντάδες οπαδοί του Oμπάμα πίνουν κρασί και κοκτέιλ και παρακολουθούν σε γιγαντοοθόνη τα αποτελέσματα. O Γκράιμς στέκει σε μια γωνιά. Μόνος. Τα χέρια του σταυρωτά. Το μέτωπό του ιδρωμένο.

Πίσω του βρίσκονται οι κάμερες. Το ABC, το CNN, ακόμα και το BBC είναι εδώ. Περικυκλώνουν τους οπαδούς, ρίχνουν τους προβολείς πάνω τους, περιμένοντας μια έκρηξη: χαμόγελο ή δάκρυ.

Ανακοινώνονται τα πρώτα αποτελέσματα. O Oμπάμα μπροστά στο Βερμόντ. Η Βιρτζίνια είναι δικιά του. Και η Μασαχουσέτη. Και η… Φλόριντα. Ναι, η Φλόριντα, η πολιτεία των Ρεπουμπλικάνων ψήφισε Oμπάμα σε ποσοστό 51%.

Στη μαρίνα της Σαρασότα άνθρωποι κλαίνε –από χαρά– φιλιούνται, τραγουδούν, ζητωκραυγάζουν: «Yes-we-can! Yes-we-can!». «It’s over baby! It’s O-V-E-R!»

O Γκράιμς παραμένει ασάλευτος. Γύρω του έχει εκραγεί ένα ηφαίστειο χαράς. Oι σερβιτόρες ακροβατούν σε σπιθαμές για να μοιράσουν κι άλλες μπίρες. Ζευγάρια φιλιούνται στο στόμα. Χαμόγελα αστράφτουν. Και ο Γκράιμς δακρύζει. O «Μίστερ Τζέτσον» τα κατάφερε. «O στρατηγός» κέρδισε τη μάχη. O Μάρτιν Λούθερ Κινγκ δεν θυσιάστηκε άδικα.