Οι άλλοι πρωταγωνιστές Γράμματα πίσω από τα κάγκελα

Χθες το βράδυ έβλεπα ξανά στην τηλεόραση το «Πράσινο μίλι». Ο Τομ Χανκς είναι αρχιφύλακας στην πτέρυγα με τους θανατοποινίτες. Ένας καλός, ένας κακός, ένας αθώος. Δεν ξέρω αν είναι αυτή η αναλογία αλλά από παιδί πίστευα ότι οι φυλακές δεν είναι γεμάτες μόνο με κακούς. Ίσως γιατί μεγάλωσα κοντά στον Κορυδαλλό. Οι φυλακισμένοι δεν ήταν για μας θολές φωτογραφίες στις εφημερίδες. Είχαν πρόσωπο. Στην αλάνα όπου τώρα είναι τα σχολεία παίζαμε καμιά φορά μπάλα. Στενοχωριόμουν όταν στις ψηλές μπαλιές έβλεπα τα παράθυρα των κελιών και έπαψα να πηγαίνω στο «γήπεδο». Δεν ήμουν και ο καλύτερος μπαλαδόρος. Μερικά βράδια ακούγαμε και τις σειρήνες της φυλακής. «Κάποιος θα απέδρασε».

Στη μεγάλη εξέγερση του 1990 στον Κορυδαλλό ήμουν απ΄ έξω.

Φωτογραφίζαμε τους κρατουμένους στην ταράτσα να καίνε στρώματα και να μας χαιρετάνε με τα σεντόνια που είχαν κάνει σημαίες. Από τότε έχω μπει 2-3 φορές στις φυλακές. Η μια ήταν στις αγροτικές φυλακές των Χανίων. Αν ξεχνούσες τους φρουρούς, νόμιζες ότι ήσουν σε ένα εργοτάξιο. Οι φυλακισμένοι έχτιζαν μια εκκλησία. Και απένα ντι στην πλαγιά κάποιος έβοσκε πρόβατα.

«Μόλις δύσει ο ήλιος, θα επιστρέψει στο κελί του», μου είχε πει τότε ο διευθυντής και είχα μείνει σαστισμένος να κοιτάω προς τον λόφο. Στις φυλακές του Αγίου Στεφάνου στην Πάτρα αυτό που θυμάμαι ήταν η υγρασία και οι άδειοι τοίχοι. Σαν ένα εγκαταλελειμμένο στρατόπεδο με στρατιώτες σκιές.

Στον Κορυδαλλό ήταν πιο άγρια τα πράγματα. Οι σιδερένιες πόρτες που έκλειναν πίσω σου, σε φόβιζαν. Στη βιβλιοθήκη και στα μαγειρεία μίλησα με έξυπνους ανθρώπους. Σαν να μην κουβαλούσαν τη φυλακή μέσα τους. Στα υπόγεια, δεν με άφησαν να πάω, ούτε στις πτέρυγες με τους τοξικομανείς και τους μετανάστες. Ούτε βέβαια στο ψυχιατρείο. «Μόνο να κοιτάξεις, και φεύγεις άρρωστος», μου είχαν πει από τότε.

Αυτές τις μέρες που οι φυλακισμένοι «στασιάζουν», «επέστρεψα» ξανά στον Κορυδαλλό. Τη μέρα που ο Κάρολος Παπούλιας δήλωνε ότι «είναι απαράδεκτη η κατάσταση στις φυλακές», εγώ έπαιρνα στα χέρια μου δύο χειρόγραφα φυλακισμένων. Κομμένες σελίδες από μεγάλα τετράδια, χωρίς ορθογραφικά λάθη. Τα μάζεψα λίγο και σας τα παρουσιάζω.


«Η Β΄ πτέρυγα είναι ο σύγχρονος Καιάδας της ελληνικής δημοκρατίας»

Είναι αναρχικός. Δεν σας λέω και κανένα μυστικό. Άλλωστε θα το καταλάβετε διαβάζοντας την επιστολή του. Από τους μικρότερους της φυλακής. Τις πρώτες μέρες ήταν σαν αγρίμι. Κοιτούσε μόνο χαμηλά, αγριεμένα. Είχε κυνηγηθεί από τους «μπάτσους», είχε πετάξει μολότοφ, αλλά τώρα είναι διαφορετικά. Τα βράδια δεν είναι πια με τους φίλους του στην πλατεία και δεν υπάρχουν κατορθώματα να διηγηθεί. Κάθε πρωί ακουμπάει τα βιβλία του. Ξεφυλλίζει, διαβάζει, σημειώνει, τηλεφωνεί. Στη φυλακή, λένε, επιβιώνουν αυτοί που έχουν δυνατά μπράτσα ή πολύ μυαλό. Οι συγκρατούμενοί του δεν του ρίχνουν πια λοξές ματιές. Η ιστορία του έχει γίνει πια γνωστή. «Δεν κάρφωσε» και αυτό έχει ανεβάσει τις μετοχές του. «Παλικαράκι», θα πουν οι «παλιοί». Άλλωστε οι «ποινικοί» «φλερτάρουν» με τους αναρχικούς από τα χρόνια του Μιχάλη Πρέκα και του Χριστόφορου Μαρίνου.

●●●

«”Όσες κι αν χτίσουν φυλακές κι αν ο κλοιός στενεύει, ο νους μας είναι αληταριό που όλο θα δραπετεύει”.

Οι ήχοι είναι μεταλλικοί. Παγωμένοι. Ο χώρος είναι αντίπαλος. Γίνεται εχθρός. Οι σκέψεις θρυμματίζονται, συρρικνώνονται, εγκλωβίζονται. Και όλα μελετημένα να υπηρετούν την επιστήμη της υποταγής. Και μετά είναι οι μικρές φυλακές, μέσα στη φυλακή. Χωρίς φως, χωρίς παράθυρο, η απομόνωση, τα μπλε κελιά στα ψυχιατρεία, οι ειδικοί χώροι για τους κρατούμενους της οργάνωσης 17Ν. Κάθε ημέρα που περνάει η φυλακή σε απομακρύνει από την αληθινή ζωή. Οι παραμορφώσεις που συμβαίνουν στον εαυτό σου είναι ανεπανόρθωτες. Μπορούμε να αντέξουμε και να σκληρύνουμε στη φυλακή, σαν καλοί στρατιώτες. Αν το κάνουμε για πολύ όμως, θα χάσουμε τον εαυτό μας.

Η φυλακή κατασκευάζει τροφίμους. Το 1993-1997 σχεδόν όλοι οι κρατούμενοι που πέρασαν από τις ελληνικές φυλακές φυλακίστηκαν και δεύτερη φορά. Όπως κάθε επιχείρηση έτσι και η φυλακή κατασκευάζει το δικό της “πελατολόγιο” που αποτελείται κυρίως από ναρκομανείς, φτωχοδιαβόλους, μικροπαραβάτες. Στη φυλάκιση δεν κλείνεται μονάχα το χειρότερο τμήμα της νεολαίας αλλά και το καλύτεροτο πιο γενναίο, το πιο πολυμήχανο και το πιο “ανίκητο τμήμα”. Η φυλακή είναι φτιαγμένη ώστε να αλέθει όσους κακοποιούς είναι δειλοί. Αντίθετα τους θαρραλέους θα τους κάνει σκληρότερους και από το ατσάλι που τους περικλείει. Οι νόμοι μέσα στη φυλακή είναι ακόμη πιο άδικοι από τους νόμους της πόλης. Οι πειθαρχικές ποινές εφαρμόζονται για να καταστείλουν οτιδήποτε δεν προσαρμόζεται στους νόμους των σύγχρονων κολαστηρίων. Τα “πειθαρχικά” σου στερούν το δικαίωμα στην άδεια και την αποφυλάκιση. Τα “στημένα πειθαρχικά” ή οι προβοκάτσιες είναι μια πασίγνωστη μέθοδος. Αρκεί μια “βρισιά” σε έναν δεσμοφύλακα, η “άρνηση εκτέλεσης καθήκοντος” για κάτι που κρίνεις παράλογο, η συμμετοχή σε μια στάση ή σε ένα τυχαίο περιστατικό “ξυλοδαρμού” μεταξύ κρατουμένων, η χρήση “απαγορευμένων” ουσιών. Είναι πολύ εύκολο να μπεις στη φυλακή για 2 χρόνια και να καθήσεις 4 ακόμα και 6 χρόνια.

Η Β΄ πτέρυγα του Κορυδαλλού είναι ο σύγχρονος Καιάδας της ελληνικής δημοκρατίας.

350 κρατούμενοι πεταμένοι, στοιβαγμένοι σαν σκουπίδια. Ανάμεσά τους εξαρτημένοι τοξικομανείς, αυτοί που λαμβάνουν με τις χούφτες τα ψυχοφάρμακα. Με αυτόν τον τρόπο η υπηρεσία των φυλακών τους κρατάει ήρεμους. Μερικοί κρατούμενοι είναι χωρίς χέρια ή πόδια, αφού οι πολλές ενέσεις διέλυσαν κάθε αρτηρία. Σκληροπυρηνικοί τοξικοεξαρτημένοι που για μια ψιλή σκοτώνουν τον διπλανό τους. Άγριες καταστάσεις. “Τα αποβράσματα σκοτώνονται για την πρέζα”. Εύκολες απαντήσεις χωρίς δεύτερη σκέψη για τον μέσο τηλεθεατή. Η άγνοια όμως σκοτώνει και αυτή. Η φυλακή είναι πάντα γεμάτη ηρωίνη. Οι σωματικές έρευνες, οι εξετάσεις, τα ψαχτήρια στα κελιά, τα υπερσύγχρονα μηχανήματα είναι μόνο ορισμένες μέθοδοι που θίγουν την αξιοπρέπεια του κρατουμένου. Η ουσία βρίσκεται αλλού. Το σύστημα ελέγχει ό,τι απειλεί να σπάσει το μονοπώλιο της εμπορίας ηρωίνης. Είπαμε, η φυλακή είναι επιχείρηση.

Ένα από τα βασικότερα αιτήματα των κρατουμένων είναι η κατάργηση της αντισυνταγματικής διάταξης που επαύξησε στα 4/5 το όριο για τα αδικήματα περί ναρκωτικών. Έτσι, ενώ όλα τα αδικήματα καθείρξεως δικάζονται με τη γνωστή νομοθεσία των 3/5, τα αδικήματα που αφορούν παραβάσεις περί ναρκωτικών ουσιών εντάσσονται στην εξοντωτική νομοθεσία των 4/5. Οι κρατούμενοι ζητάμε το αυτονόητο. Να μειωθεί το όριο έκτισης της ποινής για την αποφυλάκιση από τα 3/5 στα 3/7. Να μια ριζοσπαστική πρόταση για την αποσυμφόρηση των φυλακών. Μια τροποποίηση που θα απαλλάξει εκατοντάδες χιλιάδες κρατουμένους από τον ύπνο στα βρώμικα και κρύα πατώματα.

Θέλω να αφιερώσω αυτά τα λίγα λόγια στους συγκρατούμενους που βρέθηκαν νεκροί μέσα στο κελί τους στη Δ΄ πτέρυγα. Οι σάρκες τους βρέθηκαν κολλημένες στα κάγκελα του παραθύρου μετά από φωτιά που προκλήθηκε στο κελί τους. Ουρλιάζανε και χτυπιόντουσαν για περισσότερο από μια ώρα. Όμως τίποτα… Πολλά ακούγονται εδώ στη φυλακή. Οι απαντήσεις των υπευθύνων δεν πείθουν ούτε τους αφελείς. Η μυρωδιά των πτωμάτων πότισε, στοιχειώνοντας για πολλές ημέρες τα όνειρα και την οργή μας απέναντι στους νόμιμους δολοφόνους ανθρωπίνων ψυχών.

Καλό ταξίδι αδέλφια.

Ίσως τελικά μια κόλαση σιγοκαίει για όλους τους κολασμένους».


«Όπου υπάρχει δυστυχία υπάρχει και κάποιος που απολαμβάνει τους καρπούς της»

Στη φυλακή τον θεωρούν «σκληρό». Μια δύο φορές που έχει εμπλακεί σε καβγά έχει βγει χωρίς γρατσουνιές. Από τότε τον σέβονται όλοι. Ή μάλλον ψέματα, από την αρχή τον σεβάστηκαν. Από τότε που φάνηκε στην πόρτα. Έμοιαζε σα σωματοφύλακας αμερικάνικης ταινίας. Μπήκε «μέσα» γιατί σκότωσε. «Πώς», «γιατί» μη ρωτάτε, γιατί δεν μπορώ να σας πω. Άλλωστε στη φυλακή δεν ρωτάνε. Περιμένεις να σου πει ο άλλος την ιστορία του, χρόνος υπάρχει. Πάντως δεν σκότωσε για λεφτά. Ούτε γυναίκα χτύπησε.

Η ζωή του ήταν κανονική. Δουλειά, φίλοι, οικογένεια- καλή οικογένεια- γυμναστική, κανένα μπαράκι πού και πού. Κάποια στιγμή έγινε η στραβή και «ξάπλωσε» τον «απέναντι» με τη μία. Δεν έχει σημασία ποιος ήτανε, αν είχε άδικο ή δίκιο. Ο φόνος είναι φόνος. Τώρα ζει χωρίς ήλιο. Μελαγχολεί αλλά δεν του αρέσει να κλαίγεται, ότι «φταίει το σύστημα» και άλλα τέτοια. Με τα ναρκωτικά δεν έχει μπλέξει. Ούτε καβγάδες θέλει, ούτε προνόμια. Θα μπορούσε να ήταν ένας από τους «αρχηγούς» αλλά δεν θέλει. Μόνο καμιά φορά κοιτάζει άγρια όσους φωνάζουν και τον αποσπούν από τις σκέψεις του. Μετά μάλλον θα γελάει από μέσα του. Γιατί στην πραγματικότητα δεν υπήρξε ποτέ σκληρός.

●●●

«… Και όμως, κάποιοι ακόμα ελπίζουν. Πιθανόν, ρωτάτε ποιοι και σε τι ελπίζουν. Σας απαντώ. Εμείς οι κρατούμενοι- άνθρωποι ελπίζουμε σε καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Μέρα με τη μέρα βλέπουμε την αξιοπρέπειά μας να χάνεται. Και σήμερα ζητάμε απεγνωσμένα το αυτονόητο: Ένα σωστό σωφρονιστικό σύστημα που δεν θα μας βασανίζει και δεν θα μας εξευτελίζει. Άλλοι είμαστε με μικρές και άλλοι με μεγάλες ποινές, άλλοι ακόμα υπόδικοι. Κοινό μας όνειρο η απελευθέρωση, ο άνθρωπός μας, το σπίτι μας, η οικογένειά μας. Υπάρχουν άνθρωποι που δίκαια βρίσκονται στη φυλακή, αλλά που δεν ανήκουν εδώ μέσα. Κι υπάρχουν και άλλοι που άδικα βρίσκονται στη φυλακή και που ανήκουν εδώ μέσα. Όλοι όμως έχουμε το δικαίωμα να εκτίσουμε την ποινή μας ως άνθρωποι και όχι ως ζώα… Στους ζωολογικούς κήπους φροντίζουν περισσότερο τα άδικα φυλακισμένα θηλαστικά.

Κάποιοι από εσάς θα μπορούσατε να ήσασταν στη θέση μας. Σας φαίνεται σκληρό; Χτυπάτε ξύλο; Και όμως. Οι περισσότεροι κρατούμενοι δεν είχαν σκεφθεί ποτέ, όταν ήταν ελεύθεροι, ότι θα ζούσαν εδώ μέσα. Στον φόβο και τη μοναξιά. Με μια σακατεμένη νοσταλγία, με παλιούς παιδικούς εφιάλτες να γυρνούν στον ύπνο τους αγγίζοντας την παράνοια και την τρέλα. Το σύστημα όμως δεν το ενδιαφέρει αν είσαι μικροπαραβάτης ή σεσημασμένος κακοποιός. Αν σε έφερε στη φυλακή μια κακιά στιγμή ή αν είσαι μόνιμος τρόφιμος. Όλοι στο ίδιο καζάνι θα μπουν.

Όταν ο άνθρωπος μπαίνει στη φυλακή, ρίχνεται σ΄ ένα στρόβιλο ηθικής, πνευματικής και σωματικής καταστροφής. Κάποιοι από εσάς ίσως έχουν ένα φίλο στην φυλακή. Ίσως έναν πατέρα, έναν αδελφό. Μη μένετε, λοιπόν, αδιάφοροι απέναντι στα αιτήματά μας. Μη σπεύσετε να μας κρίνετε για το παρελθόν μας, γι΄ αυτά που έγιναν την κακιά στιγμή. Αν είμαστε όλοι κριτές, τότε είμαστε όλοι ένοχοι, ο ένας απέναντι στον άλλον. Δε σας ζητάμε ν΄ ακούσετε τον πόνο μας και να κλάψετε για τα χαμένα μας όνειρα. Παντού όπου υπάρχει δυστυχία, υπάρχει και κάποιος που απολαμβάνει τους καρπούς της. Ζητάμε από εσάς να μην μένετε απαθείς σε κάποια άδικα και απάνθρωπα νομοθετικά μέτρα που αφορούν τους κρατουμένους. Τα αιτήματά μας είναι ήδη γνωστά. Έχουμε δει πολλές χειραψίες, αλλά αποτέλεσμα μηδέν. Εμείς κάνουμε μια ακόμη προσπάθεια. Εσείς δείξτε ανθρωπιά. Και, γιατί όχι, αλληλεγγύη».

Έχουμε το δικαίωμα να εκτίσουμε την ποινή μας ως άνθρωποι. Στους ζωολογικούς κήπους φροντίζουν περισσότερο τα άδικα φυλακισμένα θηλαστικά