Για τον φόβο βροντούν τα βραχιόλια της Γερακίνας

Τους συμβολισμούς πίσω από τα βραχιόλια της λαϊκής τέχνης εξερευνούν έκθεση και έκδοση
Μια πρωτότυπη έκθεση 190 βραχιολιών και μία μονογραφία αφιερωμένη στο βραχιόλι επιχειρεί ν΄ απαντήσει στο ερώτημα πώς ήταν και γιατί βροντούσαν τα βραχιόλια της Σαρακατσάνας- Γερακίνας στο γνωστό δημώδες άσμα, που τη θέλει να πέφτει στο πηγάδι, κυνηγημένη όπως φαίνεται από κακά πνεύματα.

«Βροντούσαν για να αποτρέψουν το κακό με τον θόρυβο», εξηγεί η καθηγήτρια Λαογραφίας και συλλέκτρια Κατερίνα Κορρέ- Ζωγράφου, που επιχειρεί την πρώτη συνολική και εις βάθος έρευνα- τη «βιογραφία του βραχιολιού», όπως λέει.

Διαθήκες, προικοσύμφωνα, πωλητήρια, εγκύκλιοι, περιηγητικά κείμενα,

ΙΝFΟ

«Το βραχιόλι. Νεοελληνικό και Εthnic στο «Θέατρον» του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» (Πειραιώς 254, Ταύρος, τηλ. 212-2540.000). Διάρκεια: 10 Νοεμβρίου- Ιούνιος 2009.

απεικονίσεις, παλιές φωτογραφίες, δείχνουν ότι τα βραχιόλια όπως και τα άλλα κοσμήματα έχουν μεγάλη σημασία γιατί αποτελούν κυριολεκτικά και μεταφορικά μια «επένδυση». Μια αξία που υπολογίζεται, κινείται από τόπο σε τόπο, μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά, αλλάζει χέρια. Άλλωστε και η λέξη βραχιόλι προέρχεται από τον βραχίονα. Σε ορισμένα μέρη, όπως στα Βουρλά της Μικράς Ασίας, οι γυναίκες παράγγελναν στους χρυσοχόους της Σμύρνης, τους κοεμτζήδες, χρυσά αλυσιδωτά βραχιόλια, που τα έλεγαν στεκάμενα. Όταν χρειάστηκε να χτίσουν την Αναξαγόρειο Σχολή, οι γυναίκες πούλησαν αυτά τα στεκάμενα βραχιόλια και το ίδιο έκαναν όταν καταστράφηκαν τα αμπέλια της περιοχής από φυλλοξήρα. Τα βραχιόλια, πέρα από το υλικό τους (χρυσός, καθαρό ασήμι, φτωχό ασήμι με προσμείξεις από άλλα μέταλλα, όπως χαλκός και μπρούντζος ή και ατόφιος χαλκός, ακόμη και γυαλί στα βραχιόλια από τη Συρία), μιλούν μια συμβολική γλώσσα. Το μέταλλο εκφράζει την αφθαρσία και ενισχύει την ισχύ εκείνου που τα φορεί. Τα λουλούδια είναι σύμβολα της γονιμότητας. Τα πουλιά συμβολικά φέρνουν καλές ειδήσεις από μακριά. Τα φίδια φέρνουν στην επιφάνεια τις χθόνιες και φαρμακευτικές δυνάμεις.

Τα κοσμήματα αποτελούν δείγμα της κοινωνικής θέσης, της φιλαρέσκειας και του πλούτου. Σε περιγραφή του Ίωνος Δραγούμη, σε σχέση με το «αρμάτωμα» της νύφης από τον γαμπρό στη Σκόπελο, αναφέρεται ότι «αρμάτωσε» τη νύφη με τρεις οκάδες μάλαμα. Στεκόταν, λέει, μπροστά της μία ώρα και της γέμιζε τα δάχτυλα με δαχτυλίδια και τα χέρια με βραχιόλια. Σε επιστολή του Μητροπολίτη Ιερεμία το 1880 απαγορεύεται «οι αδελφοί της νύμφης να μη τολμώσι εν καιρώ στεφανώματος να κρεμώσι εις την νύμφην βραχιόλια ή άλλο είδος μαλαγματικού». Ο δε Μητροπολίτης Καλλίνικος επέβαλε στους παραβάτες και πρόστιμο.