Στην Ισλανδία το πάρτι τελείωσε

Η κυβέρνηση τις Ισλανδίας αποφάσισε χθες να κρατικοποιήσει και τρίτη τράπεζα, την Κaupthing, τη μεγαλύτερη της χώρας. Το «ισλανδικό θαύμα» χρειάστηκε κάποια χρόνια για να δημιουργηθεί αλλά μόλις μερικές ημέρες για να καταρρεύσει. Τι συνέβη στην αρκτική τίγρη;
Το πάρτι τελείωσε: έτσι περιγράφουν τα μεγάλα ειδησεογραφικά πρακτορεία την κατάσταση στην Ισλανδία, μια χώρα που επί χρόνια ζούσε πάνω από τις δυνάμεις της. «Βλέπω το άγχος στους ανθρώπους με τους οποίους μιλώ», λέει ο πάστορας Μπιργκίρ Ασγκέιρσον. «Οι άνθρωποι εδώ είναι υπερήφανοι. Όταν δεν μπορούν να πληρώσουν τα χρέη τους, αισθάνονται ότι ήρθε η καταστροφή».

Η κρίση στο Ρέικιαβικ ξέσπασε ξαφνικά πριν από μια βδομάδα όταν άρχισαν να πέφτουν ο δείκτης του χρηματιστηρίου και η κορόνα. Μέσα στις επόμενες επτά ημέρες ο χάρτης μιας οικονομίας που γνώρισε αλματώδη ανάπτυξη από τις αρχές της δεκαετίας έπρεπε να ξανασχεδιαστεί. Εξίσου ξαφνικά εμφανίσθηκε την περασμένη Δευτέρα στην τηλεόραση ο συντηρητικός πρωθυπουργός Γκέιρ Χάαρντε ανακοινώνοντας την κρατικοποίηση των πρώτων τραπεζών και διαβεβαιώνοντας τους πολίτες ότι οι αποταμιεύσεις τους είναι εγγυημένες- αν και θα παγώσουν για κάποιο διάστημα. Έχοντας τη σύμφωνη γνώμη της αντιπολίτευσης, ανήγγειλε παράλληλα τη δημιουργία δημόσιου ταμείου για τα στεγαστικά δάνεια των 300.000 Ισλανδών. «Θέλω να είμαι ειλικρινής», δήλωσε στους συμπατριώτες του. «Η κρίση δεν έχει τελειώσει. Θα κάνουμε τα πάντα για να προστατεύσουμε τις αποταμιεύσεις σας. Χρειαζόμαστε όμως κι άλλα χρήματα. Κι αν δεν τα βρούμε, η Ισλανδία κινδυνεύει με χρεοκοπία». Με άλλα λόγια, να γίνει ένα «αποτυχημένο κράτος». Γυμνός ο βασιλιάς
«Έως πριν από μερικές ημέρες, κοιταζόμασταν στον καθρέφτη και αισθανόμασταν βασιλιάδες του κόσμου. Οι τράπεζες γεννούσαν κέρδη, είχαμε το μεγαλύτερο κατά κεφαλήν εισόδημα στην Ευρώπη. Ένας Ισλανδός, ο Μπγιοργκοφούλ Γκούντμουντσον, αγόρασε την αγγλική ομάδα Γουέστ Χαμ», δηλώνει ένας 25χρονος στην εφημερίδα Ρεπούμπλικα . Όπως αποδείχθηκε, όμως, ο βασιλιάς ήταν γυμνός. Η Ισλανδία είναι μια χώρα που το ΑΕΠ της φτάνει τα 20 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι τρεις μεγαλύτερες τράπεζες της χώρας όμως (αυτές που κρατικοποιήθηκαν) χρωστούν τώρα 126 δισ. δολάρια. Στην πιο ευτυχισμένη χώρα του κόσμου (σύμφωνα με το βρετανικό πανεπιστήμιο London School of Εconomics) και την καλύτερη ποιότητα ζωής (έκθεση ΟΗΕ του 2007), όπου την ασφάλεια εγγυώνται περίπου 600 αστυνομικοί, εξαπλώνεται ο πανικός. Η επικαιρότητα καταγράφει ουρές για λίγη βενζίνη και επεισόδια με ανθρώπους που διαπληκτίζονται για ένα μπουκάλι λάδι. Σήμερα ανοίγει ένα ειδικό κέντρο παροχής βοήθειας και ψυχιατρικών συμβουλών.


«Οι Ρώσοι δεν δανείζουν χωρίς ανταλλάγματα»

ΓΙΑ ΑΙΩΝΕΣ, η οικονομία της Ισλανδίας στηριζόταν στην αλιεία. Κάποια στιγμή άρχισε να εξάγει αλουμίνιο. Και στη συνέχεια, προωθώντας τις μεταρρυθμίσεις του θατσερικού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Όντοσν, προχώρησε σε μια ταχύτατη ιδιωτικοποίηση του τραπεζικού τομέα. Μέσα σε λίγα χρόνια, μερικές τράπεζες είχαν συσσωρεύσει πλούτο οκταπλάσιο του ΑΕΠ.

Πλούτισε όμως απότομα και ο κόσμος: την τελευταία πενταετία, το μέσο εισόδημα του πληθυσμού αυξήθηκε κατά 45% και τα χρήματα αυτά διατέθηκαν για την αγορά σπιτιών και αυτοκινήτων μέσω δανείων που στηρίχθηκαν σε ξένα νομίσματα. Τώρα, με το παγκόσμιο οικονομικό τσουνάμι να σαρώνει τα πάντα, το εθνικό νόμισμα καταρρέει, τα δάνεια δεν μπορούν να αποπληρωθούν και ο κόσμος βρίσκεται σε αδιέξοδο.

Ο καθηγητής Τορβαλντούρ Γκίλφασον, από το Πανεπιστήμιο του Ρέικιαβικ, είχε προβλέψει την καταστροφή εδώ και χρόνια. Κι αυτό που δεν μπορεί να καταλάβει τώρα είναι γιατί η κυβέρνησή του ζήτησε δάνειο από τον Πούτιν. «Μα, πιστεύουν στα σοβαρά ότι οι Ρώσοι θα μας δανείσουν χωρίς ανταλλάγματα;».