Μην παίρνετε αντιβιοτικά για «ψύλλου πήδημα»

Τι κοινό έχουν η ιγμορίτιδα, οι περισσότεροι πονόλαιμοι, το «μπούκωμα» και το κρυολόγημα; Είναι λοιμώξεις του ανώτερου ανοσοποιητικού συστήματος, που προκαλούνται συνήθως από ιούς. Αν νομίζετε ότι τα αντιβιοτικά είναι ό,τι χρειάζεται κανείς για να απαλλαγεί από αυτές, ξανασκεφθείτε το. Και αυτό, γιατί τα αντιβιοτικά σκοτώνουν βακτήρια και όχι ιούς – συνεπώς δεν μπορούν να κάνουν το παραμικρό για ιογενείς ασθένειες, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι «ιώσεις» της εποχής αλλά και η γρίπη. 

Δυστυχώς η λήψη αντιβιοτικών για κάθε πιθανή και απίθανη λοίμωξη είναι πολύ συνηθισμένη – και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου & Προλήψεως των Ασθενειών (CDC) αποφάσισαν να αφιερώσουν την εβδομάδα που διανύουμε σε ενημερωτική εκστρατεία για το πότε πρέπει ή δεν πρέπει να παίρνουμε αντιβιοτικά.

Σύμφωνα με τα CDC και ειδικούς από την Κλινική Μάγιο, στη Μινεσότα, τα βακτήρια είναι υπεύθυνα για προβλήματα όπως πολλές λοιμώξεις των αυτιών, ορισμένες λοιμώξεις των ιγμορείων, οι ουρολοιμώξεις, η στρεπτοκοκκική λοίμωξη στον λαιμό και πολλές μολύνσεις των πληγών και του δέρματος. Από την άλλη μεριά, ιοί ευθύνονται για τα κρυολογήματα, τη γρίπη, τον πονόλαιμο και τον βήχα.

Πρακτικά, αυτά σημαίνουν ότι τα αντιβιοτικά μπορεί να συμβάλλουν στην άμβλυνση των συμπτωμάτων που οφείλονται σε βακτηριακές λοιμώξεις, αλλά όχι σε ιογενείς. Και η λήψη τους όταν δεν είναι αναγκαία, μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της ανθεκτικότητας των βακτηρίων σε αυτά, γεγονός που αποτελεί σε όλο τον κόσμο μία από τις σοβαρότερες απειλές για την δημόσια υγεία.

Το πρώτο αντιβιοτικό, η πενικιλίνη, άρχισε να χρησιμοποιείται την δεκαετία του ’40. Έκτοτε, έχουν επινοηθεί περισσότερα από 150 άλλα, τα οποία συμβάλλουν στην παρεμπόδιση της εξάπλωσης πολλών λοιμωδών νοσημάτων.

Μολονότι τα αντιβιοτικά έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές, έχουν και μια σκοτεινή πλευρά: η αναίτια συχνή χρήση τους οδήγησε στην ανάπτυξη βακτηρίων με μεγάλη ανθεκτικότητα στα περισσότερα, ευρέως χρησιμοποιούμενα από αυτά.

Τα ανθεκτικά μικρόβια αναπτύσσονται όταν ένα αντιβιοτικό δεν σκοτώνει όλα τα βακτήρια που στοχεύει – και όσα επιζούν αποκτούν ανθεκτικότητα σε αυτό το συγκεκριμένο αντιβιοτικό.

Για να καταπολεμήσουν αυτά τα ανθεκτικά βακτήρια, οι γιατροί αναγκάζονται να χορηγήσουν ένα πιο ισχυρό αντιβιοτικό, αλλά τα βακτήρια γρήγορα μαθαίνουν να αντιστέκονται και σε αυτό.

Έτσι αρχίζει ένας κύκλος χορήγησης ολοένα πιο ισχυρών αντιβιοτικών για την καταπολέμηση της λοίμωξης που αυτά τα βακτήρια προκαλούν. Και το χειρότερο είναι ότι αυτά τα ανθεκτικά βακτήρια μπορούν να ανταλλάξουν «πληροφορίες επιβίωσης» με άλλα βακτήρια, ακόμα και διαφορετικού είδους, γεγονός που οδηγεί στην εμφάνιση ακόμα περισσότερων ανθεκτικών βακτηρίων.

Όταν, όμως, καθίστανται ολοένα περισσότερα βακτήρια ανθεκτικά στις αντιβιοτικές θεραπείες, οι συνέπειες είναι σοβαρές. Οι αρρώστιες διαρκούν περισσότερο και αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης κάποιας σοβαρής επιπλοκής ή ακόμα και θανάτου.

Μόνο στις ΗΠΑ, περίπου 100.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από λοιμώξεις που αποκτούν μέσα στα νοσοκομεία (ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις) – συχνά επειδή τα βακτήρια που προκαλούν τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά, και όσο πιο δύσκολη είναι η γρήγορη αντιμετώπιση μιας συγκεκριμένης λοίμωξης, τόσες περισσότερες ευκαιρίες έχουν τα ανθεκτικά μικρόβια να μολύνουν άλλους ανθρώπους.

Η συχνή και αναίτια χρήση των αντιβιοτικών ευθύνεται για το μεγαλύτερο τμήμα της ανθεκτικότητας των βακτηρίων που αποτελεί πλέον αληθινό δεινό. Εάν θέλετε να χρησιμοποιείτε σωστά τα αντιβιοτικά και να μην κάνετε κατάχρηση, ακολουθήστε τις εξής συμβουλές:

* Κατανοήστε πότε πρέπει να χρησιμοποιούνται τα αντιβιοτικά. Μην περιμένετε ότι θα παίρνετε αντιβιοτικά κάθε φορά που αρρωσταίνετε. Τα αντιβιοτικά είναι αποτελεσματικά για την αντιμετώπιση των περισσότερων βακτηριακών λοιμώξεων, αλλά η γρίπη, το κρυολόγημα και οι ιώσεις δεν είναι βακτηριακές λοιμώξεις. Κάθε χρόνο, μόνο στις ΗΠΑ, χορηγούνται 50 εκατομμύρια συνταγές για αντιβιοτικά σε ασθενείς με ιογενείς λοιμώξεις, οι οποίοι δεν πρόκειται να ωφεληθούν καθόλου από αυτά. Ακόμα, δε, και μερικές συνηθισμένες βακτηριακές λοιμώξεις, όπως η βρογχίτιδα, δεν ανταποκρίνονται καλά στα αντιβιοτικά.

* Να παίρνετε τα αντιβιοτικά όπως ακριβώς σας τα έχει συστήσει ο γιατρός. Να ακολουθείτε τις οδηγίες του γιατρού, φροντίζοντας να τηρείτε τις ώρες και την διάρκεια της θεραπείας. Μην διακόπτετε την λήψη των αντιβιοτικών πρόωρα, επειδή έχουν περάσει τα συμπτώματά σας – για να σκοτωθούν όλα τα επιβλαβή βακτήρια πρέπει να πάρετε την «αντιβίωση» μέχρι το τέλος. Επιπλέον, εάν η θεραπεία σας διαρκέσει λιγότερο απ’ όσο πρέπει, είναι πιθανό να σκοτώσει μόνο τα πιο αδύναμα βακτήρια, επιτρέποντας στα πιο ισχυρά να επιζήσουν.

* Ποτέ μην παίρνετε αντιβιοτικά από μόνοι σας. Δεν είναι διόλου καλή ιδέα να αγοράζετε μόνοι σας αντιβιοτικά και να τα παίρνετε κατά το δοκούν. Κατ’ αρχήν, το αντιβιοτικό που διαλέγετε μπορεί να μην είναι κατάλληλο για εσάς ενώ, ακόμα κι αν είναι, δεν μπορείτε να υπολογίσετε μόνοι σας πόσο καιρό πρέπει να το πάρετε.

* Μην πιέζετε τον γιατρό να σας δώσει αντιβιοτικά. Εάν ο γιατρός διαπιστώσει ότι έχετε ιογενή λοίμωξη, είναι απίθανο να σας χορηγήσει κάποιο αντιβιοτικό, εκτός κι αν φοβάται ότι έχει αρχίσει ή είναι πολύ πιθανό να αρχίσει μια βακτηριακή επιπλοκή της ίωσής σας. Εάν δεν σας δίνει αντιβιοτικά, μην τον πιέζετε. Προτιμότερο είναι να του ζητήσετε να σας πει άλλους τρόπους καταπράυνσης των συμπτωμάτων σας (λ.χ. χρήση ενός σπρέι με αλατούχο διάλυμα για τη μύτη για να καταπολεμήσετε το «μπούκωμα» ή μίγματος ζεστού νερού, λεμονιού και μελιού για προσωρινή καταπράυνση του πονόλαιμου).

* Προστατευθείτε εξ αρχής από τις λοιμώξεις. Μπορείτε να αποφύγετε πολλά μικρόβια εάν υιοθετήσετε καλές συνήθειες, όπως το συχνό και καλό πλύσιμο των χεριών, η τήρηση των κανόνων ασφαλείας κατά την προετοιμασία και το μαγείρεμα του φαγητού, και ο συστηματικός εμβολιασμός αναλόγως με τις οδηγίες του γιατρού.