Οι άλλοι πρωταγωνιστές «Οι πολίτες είναι θυμωμένοι με τους Ρεπουμπλικανούς»

Στο Ίντερνετ διάβασα μια ιστορία που αφηγείται μια γνωστή συγγραφέας της Αμερικής: «Σ΄ ένα σούπερ μάρκετ ένα μικρό λευκό κοριτσάκι είδε να περνάει ένα μαύρο κοριτσάκι. Φώναξε λοιπόν: “Μαμά, μαμά, κοίτα μια υπηρέτρια-μωρό!”». Δεν ξέρω κατά πόσον η ιστορία είναι αληθινή – δυσκολεύομαι μάλλον να το πιστέψω, γνωρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κυριαρχούνται πλέον από μαύρους και μελαψούς- είναι ενδεικτική όμως της νέας τάσης να μιλούν όλοι για μιαν Αμερική που είχε χάσει το «μέτρο». Η οικονομική κρίση εδώ και έναν μήνα έχει φύγει από τις σομόν οικονομικές σελίδες και έχει καλύψει τα πάντα. Τα λαϊκά τοπικά ταμπλόιντ έχουν πια ιστορίες «οικονομικού πανικού», μου είπε μια φίλη που πρόσφατα επέστρεψε από τη Νέα Υόρκη. Εκεί δηλαδή που κάποτε μαθαίναμε τα νέα της Τζένιφερ, τώρα ο «γείτονας» αφηγείται πως έκοψε τη θέρμανση για να πληρώσει τη δόση του δανείου. Είναι όντως τόσο δύσκολα τα πράγματα; Την απάντηση αναζήτησα στον Σπύρο και τον Κυριάκο. Ο ένας σπουδάζει Κοινωνιολογία και ο άλλος Οικονομικά. «Σπουδαία μυαλά», μου είπε η ίδια φίλη που έχει «καταγράψει» τους Έλληνες που ξεχωρίζουν στην Αμερική.

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μελιγού Κυνουρίας, ένα μικρό χωριό της Αρκαδίας που απέχει τέσσερα χιλιόμετρα από τη θάλασσα. Στην Αθήνα, στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών είχε καθηγητές τους Νίκο Δεμερτζή, Στέλιο Παπαθανασόπουλο, Μιχάλη Μεϊμάρη κ.ά. Οι διαλέξεις του Γιάννη Πανούση για την «Εικόνα του εγκληματία και την κατασκευή της βίας και της εγκληματικότητας στα ΜΜΕ» τον γοήτευσαν και αποφάσισε να ακολουθήσει μεταπτυχιακές σπουδές Εγκληματολογίας. Τα οικονομικά του όμως δεν του επέτρεπαν να μεταβεί αμέσως στο εξωτερικό, γι΄ αυτό αποφάσισε να συνεχίσει τις μεταπτυχιακές σπουδές στην Ελλάδα, κοντά στους καθηγητές του, ενώ παράλληλα άρχισε να ψάχνει για υποτροφίες και να υποβάλλει αιτήσεις σε αμερικανικά πανεπιστήμια.

Το Ίδρυμα Αδελφών Π. Μπάκαλα, που δίνει υποτροφίες σε άπορους Αρκάδες φοιτητές, του δίνει κάποια χρήματα αλλά δεν είναι αρκετά για να καλύψουν τις ανάγκες των σπουδών στο εξωτερικό. Κάνει αίτηση στο Ίδρυμα Fulbright, το οποίο τελικά, έπειτα από συνέντευξη, τον επιλέγει για υπότροφό του. Με τη βοήθεια λοιπόν αυτών των δύο Ιδρυμάτων σήμερα παρακολουθεί το διδακτορικό πρόγραμμα Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Cincinnati, το οποίο θεωρείται ένα από τα καλύτερα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Κάποιος έγραψε ότι η οικονομική κρίση ξύπνησε τους Αμερικανούς που μιλούν πάλι για πολιτική.Ισχύει;

Ναι, έπρεπε να φτάσουμε σε αυτό το σημείο προκειμένου οι Αμερικανοί να αρχίσουν να συζητούν τα προβλήματα που έχουν συσσωρευτεί από τη διακυβέρνηση του Τζορτζ Μπους. Οι πολίτες είναι θυμωμένοι και πιστεύω ότι στις προσεχείς εκλογές θα προσέλθουν μαζικότερα από ποτέ προκειμένου να ψηφίσουν υπέρ της αλλαγής της πολιτικής των τελευταίων οκτώ ετών. Και αυτή η μεγαλύτερη προσέλευση φαντάζομαι θα είναι υπέρ του Ομπάμα.

Ναι, τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει η αμερικανική οικονομία είναι συνδεδεμένα με τη διακυβέρνηση της χώρας από τους Ρεπουμπλικανούς. Γι΄ αυτό πιστεύω ότι ο Μπάρακ Ομπάμα είναι εκείνος που θα ευνοηθεί από την κρίση. Λένε όμως ότι ο «λίγος πανικός» ευνοεί τον Ομπάμα,ένας «μεγάλος πανικός» όμως θα ευνοήσει τον ΜακΚέιν καθ΄ ότι θεωρείται πιο έμπειρος πολιτικός.

Η κρίση, όσο μεγάλη και αν είναι, πιστεύω ότι θα ευνοήσει τον Ομπάμα, ο οποίος καταφέρνει και μεταδίδει καλύτερα από τον αντίπαλό του το μήνυμα της «αλλαγής», που αυτή τη στιγμή είναι το νούμερο ένα ζητούμενο στην αμερικανική κοινωνία.

Πώς εσείς στο πανεπιστήμιο αισθανθήκατε την κρίση;

Τα κακά μαντάτα έφτασαν ήδη από πέρυσι την άνοιξη όταν ενημερωθήκαμε για περικοπές στις υποτροφίες και σε μια σειρά από χρηματοδοτούμενα από την πολιτεία ερευνητικά προγράμματα. Η λειτουργία των πανεπιστημίων εξαρτάται από τη χρηματοδότηση της πολιτείας (ιδίως εάν τα πανεπιστήμια είναι «πολιτειακά», όπως του Cincinnati), αλλά και από τα ερευνητικά προγράμματα που το κράτος χρηματοδοτεί με εκατομμύρια δολάρια.

Δώστε μου όμως μια εικόνα που να μαρτυρά για σαςότι υπάρχει κρίση.

Για παράδειγμα, στα τέλη Αυγού στου, το Ερευνητικό Ινστιτούτο στο οποίο εργάζομαι αναγκάστηκε να απολύσει μια γραμματέα καθώς η πολιτεία μείωσε τη χρηματοδότηση σε μια σειρά από ερευνητικά προγράμματα που τρέχουμε. Και όπως φαίνεται έπεται και συνέχεια…

Η καθημερινή ζωή των Αμερικανών έχει αλλάξει;

Όταν οι συζητήσεις του μέσου Αμερικανού πολίτη πάψουν να περιστρέφονται γύρω από τα ματς της Κυριακής και τις τηλεοπτικές σαπουνόπερες και αρχίσουν να αφορούν την τιμή της βενζίνης και του πετρελαίου, τότε ξέρεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Οι Αμερικανοί έχουν αρχίσει να μειώνουν τα χρήματα που ξοδεύουν για μετακίνηση, για ένδυση, καθώς και τα χρήματα

Η κρίση, όσο μεγάλη και αν είναι, πιστεύω ότι θα ευνοήσει τον Ομπάμα, ο οποίος καταφέρνει και μεταδίδει καλύτερα από τον αντίπαλό του το μήνυμα της αλλαγής

που ξοδεύουν χωρίς φειδώ για ηλεκτρονικές συσκευές, κινητά τηλέφωνα, φορητούς υπολογιστές. Όταν λέτε οι Αμερικανοί εννοείτε τη μεσαία τάξη;

Μα η λεγόμενη μεσαία τάξη είναι και η πλειονότητα. Οι χωρίς εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση Αμερικανοί δεν έχουν τίποτα για να χάσουν. Οι περισσότεροι έτσι κι αλλιώς δεν μπορούν να βρουν σταθερή εργασία, ζουν κάτω από το όριο της φτώχιας και συντηρούνται μέσω κρατικών ενισχύσεων. Τελικά είχε δίκιο αυτός που είπε ότι «ο καπιταλισμός είναι ένα ωραίο σύστημα αρκεί να τον ξελασπώνει ο κρατικός σοσιαλισμός»;

Όχι, δεν είχε δίκιο. Το σημερινό πρόβλημα δεν είναι αποτέλεσμα του καπιταλισμού αλλά της εγκληματικής αδράνειας που επέδειξαν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της κεντρικής κυβέρνησης. Ο καπιταλισμός δεν χρειάζεται «ξελάσπωμα», αλλά «συνεχή έλεγχο».

Εσείς είστε αισιόδοξος ότι τα προβλήματα θα ξεπεραστούν; Θα δανειστώ τα λόγια που είπε ο Μπιλ Κλίντον το 1993: «Δεν υπάρχει τίποτα στραβό στην Αμερική που να μην μπορεί να διορθωθεί από τα καλά της».


«Ο πανικός ευνοεί τον Ομπάμα»

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα, στις γειτονιές του κέντρου, ενώ οι ρίζες του είναι από τη Λακωνία. Ο πατέρας του ήταν χειρουργός στο Θριάσιο Νοσοκομείο και η μητέρα του δικηγόρος. Αποφοίτησε από το Λεόντειο Λύκειο Πατησίων και με τιμητική διάκριση Πανελληνίων Εξετάσεων ολοκλήρωσε το προπτυχιακό στάδιο των σπουδών του στην Πληροφορική στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Οι επιδόσεις του τον οδηγούν με υποτροφία του Ιδρύματος Κόκκαλη και του ελληνικού Ιδρύματος Χάρβαρντ, στο Χάρβαρντ. Ολοκληρώνει το πρώτο του μάστερ στην άσκηση της Δημόσιας Πολιτικής το 2007 και σήμερα κάνει το δεύτερο μεταπτυχιακό του στην Τεχνολογική Πολιτική και την Ενέργεια στο ΜΙΤ. Σε ηλικία 21 χρόνων γίνεται εθελοντής σύμβουλος στο διπλωματικό γραφείο του Γιώργου Παπανδρέου, ενώ ήταν μέλος στο ανεπίσημο think tank του Δημοκρατικού Κόμματος των ΗΠΑ.

Ποια είναι τα ωραία της φοιτητικής ζωής στην Αμερική;

Το πιο εντυπωσιακό είναι η αίσθηση ότι βρίσκεσαι στο επίκεντρο. Νομπελίστες, πολιτικοί, διανοούμενοι, συνυπάρχουν μαζί σου. Στην Αμερική επίσης ανακάλυψα μια δεύτερη, μια παράλληλη Ελλάδα, στο πρόσωπο των Ελλήνων φοιτητών και μεταναστών. Χρωστάω, ίσως, στην Αμερική ότι εδώ αισθάνθηκα πρώτη φορά τόσο έντονες την καταγωγή και τις ρίζες μου. Και τα άσχημα ποια είναι; Η ζωή είναι σίγουρα πιο μοναχική, αλλά το σημαντικότερο πρόβλημα έγκειται στην απουσία των κοντινών σου ανθρώπων και στην απόσταση που σε χωρίζει από αυτούς.

Τα σημερινά προβλήματα πιστεύετε ότι έχουν βαθιές ρίζες;

Σαφέστατα. Είναι μια διαδικασία που άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν τα μεγάλα κρατικά προγράμματα των Ρούσβελτ, Κέννεντυ και Τζόνσον άρχισαν να υπονομεύονται από πολιτικές, οι οποίες βρήκαν την κορύφωσή τους κατά τη διακυβέρνηση Ρίγκαν. Αυτές οι πολιτικές μείωσαν τον ρόλο του κράτους στην οικονομία, συρρίκνωσαν τα συνδικάτα και ενέτειναν την ιδιωτικοποίηση της κοινωνικής ασφάλισης, μειώνοντας το πραγματικό εισόδημα του μέσου Αμερικανού.

Συνήθως μια οικονομική κρίση συνοδεύεται από ανασφάλειες,εκρήξεις πατριωτισμού, αύξηση της μικροεγκληματικότητας.Υπάρχουν τέτοια ορατά σημάδια;

Η κρίση στα ενυπόθηκα δάνεια, συγκεκριμένα, έχει αφήσει πολλούς ανθρώπους χωρίς στέγη. Είναι δυνατόν μια τέτοια εξέλιξη να μη συνοδευτεί από αντιδραστικά κοινωνικά φαινόμενα;

Πιστεύετε ότι όταν όλα αυτά τελειώσουν,όλα σιγά σιγά θα ξαναγίνουν όπως πριν ή κάποιες αποφάσεις της ελίτ που κυβερνά την Αμερική θα αναθεωρηθούν;

Πολλές από τις φιλελεύθερες οικονομικές πρακτικές τίθενται σήμερα στο περιθώριο από τους ίδιους τους «αρχιερείς» τους. Είναι η σειρά των προοδευτικών να κομίσουν τις νέες ιδέες για ένα οικονομικό σύστημα τόσο αποτελεσματικό όσο και δίκαιο, ένα σύστημα με δικλίδες ασφαλείας που θα επιτρέπει την πρόοδο και την παραγωγή, αλλά και θα προστατεύει τους αδύναμους και τους μη προνομιούχους.

Όταν λέτε των «προοδευτικών»,τι εννοείτε; Των στελεχών του Δημοκρατικού Κόμματος; Την Αμερική των μεταναστών, των νέων προσώπων, των μεγάλων πανεπιστημίων, των νέων ιδεών, της καινοτομίας και της δημιουργίας. Την Αμερική που πολλοί τη βλέπουν στο πρόσωπο ενός γιου Κενυάτη, που φτάνει στο σημείο να διεκδικεί την προεδρία. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα τους διαψεύσει.

Πώς είδατε τις τελευταίες αναμετρήσεις των δύο διεκδικητών της προεδρίας;

Και οι δύο φάνηκαν μέτριοι στο τελευταίο ντιμπέιτ. Ο Ομπάμα είχε το ορατό πλεονέκτημα, λόγω και της αδυναμίας του ΜακΚέιν να πείσει ότι αντιλαμβάνεται το μέγεθος της κρίσης. Ωστόσο, οι προτάσεις του δεν έδειξαν να ακουμπάνε την καρδιά του ζητήματος. Συγκρινόμενος με τον Κλίντον του 1992, ο Ομπάμα δεν φαίνεται να κομίζει σειρά νέων και σαφών προτάσεων, συμβατών με την κρισιμότητα της κατάστασης. Έχετε αμφιβολίες δηλαδή ότι η κρίση θα ευνοήσει τελικά τον Ομπάμα;

Σε ένα μάθημα πολιτικής ανάλυσης ο καθηγητής, ο οποίος είχε διαχειριστεί προεκλογικές καμπάνιες, μας έλεγε πως υπάρχουν δύο ειδών εκλογικές μάχες: οι «πατρικές» και οι «μητρικές». Οι «πατρικές» αφορούν ζητήματα όπως η εθνική ασφάλεια, ο πόλεμος. Οι «μητρικές» αφορούν την εθνική οικονομία, την ανεργία, την υγεία. Η κοινή λογική λέει πως οι Δημοκρατικοί κερδίζουν «μητρικές» εκλογικές μάχες, ενώ το αντίθετο ισχύει για τους Ρεπουμπλικανούς. Ο οικονομικός πανικός λοιπόν, μάλλον ευνοεί τον Ομπάμα, ενώ μια στρατιωτική κρίση πιθανότατα θα αποβεί προς όφελος του ΜακΚέιν.

Πολλές από τις φιλελεύθερες οικονομικές πρακτικές τίθενται σήμερα στο περιθώριο από τους ίδιους τους «αρχιερείς» τους