Στα αμερικανικά γκουλάγκ, ο εφιάλτης δεν είχε τέλος

Ο Τζορτζ Μπους, ο Ντικ Τσέινι και μερικοί σύμβουλοί τους συνέστησαν λίγες ημέρες μετά την 11η Σεπτεμβρίου ένα άτυπο «πολεμικό συμβούλιο». Βάζοντας ως στόχο τους τρομοκράτες, κατέλυσαν κάθε έννοια νομιμότητας και σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στους μήνες και τα χρόνια που ακολούθησαν, «χιλιάδες κρατούμενοι, συχνά εντελώς αθώοι, υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια στα αμερικανικά γκουλάγκ», γράφει η δημοσιογράφος Τζέιν Μάγιερ στο βιβλίο της «Η Σκοτεινή Πλευρά. Πώς ο πόλεμος εναντίον της τρομοκρατίας μετατράπηκε σε πόλεμο εναντίον των αμερικανικών ιδανικών». Το βιβλίο της δημοσιογράφου του περιοδικού «Νew Υorker» χαρακτηρίστηκε ως το πιο καταγγελτικό βιβλίο που έχει γραφτεί ποτέ για την κυβέρνηση Μπους. Βασισμένο σε μαρτυρίες και επίσημα έγγραφα, περιγράφει πώς μια μικρή ομάδα ανθρώπων οδήγησε τις ΗΠΑ στη μαζικότερη παραβίαση ατομικών και πολιτικών ελευθεριών στη σύγχρονη εποχή: αγνοώντας τους νόμους και τις διεθνείς συνθήκες απήγαγαν ανθρώπους σε κάθε μήκος και πλάτος της γης, τους φυλάκισαν επί χρόνια χωρίς να σεβαστούν κανένα δικαίωμά τους και τους υπέβαλαν σε φριχτά βασανιστήρια.

Eάν υπήρχε κάποιος στην Αμερική που είχε προετοιμαστεί για τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, αυτός ήταν ο αντιπρόεδρος Ντικ Τσέινι. Στη διάρκεια της δεκαετίας του ΄80, όταν ήταν απλώς ένας Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής από το Ουαϊόμινγκ και ανερχόμενος στη συντηρητική ηγεσία του Κογκρέσου, ο Τσέινι πήρε μέρος σε ένα από τα πλέον απόρρητα προγράμματα της κυβέρνησης Ρίγκαν: τις ασκήσεις πάνω σε σενάρια επιβίωσης, σχεδιασμένα να εξασφαλίσουν την ομαλή συνέχιση της αμερικανικής κυβέρνησης στην περίπτωση πυρηνικού πολέμου με την ΕΣΣΔ. Κάθε χρόνο, στη διάρκεια των θερινών διακοπών του Κογκρέσου, ο Τσέινι εξαφανιζόταν ξαφνικά το βράδυ, χωρίς να δώσει καμία εξήγηση στη σύζυγό του, η οποία είχε απλά ένα νούμερο για να τον καλέσει σε περίπτωση ανάγκης. Μαζί με άλλους 50 κρατικούς αξιωματούχους, ο Τσέινι προσποιείτο επί εβδομάδες ότι ήταν επιτελάρχης ενός «αντικαταστάτη προέδρου», κλεισμένος σε ένα υπόγειο καταφύγιο σε κάποια απομονωμένη περιοχή των ΗΠΑ.

Παρανοϊκός. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν σπαρτιάτικες και το σενάριο προέβλεπε ότι όλα τα πολιτικά συστήματα επικοινωνιών είχαν καταστραφεί. Στόχος ήταν να διατηρηθεί ο έλεγχος των ενόπλων δυνάμεων σε περίπτωση που η ηγεσία της χώρας αφανισθεί. Βέβαια, το Σύνταγμα εξασφαλίζει τη σειρά διαδοχής, όμως ο πρόεδρος Ρίγκαν, με μυστικό διάταγμα, είχε μετατρέψει τη διαδικασία «για λόγους ταχύτητας» και ο Τσέινι, που πάντα ήταν υπέρ της επέκτασης των προεδρικών εξουσιών, δεν ενοχλείτο καθόλου.

Πολλοί θεωρούν ότι εκείνες οι ασκήσεις αποτέλεσαν πρόβα για την ψύχραιμη αντίδραση του Τσέινι την 11η Σεπτεμβρίου.

Μάρτυρας που βρισκόταν εκείνη την ημέρα στο Έκτακτο Κέντρο Ελέγχου, το καταφύγιο κάτω από τον Λευκό Οίκο, περιγράφει πως ο αντιπρόεδρος δεν φάνηκε καθόλου ταραγμένος όταν έδινε οδηγίες να καταρριφθούν αεροσκάφη και συντόνιζε τις ενέργειες των υπουργών και των υπηρεσιών. Έξι εβδομάδες μετά τις επιθέσεις, η κυβέρνηση Μπους είχε αποκαταστήσει την τάξη και είχε ηρεμήσει τις διεθνείς αγορές. Όμως στον Λευκό Οίκο επικρατούσε πανικός.

Το δεύτερο κύμα. Η ηγεσία των ΗΠΑ πίστευε ότι ανά πάσα στιγμή θα ξεσπούσε ένα δεύτερο κύμα τρομοκρατικών επιθέσεων. Η αποστολή φακέλων με άνθρακα τον Οκτώβριο στον Λευκό Οίκο αύξησε την ανησυχία, καθώς προς στιγμήν ο αντιπρόεδρος θεώρησε ότι είχε πέσει θύμα βιολογικής επίθεσης. Κανείς δεν μπορεί να φανταστεί το κλίμα άμεσου θανάσιμου κινδύνου που επικρατούσε εκείνη την περίοδο, λέει ο Ρότζερ Κρέσι, στέλεχος τότε του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας. «Πίστευαν ότι όπου να ΄ναι θα πεθάνουν, ότι η αντίστροφη μέτρηση είχε ήδη αρχίσει».

Ο Τσέινι ζήτησε να δει όλες τις πληροφορίες που υπήρχαν για την Αλ Κάιντα, χωρίς να περάσουν από αξιολόγηση ειδικών. Έτσι όλα όσα είχαν καταγραφεί- ακόμα και τα πιο αναξιόπιστα στοιχεία- έφθασαν στο Οβάλ Γραφείο, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα βαρύ κλίμα. «Όποιος τα διάβαζε γινόταν σχεδόν παρανοϊκός από τον φόβο», συνεχίζει ο Κρέσι. Η αίσθηση του διαρκούς κινδύνου συνόδευε τον Ντικ Τσέινι παντού. Σε κάθε του μετακίνηση συνοδευόταν από αυτοκινητοπομπή με πάνοπλους πράκτορες και είχε πάντα μαζί του ένα σακ-βουαγιάζ που περιείχε αντιασφυξιογόνο μάσκα και στολή προστασίας από βιοχημική επίθεση. Τον συνόδευε μονίμως ένας γιατρός. Οι φίλοι του τον βρήκαν πολύ αλλαγμένο μετά την 11η Σεπτεμβρίου, «πιο σκληρό και άκαμπτο, σαν να τον απασχολούσαν τρομερά πράγματα για τα οποία δεν μπορούσε να μιλήσει». Ο Μπρεντ Σκόουκροφτ, σύμβουλος σε θέματα εθνικής ασφαλείας επί Νίξον, Φορντ και πατέρα Μπους, που τον ήξερε επί δεκαετίες, δήλωσε στο περιοδικό «Νew Υorker»: «Δεν αναγνωρίζω πλέον τον Τσέινι». Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που διαπίστωσαν ότι ο πιο ισχυρός αντιπρόεδρος στην ιστορία των ΗΠΑ είχε σταδιακά γίνει παρανοϊκός. Το μόνο που είχε στο μυαλό του ήταν η ασφάλεια. Και για να την επιτύχει ήταν διατεθειμένος να παραβιάσει κάθε νόμο και ανθρώπινο δικαίωμα.

Ο Τσέινι είχε πάντα μαζί του ένα σακ-βουαγιάζ που περιείχε αντιασφυξιογόνο μάσκα και στολή προστασίας από βιοχημική επίθεση. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που διαπίστωσαν ότι ο πιο ισχυρός αντιπρόεδρος στην ιστορία των ΗΠΑ είχε γίνει παρανοϊκός

Ήταν ξεκάθαρο πως εκείνος κινούσε τα νήματα

Σχεδόν αμέσως μετά την 11η Σεπτεμβρίου ο αντιπρόεδρος Τσέινι ανέθεσε στους πιο ικανούς δικηγόρους της χώρας που δούλευαν μυστικά στον Λευκό Οίκο και το υπουργείο Δικαιοσύνης να βρουν τρόπους νομιμοποίησης της επέκτασης της κυβερνητικής εξουσίας, καθώς και- για πρώτη φορά στην ιστορία των ΗΠΑ- της χρήσης βασανιστηρίων σε κρατουμένους, όπως και της μυστικής απαγωγής τους, μεταφοράς τους σε απόρρητες τοποθεσίες και κράτησή τους επ΄ άπειρον χωρίς καμία δικαιολογία. Έτσι στην 60ή επέτειο της δίκης της Νυρεμβέργης, οι ΗΠΑ έγιναν η πρώτη χώρα που επέτρεψε επισήμως την παραβίαση της Συνθήκης της Γενεύης. Σε εμφάνισή του στην τηλεοπτική εκπομπή «Μeet the Ρress», την πρώτη Κυριακή μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις, ο Ντικ Τσέινι δεν έκρυψε τις προθέσεις του: «Θα πρέπει να δουλέψουμε στη σκοτεινή πλευρά», δήλωσε. «Στις σκιές του κόσμου των μυστικών υπηρεσιών. Όσα πρέπει να γίνουν θα γίνουν χωρίς συζήτηση, χωρίς δημοσιότητα, με όλες τις μεθόδους που έχουμε στη διάθεσή μας». Έκτοτε ο Τσέινι εμφανίστηκε πολύ λίγες φορές δημόσια. Όμως ήταν ξεκάθαρο πως εκείνος κινούσε τα νήματα. Είχε σιγά σιγά μετατραπεί σ΄ έναν αόρατο δικτάτορα. Ο Έλληνας. Ο Τζορτζ Τένετ, ο ελληνικής καταγωγής διευθυντής της CΙΑ από το 1997, χρησιμοποίησε πολύ σκληρές εκφράσεις όταν έγιναν οι επιθέσεις. Πώς διέφυγαν από την παντοδύναμη υπηρεσία του τόσες πληροφορίες που είχε στη διάθεσή της- όπως αποδείχτηκε- για τους τρομοκράτες; Γιατί κανείς δεν είδε αυτό που επρόκειτο να συμβεί; Στις 15 Σεπτεμβρίου έσπευσε στο Καμπ Ντέιβιντ και εξασφάλισε από τον πρόεδρο Μπους την υπόσχεση ότι δεν θα επιβληθεί καμία τιμωρία, ούτε θα γίνουν μεγάλες έρευνες για το τι πήγε στραβά. Όπως περιγράφει ένας πρεσβευτής συμμαχικής χώρας των ΗΠΑ «έμεινα έκπληκτος από τη συνωμοσία σιωπής των πολιτικών και από τα δύο κόμματα για το τι πήγε στραβά. Κανείς δεν ήθελε να μάθει τι συνέβη». Ο Τσέινι χρησιμοποίησε όλο του το πολιτικό βάρος για να σταματήσει μια ανεξάρτητη έρευνα σχετικά με τα αίτια- η κυβέρνηση Μπους δεν είχε τίποτα να κερδίσει από αυτήν. Μεταξύ Ιανουαρίου και 10 Σεπτεμβρίου 2001 ο πρόεδρος Μπους δέχθηκε 40 ενημερώσεις σχετικά με τη δραστηριότητα του Μπιν Λάντεν. Όμως, σύμφωνα με κάποιον που ήταν παρών στις ενημερώσεις αυτές, την ώρα που ο Τσέινι διάβαζε εμβριθώς τις αναφορές και ρωτούσε τα πάντα, ο Μπους έπρεπε να ενημερώνεται σε πεντάλεπτα, διότι η προσοχή του αποσπάτο εύκολα. «Τον ενημέρωναν για πέντε λεπτά και κανόνιζαν για αργότερα άλλο ένα πεντάλεπτο», αφηγείται ο αυτόπτης μάρτυρας. Εν τω μεταξύ ο Τσέινι σχεδίαζε την πολιτική της κυβέρνησης για όλα τα θέματα εθνικής ασφαλείας.

Ο Λιντ συνελήφθη, ξεγυμνώθηκε, υπέστη προσβολές και έμεινε χωρίς τροφή στο ψύχος, κάτι που αργότερα θα αποτελούσε συνήθη διαδικασία στο Αμπού Γκράιμπ. Επί μήνες ζητούσε δικηγόρο, όμως έκαναν πως δεν τον άκουγαν

«Θέλω το κεφάλι του Μπιν Λάντεν σε ένα κουτί με πάγο»

«Θα κάνουμε ό,τι χρειαστεί», δήλωσε ο Μπους σε συνάντηση με τα ανώτερα στελέχη των μυστικών υπηρεσιών. «Μην ανησυχείτε», σχολίασε ο Κόφερ Μπλακ, στέλεχος της CΙΑ. «Όταν τελειώσουμε με τους εχθρούς μας, θα έχουν μύγες να περπατάνε στα μάτια τους». Ο υπουργός Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ θυμάται πως ο Τζορτζ Μπους φαινόταν ενθουσιασμένος με την προοπτική εξολόθρευσης των εχθρών. «Όμως θα σκοτωθούν Αμερικανοί», πρόσθεσε ο Μπλακ. «Αυτό είναι πόλεμος». Και οι οδηγίες δόθηκαν ξανά στον υπουργό Δικαιοσύνης Τζον Άσκροφτ: «Θα γίνει ό,τι χρειάζεται για να σταματήσουμε τους τρομοκράτες». Με άλλα λόγια, θα αγνοήσουμε τους νόμους.

Τα κονδύλια. Οι προτάσεις δεν άργησαν να ετοιμαστούν: δημιουργία μυστικών παραστρατιωτικών ομάδων με την εξουσία να εντοπίσουν και να συλλάβουν υπόπτους για τρομοκρατία σε όλο τον κόσμο, δηλαδή ένα σχέδιο παγκόσμιου μυστικού πολέμου σε 80 χώρες. Για να μην κατηγορηθεί ο πρόεδρος, δόθηκε στον Τένετ η ευχέρεια να αποφασίζει για κάθε ύποπτο εάν πρέπει να απαχθεί, να κρατηθεί, να ανακριθεί και πώς. Και βέβαια εξασφαλίσθηκαν και τα απαιτούμενα κονδύλια. «Θέλω το κεφάλι του Μπιν Λάντεν σε ένα κουτί γεμάτο πάγο, για να το δείξω στον πρόεδρο», δήλωσε ο Κόφερ Μπλακ στα στελέχη της CΙΑ. Για το πώς θα πραγματοποιείτο αυτό, έκανε μια έμμεση αναφορά σε ομιλία του στο Κογκρέσο τον Σεπτέμβριο του 2002: «Υπάρχει το “πριν από την 11η” και το “μετά την 11η”. Μετά την 11η, χρησιμοποιούμε όλα τα μέσα». Εν τω μεταξύ η νομική ομάδα του προέδρου έψαχνε τρόπους να επεκταθούν οι εξουσίες του με κάθε τρόπο. Ο Σκοτ Χόρτον, καθηγητής στη Νομική Σχολή του Κολούμπια, τους κατηγόρησε δημοσίως ότι «προσπαθούν να ανατρέψουν δύο αιώνες νομικής κατοχύρωσης των ορίων της εκτελεστικής εξουσίας.

Έκαναν τον πόλεμο θέμα δικτατορικής εξουσίας».


Ο κρατούμενος 001

O Τζον Ουόκερ Λιντ, ένας 20χρονος από την Καλιφόρνια που είχε γίνει μουσουλμάνος και είχε πάει στο Αφγανιστάν να πολεμήσει με τους Ταλιμπάν, συνελήφθη από Αμερικανούς στρατιώτες τον Νοέμβριο του 2001. Ο «Αμερικανός Ταλιμπάν», όπως τον ονόμασαν οι εφημερίδες, ήταν από τους πρώτους κρατουμένους στον πόλεμο εναντίον της τρομοκρατίας και η περίπτωσή του προκάλεσε έντονες διαβουλεύσεις στον Λευκό Οίκο. Πώς θα αντιμετωπιζόταν; Ο «κρατούμενος 001» συνελήφθη, ξεγυμνώθηκε, υπέστη προσβολές και έμεινε χωρίς τροφή σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, κάτι που αργότερα θα αποτελούσε συνήθη διαδικασία στο Αμπού Γκράιμπ. Ο Λιντ επί μήνες ζητούσε δικηγόρο, όμως οι φρουροί του έκαναν πως δεν τον άκουγαν. Οι νομικοί σύμβουλοι του Μπους ήταν σίγουροι για την πορεία που θα έπρεπε να ακολουθηθεί: δημιουργία στρατοδικείων έτσι ώστε οι κρατούμενοι να μη διαθέτουν μέσα υπεράσπισης που υπάρχουν στα πολιτικά δικαστήρια. Όλα έγιναν υπό την επιτήρηση του Τσέινι και το τελικό κείμενο, 4 σελίδων, παρουσιάστηκε έτοιμο στον Τζορτζ Μπους. Ο Κόλιν Πάουελ και η Κοντολίζα Ράις έμειναν έκπληκτοι. «Πότε, στο διάολο, συνέβησαν όλα αυτά;», αναρωτήθηκε ο υπουργός Εξωτερικών, που το πληροφορήθηκε από το CΝΝ.

Μαύρες φυλακές. Οι απαγωγές πολλαπλασιάστηκαν. Σε διάφορα μέρη του κόσμου, μασκοφόροι άρπαζαν ξαφνικά υπόπτους για τρομοκρατία, τους έβαζαν κουκούλες και τους μετέφεραν με αεροπλάνα χωρίς διακριτικά σε χώρες όπου λειτουργούσαν «μαύρες φυλακές». Η διαδικασία αυτή ονομαζόταν «έκτακτη έκδοση κρατουμένου», κάτι που ο Μπους και ο Τένετ θεωρούσαν ως ένα από τα πιο σημαντικά όπλα στον πόλεμο εναντίον της τρομοκρατίας. Σύμφωνα με τους επικριτές, ο πραγματικός σκοπός των απαγωγών ήταν να υποβληθούν οι ύποπτοι σε επιθετικές μεθόδους ανάκρισης, συμπεριλαμβανομένων βασανιστηρίων, που ήταν παράνομα στο έδαφος της Αμερικής. Πολλές ομολογίες αποσπάστηκαν με αυτό τον τρόπο- οι περισσότερες αποδείχθηκαν ψεύτικες.

Με την ενθάρρυνση του προέδρου Μπους, το πρόγραμμα εξελίχθηκε γρήγορα. Εκατοντάδες άνθρωποι σε διάφορες χώρες εξαφανίζονταν ξαφνικά, μεταφέρονταν από άγνωστους άνδρες με κουκούλες στο Πακιστάν, στην Ιορδανία, στην Αίγυπτο, στο Μαρόκο, τη Συρία, το Ουζμπεκιστάν και το Αφγανιστάν (υπάρχουν αναφορές και για παρόμοια περιστατικά στην Αλβανία και τα Σκόπια) ή πάνω σε πλοία που έπλεαν σε διεθνή χωρικά ύδατα. Εν τω μεταξύ, οι βασανισμοί κλιμακώνονταν.