Χάνεται η μάχη με την κρίση

Θα σωθεί η οικονομία εάν σώσουμε τις τράπεζες χορήγησης στεγαστικών δανείων; Μακάρι να ήταν τόσο απλό. Σίγουρα η κρατικοποίηση της Fannie Μae και της Freddie Μac, των γιγαντιαίων τραπεζών που ειδικεύονται στις χορηγήσεις στεγαστικών, ήταν η σωστή κίνηση που έπρεπε να κάνει η αμερικανική κυβέρνηση. Με βάση το σχέδιο τα ιδρύματα αυτά, τα οποία διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην οικονομία, θα σωθούν και μάλιστα με μικρή επιβάρυνση για τους φορολογουμένους (το σχέδιο περιλαμβάνει αγορές μετοχών). Όμως πρέπει να δούμε πιο σφαιρικά την εικόνα που επικρατεί, στο πλαίσιο της προσπάθειας της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (FΕD) και του υπουργείου Οικονομικών να περιοριστούν οι επιπτώσεις από τη συνεχιζόμενη χρηματοοικονομική κρίση. Και η ομοσπονδιακή κυβέρνηση φαίνεται να χάνει αυτήν τη μάχη.

Αποπληθωρισμός
Έχουν υπάρξει πολλές εξελίξεις από τότε που ο Άλαν Γκρίνσπαν είχε πει ότι «είναι απίθανο» να υπάρξει φούσκα ακινήτων. Η φούσκα αυτή πράγματι είχε δημιουργηθεί και, από τότε που έσκασε, πριν από δύο χρόνια, οι τιμές των κατοικιών έχουν πέσει περισσότερο ακόμη και απ΄ ό,τι κατά τη μεγάλη ύφεση.

Η πτώση στις τιμές των ακινήτων δημιούργησε με τη σειρά της το πολύ επικίνδυνο φαινόμενο του «αποπληθωρισμού χρέους». Ναι, μιλάμε για αποπληθωρισμό: οι τιμές στα καταναλωτικά προϊόντα ανεβαίνουν, ενώ οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων (ακίνητα, μετοχές κ.λπ.) που είναι πολύ σημαντικές για τους ισολογισμούς, πέφτουν.

Υπερχρεωμένες
Όταν χρεωμένοι καταναλωτές ή εταιρείες αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, τότε πωλούν περιουσιακά τους στοιχεία για να αποπληρώσουν τα χρέη τους. Όταν όμως αυτό το κάνουν όλοι μαζί, τότε η βουτιά στις τιμές υπονομεύει την οικονομική θέση των οφειλετών. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και σήμερα, με αποτέλεσμα πολλές μεγάλες εταιρείες να βρίσκονται στη δυσάρεστη θέση να έχουν περισσότερα χρέη αναλογικά με τα περιουσιακά τους στοιχεία απ΄ ό,τι πριν. Εκείνο που συμβαίνει είναι ότι μεγάλοι «παίκτες» (τράπεζες κ.λπ.) έχουν αγοράσει περιουσιακά στοιχεία (μετοχές κ.λπ.) με χρήματα που έχουν δανειστεί και τώρα προσπαθούν να τα πουλήσουν για να βελτιώσουν τη θέση τους. Κατά τον ίδιο τρόπο έχουν υποσκαφεί τα «θεμέλια» ακόμη και μεγάλων οργανισμών όπως είναι η Fannie Μae και η Freddie Μac, οι οποίες πάντως έδειξαν μεγαλύτερη υπευθυνότητα στον δανεισμό τους. Γι΄ αυτόν ακριβώς τον λόγο χρειάστηκε να σωθούν η Fannie Μae και η Freddie Μac, αλλιώς η κατάσταση θα χειροτέρευε ακόμη περισσότερο. Αμφιβάλλω όμως ότι η σωτηρία των δύο τραπεζών είναι αρκετή. Η ιαπωνική κρίση του ΄80
Η τρέχουσα χρηματοοικονομική κρίση στις ΗΠΑ έχει πολλά κοινά στοιχεία με την κρίση στην Ιαπωνία κατά τη δεκαετία του ΄80 κι αυτό προκαλεί έντονη ανησυχία. Τότε η ιαπωνική κυβέρνηση είχε λάβει πολύ επιθετικά μέτρα, όπως μείωση επιτοκίων και δημοσιονομικές διευκολύνσεις, σε μια προσπάθεια να μην πλήξει την πραγματική οικονομία η κρίση.

Όταν εκδηλώθηκε η σημερινή κρίση, ο κ. Μπερνάνκι πράγματι μείωσε επιθετικά τα επιτόκια αυξάνοντας τη χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα. Όμως παρά τις προσπάθειές του η πρόσβαση σε ρευστό έγινε πιο ακριβή και όχι πιο φθηνή. Και η προσπάθεια τόνωσης των δημοσιονομικών δεν απέφερε τα αναμενόμενα, κυρίως επειδή η κυβέρνηση Μπους αρνήθηκε να υιοθετήσει μέτρα που δεν περιελάμβαναν περικοπές στη φορολογία. Αρνητική συγκυρία
Το αποτέλεσμα είναι πως η προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η οικονομική κρίση φαίνεται ότι αποτυγχάνει. Οι τιμές (σε μετοχές, ακίνητα κ.λπ.) εξακολουθούν να βυθίζονται, οι ζημιές μεγαλώνουν και η ανεργία βρίσκεται σε υψηλά πενταετίας (6,1%). Κάθε μήνας που περνά φέρνει την Αμερική όλο και πιο κοντά στην κρίση που βίωσε η Ιαπωνία το ΄80. Ναι, η σωτηρία της Fannie και της Freddie ήταν αυτό που έπρεπε να γίνει. Όμως αυτή λαμβάνει χώρα σε μια ευρύτερα αρνητική οικονομική συγκυρία και η μάχη φαίνεται να χάνεται.