[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Καποδίστριας χωρίς ταυτότητα

Στην επικαιρότητα βρίσκεται ξανά το θέμα της διοικητικής μεταρρύθμισης και αναδιάρθρωσης με τον «Καποδίστρια Νο2» για τον καθορισμό του μεγέθους και του αριθμού των οργανισμών αυτοδιοίκησης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, καθώς και των αρμοδιοτήτων και δυνατοτήτων που αυτοί θα έχουν.

Και πρώτα πρώτα η περιφερειακή διαίρεση της χώρας που προβάλλει ως το νέο μεγάλο ζητούμενο, λόγω της σημασίας που αποδίδεται στην οικονομική και αναπτυξιακή διάσταση της περιφερειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από αρκετό καιρό τώρα η κοινή γνώμη βομβαρδίζεται με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες που μόνο σύγχυση προκαλούν. Η κυβέρνηση χωρίς να έχει παρουσιάσει επίσημα συγκεκριμένη πρόταση αφήνει να διαδίδονται διάφορα σενάρια. Έτσι προτείνονται 17 διευρυμένες νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις, που εσχάτως ονομάστηκαν περιφερειακές ενώ παράλληλα παραμένουν και… οι 13 κρατικές περιφέρειες!..

Λέγεται ότι η υπάρχουσα περιφερειακή δομή δεν επαρκεί γιατί απαιτούνται μεγαλύτερα πληθυσμικά και γεωγραφικά μεγέθη. Αυτό όμως είναι η μία όψη του νομίσματος. Πράγματι ο πληθυσμός μιας γεωγραφικής ενότητας- σημαντικός δείκτης καθορισμού των οικονομικών και κοινωνικών δεικτών – δεν αποτελεί το μοναδικό κριτήριο σύστασης των τοπικών και περιφερειακών εξουσιών. Η γεωγραφία και η ιστορία έχουν επίσης σημαντικό ρόλο. Γιατί όλες οι εξουσίες οι οποίες πηγάζουν από το κυρίαρχο σώμα των πολιτών ασκούνται όχι μόνο για τις εκάστοτε παρούσες γενιές αλλά και για τις παρελθούσες και τις μέλλουσες και ακόμη γι΄ αυτόν τον ίδιο τον τόπο. Άρα, όπως συμβαίνει και με την έννοια της εθνικής οντότητας, η όποια σύσταση διοικητικής αρχής με αναφορά στον χώρο έχει ως βάση την «ταυτότητα του τόπου» που βασίζεται στην ιστορική διάσταση και δεν καθορίζεται μόνον από λειτουργικά (και πιθανώς συγκυριακά) κριτήρια.

Επομένως κάθε προσπάθεια που γίνεται με βάση μόνο τη λειτουργική δομή είναι κατ΄ ανάγκην ελλειμματική. Η μόνη αναγκαία αλλά και ικανή συνθήκη είναι η ιστορική ταυτότητα- περιφερειακή ή τοπική- που αποτελεί το κύριο στοιχείο της φυσιογνωμίας της κάθε περιοχής. Με δεδομένο αυτό δεν χρειάζονται πολύπλοκες αναλύσεις για να προσδιοριστούν οι «φυσικές» ελληνικές περιφέρειες. Αρκεί να κοιτάξει κανείς τα σχολικά βιβλία Ιστορίας για την πορεία συγκρότησης των εθνικών κρατών και του νεοελληνικού κράτους ειδικότερα: οι όποιες ενότητες (περιφέρειες) συνέθεσαν τη σύγχρονη Ελλάδα (Πελοπόννησος, Ανατολική και Δυτική Στερεά, Ιόνια Νησιά, Θεσσαλία, Αιγαίο, Κρήτη, Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη…) είναι οι δομικοί λίθοι του ελλαδικού χωρο-κοινωνικού και χωρο-εδαφικού οικοδομήματος. Είναι οι βιωματικοί τόποι που γίνονται και πολιτικές- αυτοδιοικητικές οντότητες, μικρές ή μεγάλες, «ισχυρές» ή «αδύνατες», ανεξάρτητα από πληθυσμικά μεγέθη ή έκταση. Όπως συμβαίνει άλλωστε σε κάθε ευρωπαϊκό κράτος (βλέπε π.χ. Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία). Εξάλλου υπερ-περιφερειακές δομές μπορεί να γίνονται πάντοτε και κατά περίπτωση αν το απαιτεί ο εθνικός οικονομικός προγραμματισμός, αλλά αυτό είναι άλλο ζήτημα.

Σε ό,τι αφορά την αναδιάρθρωση σε τοπικό επίπεδο, οι πολέμιοι του Καποδίστρια Νο1 έγιναν ξαφνικά φανατικοί υποστηρικτές μιας άνευ ορίων συγχώνευσης, πασών των διοικητικών ενοτήτων, συχνά με τη μέθοδο… της κολοκυθιάς. Ασφαλώς και μπορεί να γίνει μια αναπροσαρμογή των μεγεθών και των οντοτήτων (σύμφωνα με προτάσεις που υπήρχαν ήδη από τη δεκαετία του ΄80 από κάποιους διορατικούς), αλλά δεν υπάρχει κανένας λόγος να πάμε σε ακραία σενάρια όπως αυτά για μείωση στο ένα τρίτο ή το ένα τέταρτο των υπαρχόντων δήμων.

ΣΥΝΕΝΩΣΕΙΣ Νο2

Προτείνονται 17 διευρυμένες νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις, που εσχάτως ονομάστηκαν περιφερειακές, ενώ παράλληλα παραμένουν και… οι 13 κρατικές περιφέρειες!..

Είναι γνωστό ότι η Ελλάδα είναι χώρα των υπερβολών. Ας μη φθάσουμε όμως στην πανευρωπαϊκή πρωτοτυπία να αντιστραφεί η πολιτική και διοικητική πυραμίδα της χώρας, δηλαδή οι εκλεγμένοι της κεντρικής πολιτικής σκηνής (βουλευτές) να είναι περισσότεροι από τους εκλεγμένους τοπικούς άρχοντες (δημάρχους)! Και κάτι ακόμα: Αν στον Καποδίστρια Νο 1 η συνένωση των 6.000 ΟΤΑ ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για την αναβάθμισή τους, στη σημερινή συγκυρία η πολιτική και οικονομική αναβάθμιση των περίπου 1.000 ΟΤΑ είναι αναγκαία προϋπόθεση για την όποια χωροταξική αναδιοργάνωσή τους.

Ο Ηλίας Μπεριάτος είναι καθηγητής Χωροταξίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.