Το μυστικό του μεγάλου αφανισμού

Η αναδιάταξη των ηπείρων και η αυξομείωση της στάθμης της θάλασσας ίσως να προκάλεσαν τον αφανισμό των δεινοσαύρων πριν απο 65 εκατομμύρια χρόνια.
Σύμφωνα με τη θεωρία ενός αμερικανικού ειδικού, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στην επιστημονική επιθεώρηση «Νature», την εποχή εκείνη συνέβη ο 5ος κατά σειρά μεγάλος αφανισμός ειδών που προκάλεσε τον θάνατο του περίπου 18% των σπονδυλωτών που ζούσαν τότε στη Γη.

Η συζήτηση για το τι προκάλεσε το θάνατο των δεινοσαύρων, που κυριάρχησαν επί 100 εκατομμύρια χρόνια στον πλανήτη, δεν τελειώνει ποτέ. Ανάλογα με τον ποιον πιστεύει κανείς, οι δεινόσαυροι σκοτώθηκαν από πρόσκρουση αστεροειδούς, από την έκρηξη ενός υπερηφαιστείου ή από ακτίνες Γάμμα. Αυτό σημαίνει ότι ίσως να πέθαναν από ασιτία, να δηλητηριάστηκαν, να πάγωσαν, να ψήθηκαν, να πνίγηκαν, να έπαθαν ασφυξία, να ακτινοβολήθηκαν ή να τα έπαθαν όλα αυτά μαζί.

Μια νέα όμως θεωρία, η οποία διατυπώθηκε πριν από λίγες εβδομάδες από τον Σάναν Πίτερς που είναι καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν- Μάντισον των ΗΠΑ, δίνει διαφορετική εξήγηση για τον θάνατο των δεινοσαύρων. Σύμφωνα με τον Αμερικανό ειδικό, ο θάνατος των δεινοσαύρων και πολλών άλλων ειδών ακόμη παλαιότερων, προκλήθηκε από την αυξομείωση της στάθμης των ωκεανών.

Οι πέντε αφανισμοί. Από τότε που εμφανίστηκε η ζωή στη Γη, πριν από 3,5 δισ. χρόνια, συνέβησαν πέντε μαζικοί αφανισμοί ειδών. Οι δεινόσαυροι πέθαναν κατά τον τελευταίο αφανισμό, πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια. Ο πιο τρομερός αφανισμός, όμως, που είναι γνωστός ως ο «Ο Μεγάλος Θάνατος», προκλήθηκε κατά το τέλος του Περμίου πριν από 250 εκατομμύρια χρόνια. Τότε, εκτιμάται πως εξαφανίστηκε το 95% όλων των ειδών. Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν πως σήμερα βρισκόμαστε στο κατώφλι του έκτου κατά σειρά μαζικού αφανισμού.

Ο Πίτερς λέει πως στο απώτατο παρελθόν ο κόσμος μας ήταν πολύ διαφορετικός. Η Ευρώπη ήταν μια ρηχή θάλασσα, βάθους 100 μέτρων, και μια λωρίδα ωκεανού διέτρεχε τη μέση της αμερικανικής ηπείρου. Αυτή η θαλάσσια περιοχή ήταν γεμάτη από γιγαντιαίους καρχαρίες και μοσάσαυρους. Όμως καθώς σταδιακά το νερό αποστραγγιζόταν, οι θαλάσσιοι κυνηγοί άρχισαν να εξαφανίζονται.

Η άνοδος ή η μείωση της στάθμης του νερού θα μπορούσε, σύμφωνα με τον Πίτερς, να έχει δραματικό αντίκτυπο στα θαλάσσια ζώα, όμως θα επηρέαζε εξίσου τη χερσαία χλωρίδα και πανίδα. Για παράδειγμα η Δυτική Ευρώπη και η Βρετανία θερμαίνονται και υγραίνονται από το Ρεύμα του Κόλπου, που ξεκινά από τον Κόλπο του Μεξικού και διασχίζει βορειοανατολικά τον Ατλαντικό Ωκεανό. Αν όμως ο ωκεανός στέγνωνε, το ρεύμα θα εξέλιπε και η Δυτική Ευρώπη θα γινόταν θερμή και άνυδρη. «Έτσι λοιπόν τα ζώα στην ξηρά θα βίωναν αμέσως τις συνέπειες της απώλειας της θάλασσας».

Γεωλογικές ανακατατάξεις. Για ποιο λόγο όμως θα μπορούσε να εξαφανιστεί ένας ωκεανός; Η πλέον προφανής αιτία είναι η κίνηση των τεκτονικών πλακών της Γης που αναδιάταξε τη θέση των χερσαίων τμημάτων και προσέδωσε σταδιακά στις ηπείρους τη μορφή που έχουν σήμερα. Μία άλλη αιτία είναι η κλιματική αλλαγή, η οποία τα τελευταία 500 εκατομμύρια χρόνια προκλήθηκε εξαιτίας διακυμάνσεων στην περιφορά της Γης γύρω από τον Ήλιο. Πρόκειται για ένα φυσιολογικό φαινόμενο που είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αχανών εκτάσεων με πάγους, το λειώσιμό τους και τη δημιουργία τους ξανά.

Ο Πίτερς οδηγήθηκε στα συμπεράσματά του έπειτα από τη μελέτη πετρωμάτων που εντόπισε σε 540 περιοχές της Αμερικής. Εξέτασε τις πληροφορίες που έκρυβαν για την άνοδο και τη μείωση της στάθμης της θάλασσας, αλλά και τον αριθμό και την ποικιλία των ειδών που υπήρχαν σε αυτά τα θαλάσσια ιζήματα. Ορισμένες παράμετροι που υπήρχαν στα ιζηματογενή πετρώματα, όπως η περιεκτικότητά τους σε διάφορα χημικά στοιχεία, η θερμοκρασία τους, η απορροφητικότητα στην ηλιακή ακτινοβολία, παρείχαν σημαντικές πληροφορίες όχι μόνο για τη χερσαία χλωρίδα και πανίδα που βρέθηκε στον βυθό της θάλασσας αλλά και για θαλάσσιους οργανισμούς που πέθαναν όταν ο πυθμένας του ωκεανού έγινε σταδιακά ξηρά.

Η στάθμη της θάλασσας αναμένεται να ανέβει και τις επόμενες δεκαετίες εξαιτίας όμως άλλων παραγόντων, όπως η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Ο Σάναν Πίτερς λέει πως η πιο άμεση επίδραση από την αύξηση της στάθμης της θάλασσας θα είναι ο θάνατος των κοραλλιογενών υφάλων που παρομοιάζονται, λόγω της βιοποικιλότητάς τους, ως τα τροπικά δάση των ωκεανών. Επιπλέον όμως εκτιμάται ότι πολλοί άνθρωποι θα χάσουν τα σπίτια και τη ζωή τους. Υπολογίζεται ότι για κάθε εκατοστό που ανεβαίνει η στάθμη του νερού, χάνεται περίπου ένα μέτρο γης. Σύμφωνα με ορισμένα προγνωστικά μοντέλα, η θάλασσα θα έχει ανέβει μέχρι το 2100 κατά 50 εκατοστά. Το νούμερο αυτό ίσως να μη φαντάζει μεγάλο, είναι όμως σημαντικό αν αναλογιστεί κανείς ότι η πλειονότητα των ανθρώπων ζει σε παράκτιες περιοχές. Χαρακτηριστικό είναι ότι η αύξηση της θάλασσας κατά 50 εκατοστά θα είχε ως αποτέλεσμα στο Μπανγκλαντές να χάσουν τη γη τους 17 εκατομμύρια άνθρωποι.


Η θεωρία του αστεροειδούς

Ο Σάναν Πίτερς δεν φαίνεται να είναι πεπεισμένος για την ορθότητα της κρατούσας θεωρίας ότι οι δεινόσαυροι εξαφανίστηκαν από την πρόσκρουση στη Γη ενός μεγάλου αστεροειδούς. Ο ίδιος λέει ότι ο κρατήρας στη χερσόνησο του Γιουκατάν, στο Μεξικό, είναι ο μεγαλύτερος που έχει δημιουργηθεί από αστεροειδή τα τελευταία 540 εκατομμύρια χρόνια, όμως το πρόβλημα είναι ότι στη Γη υπάρχουν πολλοί κρατήρες με διάμετρο 100 χιλιομέτρων και κανείς απο αυτούς δεν συνδέεται με οποιαδήποτε εξαφάνιση ειδών. Ανεξαρτήτως του τι προκάλεσε τον αφανισμό των δεινοσαύρων πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια, οι ειδικοί λένε ότι σύντομα θα ζήσουμε τον έκτο κατά σειράν αφανισμό. Ο δρ Πίτερ Μάιχιου, που είναι βιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Υόρκης, λέει πως αυτό θα συμβεί εξαιτίας της καταστροφής των κατοικιών των ειδών και παρατηρεί πως ήδη στη Βρετανία είναι πολύ σπάνιο να δει κανείς μπλε πεταλούδες, ασβούς και ορχιδέες.