Ο εξερευνητής της αβύσσου

Το θρυλικό βαθυσκάφος ΑLVΙΝ, που επί 40 χρόνια μελέτησε τον πυθμένα όλων των θαλασσών, υφίσταται αυτό τον καιρό μια ριψοκίνδυνη ανακατασκευή που θα του επιτρέπει να φτάνει στο βάθος-ρεκόρ των 6.500
μέτρων. Δεκάδες ειδικοί τεχνίτες προσπαθούν να δαμάσουν τόνους από τιτάνιο, ώστε να διαμορφώσουν μια αεροστεγή καμπίνα η οποία θα προστατεύει το τριμελές πλήρωμά του από την τεράστια ατμοσφαιρική πίεση στην άβυσσο του ωκεανού
Με το βαθυσκάφος ΑLVΙΝ έχει καταδυθεί τέσσερις φορές στον Ειρηνικό Ωκεανό ο δρ Τάσος Τσελεπίδης, που είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά και διευθυντής ερευνών στο Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ). Την τελευταία φορά μάλιστα, πριν από δύο χρόνια, έφτασε σε βάθος 4.120 μέτρων! Όπως λέει στα «ΝΕΑ», το βαθυσκάφος αυτό που ανήκει στο Αμερικανικό Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Woodshole, μπορούσε να καταδυθεί μέχρι τα 4.500 μέτρα μεταφέροντας στη σφαιρική καμπίνα του – που είναι φτιαγμένη απο τιτάνιο- δύο επιστήμονες και έναν πιλότο.

Σε δυόμισι ώρες. «Για να φτάσει τόσο βαθιά, το υποβρύχιο σκάφος χρειάζεται περίπου δυόμισι ώρες και μπορεί να παραμείνει στον βυθό από 5 μέχρι 7 ώρες το πολύ», λέει ο κ. Τ. Τσελεπίδης και προσθέτει πως το τροποποιημένο σκάφος που ετοιμάζεται αυτόν τον καιρό θα μπορεί να καταδύεται μέχρι τα 6.500 μέτρα, πραγματοποιώντας ένα ταξίδι μέχρι τον βυθό που θα διαρκεί γύρω στις τρεισήμισι ώρες». Όταν όμως ένα βαθυσκάφος καταδύεται τόσο βαθιά, μειώνεται και ο χρόνος παραμονής του στον βυθό- καθώς οι συνθήκες εκεί είναι πολύ δύσκολες για τον άνθρωπο.

«Σε βάθη που ξεπερνούν τα 4.000 μέτρα επικρατεί πολύ κρύο και η θερμοκρασία κυμαίνεται στους 2 με 3 βαθμούς Κελσίου. Για τον λόγο αυτό, τόσο ο πιλότος όσο και οι δύο επιστήμονες που εποπτεύουν τον πυθμένα με τις κάμερες, φορούν μάλλινα ρούχα και σκεπάζονται με κουβέρτες, ενώ είναι εφοδιασμένοι ακόμη και με πλάκες σοκολάτας για τροφή. Επίσης, έχουν μαζί τους μόνο μισό λίτρο νερό και δύο σάντουιτς».

Το βαθυσκάφος ΑLVΙΝ είχε μέχρι τώρα τη δυνατότητα να εξερευνήσει το 62% του ωκεάνιου πυθμένα. Με την ανακατασκευή που υφίσταται, εκτιμάται ότι θα μπορεί να επισκέπτεται το 99% του υποθαλάσσιου βυθού και αυτό θα το οφείλει στον καινούργιο του θάλαμο διακυβέρνησης από τιτάνιο, που θα έχει πάχος περίπου 8 εκατοστά. Το τιτάνιο είναι δυνατότερο και ελαφρύτερο από το ατσάλι. Όμως το να κατασκευαστεί μια τέτοια καμπίνα δεν είναι καθόλου εύκολο πράγμα. Δεκάδες τεχνικοί και μεταλλουργοί προσπαθούν αυτές τις ημέρες να προσδώσουν σφαιρικό σχήμα σε δύο τεράστιους δίσκους από τιτάνιο, το οποίο θα μπορεί μεν να αντέχει στην πολύ μεγάλη πίεση του βυθού, αλλά παράλληλα να είναι ελαφρύ ώστε αν κάτι πάει στραβά να μπορεί η καμπίνα να απελευθερωθεί από το κυρίως σώμα του βαθυσκάφους και να αναδυθεί μαζί με το πλήρωμα στην επιφάνεια.

Το καινούργιο βαθυσκάφος θα έχει πέντε παράθυρα και τουλάχιστον 6 κάμερες προσανατολισμένες προς κάθε κατεύθυνση. Καθένας από τους επιστήμονες έχει μπροστά του ένα μόνιτορ στο οποίο μεταφέρεται η εικόνα από την εξωτερική κάμερα του βαθυσκάφους. Αν δει με την κάμερα κάποιο σημείο του πυθμένα από το οποίο θέλει να λάβει δείγμα, τότε σημαδεύει το σημείο αυτό με μια κόκκινη ακτίνα λέιζερ και ο πιλότος που χειρίζεται τους βραχίονες το λαμβάνει είτε με απορροφητήρα είτε με πυρηνοσυλλέκτη.


40 χρόνια υποβρύχιων αποστολών

Το βαθυσκάφος ΑLVΙΝ εξερευνά τους βυθούς εδώ και 40 χρόνια. Η προσφορά των μικρών επανδρωμένων εξερευνητικών υποβρυχίων στην ανάπτυξη της επιστήμης της ωκεανογραφίας και της θαλάσσιας βιολογίας είναι πολύ μεγάλη, καθώς με τη βοήθειά τους έγιναν για πρώτη φορά πειράματα σε πολύ μεγάλα βάθη και ελήφθησαν δείγματα του πυθμένα από συγκεκριμένα σημεία. Με τα βαθυσκάφη αποκαλύφθηκε η τεράστια ποικιλία των μικροβιολογικών περιβαλλόντων, η μικροβιακή δραστηριότητα των ιζημάτων. Κινηματογραφήθηκαν εκατοντάδες άγνωστα είδη ψαριών που δεν ήταν δυνατό να παγιδευτούν σε κανέναν δειγματολήπτη. Επίσης, μελετήθηκε το γεωλογικό ανάγλυφο του ωκεάνιου πυθμένα, ανακαλύφθηκαν οροσειρές και αχανή φαράγγια, υποθαλάσσια ηφαίστεια και υδροθερμικές πηγές όπου ζουν μικρόβια ανθεκτικά σε πολύ ακραίες συνθήκες. Τα τελευταία τρία χρόνια το ΑLVΙΝ, με δειγμα τοληψίες ακριβείας που πραγματοποίησε στον Ειρηνικό Ωκεανό, διαπίστωσε την επίδραση που έχουν οι συντελούμενες κλιματικές αλλαγές στο βενθικό περιβάλλον, δηλαδή στις βιοκοινωνίες που ζουν στον βυθό. Με τον τρόπο αυτό φάνηκε πως τόσο η θάλασσα όσο και η ατμόσφαιρα είναι μηχανισμοί αλληλένδετοι, καθώς υπάρχει συνεχής ανταλλαγή ενέργειας.

Τα ρομπότ. Η νέα τάση στην υποβρύχια εξερεύνηση στηρίζεται ολοένα και περισσότερο στη χρήση ρομπότ (RΟV) τα οποία μπορούν και παραμένουν σε μεγάλα βάθη για 3 και 4 ημέρες συνεχώς. Αντιθέτως, τα επανδρωμένα βαθυσκάφη καταδύονται συνήθως στις 7 το πρωί και μέχρι να δύσει ο ήλιος πρέπει έχουν ολοκληρώσει την αποστολή τους για λόγους ασφαλείας. Οι εικόνες που καταγράφει ένα RΟV μεταφέρονται σε ειδικές οθόνες στον θάλαμο του ωκεανογραφικού σκάφους επιφανείας και οι επιστήμονες αποφασίζουν από εκεί τι δείγματα θα πρέπει να συλλέξουν οι βραχίονες. Από την άλλη πλευρά, όμως, υποστηρίζεται πως ένας επιστήμονας που βρίσκεται σε επανδρωμένο βαθυσκάφος μπορεί να εκτιμήσει καλύτερα αυτά που βλέπει στον βυθό και να πάρει πιο ουσιαστικές αποφάσεις απ΄ ό,τι αν παρακολουθεί τα πράγματα από μια οθόνη 4 χιλιόμετρα πιο μακριά, στην επιφάνεια της θάλασσας.