[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Αντιφάσεις στις προτάσεις για την Παιδεία

Εξέπληξαν με τα προτεινόμενα μέτρα για την παιδεία ο πρόεδρος του ΕΣΥΠ και ο υπουργός Παιδείας. Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, ο πρώτος προτείνει και ο δεύτερος αντιμετωπίζει θετικά την αφαίρεση μιας τάξης από το Δημοτικό Σχολείο και την προσθήκη ακόμη μίας στο Λύκειο, κατά την οποία και θα γίνεται η επιλογή για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Επειδή πρώτος επανέφερα εκείνη την παλαιά πρόταση για τη θέσπιση ακόμη ενός έτους μετά το Λύκειο, το 1995 ως μέλος της Συνόδου των Ελλήνων Πρυτάνεων όταν διοργάνωσα Συνέδριο με το θέμα αυτό, ας επαναφέρω εδώ μερικές απόψεις μου.

Η θέσπιση μεταλυκειακού έτους συζητήθηκε πολλές φορές (1922, 1932, 1958, 1964, 1971), χωρίς να εφαρμοσθεί ποτέ. Κύριο επιχείρημα υπήρξε πάντοτε η ελλιπής κατάρτιση των μαθητών, που έπρεπε να καταστούν ικανοί για πανεπιστημιακές σπουδές. Σήμερα έχουν προστεθεί ακόμη τουλάχιστον δύο λόγοι που συνηγορούν σε αυτό:

α) Το Λύκειο συνθλίβεται υπό την πίεση των Πανελλαδικών Εξετάσεων, έχει χάσει τον παιδευτικό χαρακτήρα του, ενώ η επιτυχία στις εξετάσεις αποδίδεται περισσότερο στο φροντιστήριο. β) Οι Πανελλαδικές στηρίζονται σε στιγμιαία κρίση, γεγονός που αφήνει να εισχωρήσει ο παράγων «τύχη». Το ισχύον σύστημα έχει ωστόσο δύο μεγάλα πλεονεκτήματα, τα οποία δεν πρέπει να χαθούν: είναι αδιάβλητο και ο κόσμος το εμπιστεύεται, ταυτόχρονα είναι απλό και γίνεται εύκολα κατανοητό από όλους.

Ζητείται λοιπόν ένα νέο σύστημα που θα αποφεύγει τα προαναφερόμενα μειονεκτήματα, χωρίς την απώλεια των πλεονεκτημάτων. Η λύση μπορεί να αναζητηθεί στην προσθήκη ακόμη ενός έτους προπαρασκευαστικού και επιλεκτικού χαρακτήρος, με επαναλαμβανόμενες και όχι στιγμιαίες διαδικασίες επιλογής και στο οποίο μάλλον θα πρέπει να διδάσκουν προσοντούχοι καθηγητές της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, με επιτυχή θητεία στο Λύκειο. Δεν θα πρέπει όμως να προστεθεί στο Λύκειο, αλλά να λειτουργεί για όσους έχουν αποφοιτήσει από αυτό. Μόνο έτσι το Λύκειο θα απεμπλακεί από την όλη υπόθεση της επιλογής και θα ανακτήσει τον χαμένο παιδευτικό χαρακτήρα του. Για την καθιέρωσή

ΝΕΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Η στρατηγική να επιλύσουμε τα αμφισβητούμενα διαταράσσοντας τα ώς σήμερα αναμφισβήτητα, οδηγεί στη δημιουργία νέων προβλημάτων

του χρειάζεται μελέτη και δοκιμαστική εφαρμογή πριν από κάθε γενίκευση. Με οποιαδήποτε μορφή της, η πρόταση αυτή συνδέεται αναπόφευκτα με δύο βασικά μειονεκτήματα: έχει υψηλό κόστος και απαιτεί από τους μαθητές ακόμη ένα έτος για την εισαγωγή τους στο Πανεπιστήμιο.

Ως προς το πρώτο μειονέκτημα, είναι γνωστό ότι «για την ομελέτα χρειάζονται αυγά». Εξάλλου απαιτούνται μακρά προετοιμασία και προγραμματισμός και το διάστημα αυτό μπορούν να εξασφαλισθούν οι αναγκαίοι πόροι. Ως προς το δεύτερο, μπορεί οι σπουδές του έτους αυτού να ρυθμιστούν με τρόπο που να αναγνωρίζονται από τη σχολή φοίτησης ως έτος σπουδών. Αυτό εξάλλου προτείνεται και από τον πρόεδρο του ΕΣΥΠ. Και εδώ ακριβώς εμφωλεύουν οι εσωτερικές αντιφάσεις της πρότασης: Αφού δηλαδή το προπαρασκευαστικό έτος κατά την πρόταση Βερέμη θα προσμετράται ως πρώτο έτος σπουδών, πώς δικαιολογείται η προσθήκη του στο Λύκειο και όχι έπειτα από αυτό; Και πάλι, αν τούτο ισχύσει, προς τι η αφαίρεση μιας τάξης από το Δημοτικό; Αυτό έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τα διεθνή δεδομένα: Παντού οι εγκύκλιοι σπουδές αριθμούν δώδεκα έτη (στη Γερμανία μάλιστα δεκατρία). Γιατί λοιπόν η διεθνώς κρατούσα δωδεκαετής Γενική Εκπαίδευση να περιοριστεί στη χώρα μας μόνο σε ένδεκα;

Εξάλλου το εξαετές Δημοτικό έχει παράδοση σχεδόν δύο αιώνων στη χώρα μας και ποτέ δεν υπήρξε αμφισβήτηση ως προς το σημείο αυτό. Προς τι λοιπόν μια διαταραχή ενός συστήματος που δεν δημιούργησε ποτέ κανένα πρόβλημα; Η στρατηγική να επιλύσουμε τα αμφισβητούμενα διαταράσσοντας τα έως σήμερα αναμφισβήτητα, οδηγεί περισσότερο στη δημιουργία νέων προβλημάτων παρά στην επίλυση των υπαρχόντων. Πέραν τούτου, υπάρχουν ακόμη πολλοί λόγοι που επιβάλλουν την εξαετή φοίτηση και στους οποίους θα επανέλθουμε, αν χρειασθεί.

Εκείνο που χρειάζονται σήμερα τα Δημοτικά μας Σχολεία είναι αναδόμηση των προγραμμάτων σπουδών, ξεκαθάρισμα και αναδιάταξη των στόχων και των αντικειμένων μάθησης και διαρκής ανανέωση των μεθόδων διδασκαλίας. Επίσης, το οργανωτικό σχήμα 6 χρόνια Δημοτικό, 3 Γυμνάσιο και 3 Λύκειο μπορεί να παραμείνει ως έχει. Χρειάζεται, ίσως, η προσθήκη ενός αυτόνομου μεταβατικού έτους από τη Δευτεροβάθμια στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αλλά και το εγχείρημα τούτο πρέπει να μελετηθεί πολύ, πριν από την εφαρμογή του.

Ο Ι.Ε. Πυργιωτάκης είναι καθηγητής και πρ. αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης.