Συνέντευξη

Ελληνίδα «σίριαλ κίλερ» στην Κωνσταντινούπολη

Ο Πέτρος Μάρκαρης περιγράφει τον Ελληνισμό της Πόλης και βάζει τα πράγματα στη θέση τους, με ένα βιβλίο που άργησε να γράψει- «η μνήμη είναι παγίδα για τον συγγραφέα», μας λέει- αλλά έγινε αμέσως ανάρπαστο
Το «Παλιά, πολύ παλιά» είναι εκδοτικό γεγονός του φετινού καλοκαιριού, τουλάχιστον για την ελληνική λογοτεχνία. Έκανε πωλήσεις 25.000 αντιτύπων σε πέντε εβδομάδες κυκλοφορίας, παρά το γεγονός ότι σε ένα βιβλίο κατ΄ αρχήν αστυνομικό ο δολοφόνος γίνεται γνωστός από τις πρώτες σελίδες.

«Ήταν σχέδιο γραφής να είναι γνωστός από την αρχή ο δολοφόνος», λέει στα «ΝΕΑ» ο Πέτρος Μάρκαρης. «Γιατί δεν ήθελα ο αναγνώστης να παρασυρθεί με την αναζήτηση του δολοφό- νου και να του ξεφύγουν άλλα πράγματα.

Είχε για μένα μεγάλη σημασία, σε αυτό το βιβλίο, να αναδειχθούν οι σχέσεις των Ρωμιών μεταξύ τους, των Ρωμιών με τους Τούρκους και των Ρωμιών με τους Έλληνες».

Παρ΄ όλο που ο Μάρκαρης έχει γεννηθεί και μεγαλώσει στην Πόλη, δίστασε πολύν καιρό να γράψει γι΄ αυτήν. «Οι μνήμες είναι γενικά καλό να υπάρχουν, όχι όμως για τον συγγραφέα», εξηγεί. «Για τον συγγραφέα η μνήμη είναι παγίδα. Γιατί οποιαδήποτε ιστορία και αν σκαρφιστείς θα μοιάζει λίγη μπροστά στα γεγονότα που έχεις ζήσει. Οι μνήμες είναι εντονότερες από όσα γράφεις. Και οι χαρακτήρες σου είναι πιο αδύνατοι από τα πραγματικά πρόσωπα που γνώρισες. Ξεπέρασα το πρόβλημα από τη στιγμή που αποφάσισα να βάλω σε πρωταγωνιστικό ρόλο ένα πραγματικό πρόσωπο, τη Μαρία Χάμπου. Ήταν η Χάμπαινα, που λέγαμε εμείς, η γυναίκα

Μπορεί τώρα όλοι να βρίζουν το ευρώ, το ευρώ μάς έδωσε όμως μία φοβερή αυτοπεποίθηση ως μέρος ενός συνόλου που δεν έχει να φοβηθεί τίποτα. Γι΄ αυτό και φοβόμαστε λιγότερο τους Τούρκους πλέον

που μεγάλωσε εμένα και ιδίως την αδελφή μου. Ένα μεγάλο μέρος, όπως το αφηγούμαι στο βιβλίο, είναι πραγματική της βιογραφία. Στο τελευταίο κεφάλαιο την περιγράφω ακριβώς όπως τη θυμάμαι».

Μπορεί, βέβαια, η φόνισσα Μαρία Χάμπου να είναι γνωστή από την αρχή, ωστόσο ο Μάρκαρης κρατάει αμείωτη την αγωνία του αναγνώστη. Κι αυτό γιατί συνεχώς η γριά βρίσκεται ένα βήμα μπροστά από την Αστυνομία που δεν ξέρει ούτε πού είναι ούτε ποιος είναι ο επόμενος στόχος στη μακάβρια λίστα της.

«Η εκδίκηση της Χάμπαινας μου επιτρέπει να αναδείξω σχέσεις μίσους αλλά και αγάπης με Τούρκους και με Ρωμιούς. Ας μην ξεχνάμε ότι το φευγιό των Ρωμιών το εκμεταλλεύτηκαν όχι μόνο Τούρκοι αλλά και Ρωμιοί που είχαν αποφασίσει να μείνουν και που αγόραζαν τα σπίτια όσων έφευγαν μισοτιμής».

Η επιτυχία του βιβλίου ήταν σχετικά αναμενόμενη, όχι μόνο γιατί ο Μάρκαρης βρίσκεται στην πιο ώριμη στιγμή της συγγραφικής του καριέρας, αλλά και γιατί ακριβώς μεταφέρει τη δράση του αστυνόμου Χαρίτου στην Πόλη, τόπο αγαπημένο του ελληνικού αναγνωστικού κοινού.

Πολλές, πράγματι, οι εμπορικές επιτυχίες μυθιστορημάτων που αναφέρονται στην Κωνσταντινούπολη αλλά και αντίστοιχων ταινιών (όπως η «Πολίτικη κουζίνα»). Ο Πέτρος Μάρκαρης έχει τη δική του εξήγηση: «Κάθε δεύτερος Έλληνας έχει ρίζες στην Πόλη, τη Μικρασία ή τον Πόντο. Η ανέχεια είναι πηγή του λαϊκού παραμυθιού. Και η παράδοση αυτή, με τις γιαγιάδες και τους παππούδες να αφηγούνται τις ιστορίες τους, είναι που κάνει τα εγγόνια τους να ανατρέχουν συνεπαρμένα στα μέρη ετούτα. Νομίζω ότι κι εγώ έτσι έγινα συγγραφέας. Ακούγοντας τη γιαγιά μου και την πεθερά του θείου μου να ξεκινούν από τα γεμιστά και να καταλήγουν στον Πόντο του 1917. Σε συζητήσεις που κρατούσαν 3 με 4 ώρες κάθε βράδυ. Κάθε βράδυ λέγανε ένα σίριαλ».

Στο μυθιστόρημα ο Πέτρος Μάρκαρης θέλει να ξεκαθαρίσει πολλά σε σχέση με τα γεγονότα που αφάνισαν τη μειονότητα: «Οι ισχυροί είναι πάντα φταίχτες. Πρέπει να ξέρεις να διαχειρίζεσαι την ισχύ σου. Από την άλλη η αδυναμία των Ρωμιών καλλιέργησε την εικόνα ότι ήταν μόνο θύματα. Που δεν είναι σωστό. Είχαν και μεταξύ τους διενέξεις. Ενώ υπήρχαν και Τούρκοι που υποστήριξαν Ρωμιούς σε δύσκολες εποχές. Το άλλο που ήθελα να ξεκαθαρίσω: Ρωμιοί και Έλληνες είχαν μεγάλες διαφορές. Διαφορετικοί άνθρωποι, με διαφορετικά οικογενειακά ήθη και διαφορετική αντίληψη για τον πλούτο. Επιπλέον: ουδέποτε οι Ρωμιοί συγχώρησαν τους Έλληνες για την Κύπρο. Όταν ξέσπασαν τα γεγονότα, ο μέσος Ρωμιός- και ο πατέρας μου- έλεγε: “Αυτό είναι το τέλος μας”. Ο Μακάριος είχε πει τη φοβερή φράση: “Θα κάνουμε φασαρία για 50.000 Ρωμιούς;”. Η χοντρή γκάφα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής είναι ότι δεν προσπάθησε να προσεταιριστεί τους Ρωμιούς. Θα τους είχε πάρει με το τίποτα».

ΙΝFΟ

Πέτρος Μάρκαρης, «Παλιά, πολύ παλιά», Εκδόσεις Γαβριηλίδη, σελ.
350, τιμή: 22 ευρώ

«Η Τουρκία βρίσκεται 40 χρόνια πίσω»

«Εμείς είμαστε πιο δύσπιστοι απέναντι στους Τούρκους από ό,τι οι Τούρκοι απέναντι σε μας», λέει ο Πέτρος Μάρκαρης. «Έχει όμως επέλθει ένα μαλάκωμα στις σχέσεις μας λόγω ανταλλαγών και τουρισμού. Καταλάβαμε κι εμείς ότι σε προσωπικό επίπεδο τα μίση δεν έχουν νόημα. Από κει και πέρα: η τουρκική πολιτική χαράζεται ερήμην του λαού.

Αυτό αποτελεί παράδοση από την εποχή της αυτοκρατορίας.

Και επί Κεμάλ γινόταν το ίδιο.

Πρέπει να καταλάβουμε ότι χώρες σαν τη Ρωσία, την Κίνα, την Τουρκία έχουν άλλη κουλτούρα. Επειδή η Δύση έκανε τη δημοκρατία εξαγώγιμο προϊόν, δεν σημαίνει ότι οι χώρες αυτές θα αλλάξουν από τη μια μέρα στην άλλη. Και στην Ελλάδα γινόταν αυτό, σήμερα όμως το πολιτικό κόστος μετράει πολύ.

Και η καλή πλευρά του φόβου του πολιτικού κόστους είναι ότι ο λαός συνυπολογίζεται στις αποφάσεις. Στην Τουρκία αυτό δεν υπάρχει. Η Μεταπολίτευση στην Ελλάδα, κι ας διανύει τώρα τον επιθανάτιο ρόγχο της, έκανε θαύματα. Έδωσε δικαιώματα σε όλες τις πολιτικές παρατάξεις. Με αυτή την έννοια η Τουρκία είναι 40 χρόνια πίσω από μας. Η κεμαλική επανάσταση έκανε θαύματα αλλά οι μετακεμαλιστές και ιδίως ο Ινονού απέκλεισαν το άλλο κομμάτι του λαού από την εξουσία. Όλες οι εξουσίες πέρασαν στην κεμαλική ελίτ και τον στρατό. Αλλά το κομμάτι που έμεινε απ΄ έξω αντιπροσωπεύει ένα 65% με 70% του πληθυσμού. Και ακόμα διεκδικεί την εκπροσώπηση που του αναλογεί. Μια μέρα λοιπόν οι Τούρκοι θα κάνουν εικόνισμα τον Ερντογάν. Αυτό άλλωστε είναι το πρόβλημα των επαναστάσεων, από την κεμαλική μέχρι την κομμουνιστική. Δεν κάνουν ποτέ το επόμενο βήμα». Και καταλήγει: «Ζούμε σε έναν κόσμο μετωπικών διασπάσεων. Ο Μπους δίχασε τις ΗΠΑ, η Ισπανία είναι επίσης διχασμένη, το ίδιο και η Τουρκία. Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο φαινόμενο του 21ου αιώνα».


Η ομορφιά της Πόλης

«Η Πόλη δεν είναι μόνο Βυζάντιο», λέει ο Πέτρος Μάρκαρης.

«Δεν μπορούμε να βλέπουμε μόνο τις εκκλησίες. Η ομορφιά της οφείλεται στο ότι μέσα σε ένα πρωί έγινε από βασιλεύουσα, πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας χωρίς να ανοίξει μύτη. Ενώ στην Αθήνα το αληθινά αθηναϊκό βρίσκεται θαμμένο ή χωμένο σε μπουντρούμια, στην Πόλη όλα- ελληνικά, οθωμανικά, ενετικά, γαλλικά- είναι σε κοινή θέα».