[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] Πολιτική αξιών ή συμφερόντων;

ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ Αγώνες που αρχίζουν την επόμενη εβδομάδα στο Πεκίνο έχουν προκαλέσει έντονες συζητήσεις. Η Κίνα είναι μια ανερχόμενη οικονομική υπερδύναμη που θα πρέπει να ενσωματωθεί ομαλά στο παγκόσμιο οικονομικό και πολιτικό σύστημα με σεβασμό στον ρόλο, το μέγεθος, την ιστορία της. Αλλά η σημερινή Κίνα δεν είναι δημοκρατία και οπωσδήποτε δεν ανταποκρίνεται στα πρότυπα σεβασμού των ατομικών δικαιωμάτων, κράτους δικαίου κ.λπ., όπως τουλάχιστον εννοούμε τον σεβασμό αυτό στις δυτικές κοινωνίες. Επομένως ο χειρισμός της Κίνας από πλευράς Δύσης, ιδιαίτερα της Ευρώπης, συνιστά μια εξαιρετικά δύσκολη άσκηση. Από τη μια, δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι στο οικονομικό πεδίο η Κίνα συνιστά σήμερα τον καθοριστικό παράγοντα που επηρεάζει όλους μας, είτε πρόκειται για τις τιμές πετρελαίου, τροφίμων, τις εξαγωγές, εισαγωγές, την παγκόσμια οικονομία και νομισματική ισορροπία, είτε για τις τιμές των ρούχων, παπουτσιών και καλτσών. Από την άλλη, υπάρχει η μη ικανοποιητικώς δημοκρατική πολιτική πραγματικότητα. Τι θα πρέπει λοιπόν να ακολουθήσει η Ευρώπη: πολιτική συμφερόντων ή πολιτική αξιών; Η απάντηση στο ερώτημα δεν είναι καθόλου εύκολη και δεν αφορά μόνο την Κίνα. Αφορά και μία σειρά χωρών, όπως π.χ. η Ρωσία κ.ά. Η ρήση του Λόρδου Πάλμερστον ότι «… τα έθνη έχουν μόνο μόνιμα συμφέροντα που πρέπει να επιδιώκουν…» είναι γνωστή, αλλά ανήκεινομίζω- σε μια άλλη εποχή. Οπωσδήποτε τα έθνη έχουν «συμφέροντα», αλλά τα σύγχρονα, δημοκρατικά έθνη έχουν επίσης αξίες (σεβασμός δικαιωμάτων, κράτος δικαίου, ανοχής, πλουραλισμού κ.ά.). Και τις αξίες αυτές πρέπει να προωθούν (ως, σε τελευταία ανάλυση, τη στέρεα βάση για διαμόρφωση ενός ειρηνικού και σταθερού παγκόσμιου συστήματος). Επομένως τα διλήμματα που ανακύπτουν είναι τεράστια, είτε πρόκειται για την Κίνα είτε για τις Ρωσία, ΗΠΑ, Ιράν και άλλες χώρες. Στεγνή πολιτική προώθησης συμφερόντων οδηγεί συνήθως σε πρόσκαιρα οφέλη και αναπόφευκτα αδιέξοδα ή καταστροφές. Ανόθευτη πολιτική προώθησης αξιών καταλήγει, ορισμένες φορές, σε αφελείς καταστάσεις. Συνεπώς ο συγκερασμός εμφανίζεται αναπόφευκτος. Αλλά για την Ευρώπη ως «ήπια δύναμη», τα στοιχεία των αξιών και της ανθρωπιστικής δράσης δεν μπορεί παρά να έχουν τη βαρύνουσα θέση στον συγκερασμό αυτό…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μέλος Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ