Ποτισμένες με δηλητήρια 10 περιοχές της Ελλάδας

Τοξικές ουσίες, διοξίνες, βαρέα μέταλλα και πετρελαιοειδή έχουν αρρωστήσει την ελληνική γη. Από την Αλεξανδρούπολη έως την Κοζάνη και από τη Θεσσαλονίκη έως τα Οινόφυτα και την Αθήνα, η ανεξέλεγκτη ρύπανση από τα εδάφη διεισδύει στην τροφική αλυσίδα και από εκεί σερβίρεται στο πιάτο. Ωστόσο, παρά τους σοβαρούς κινδύνους, η εξυγίανση των ρυπασμένων εδαφών παραμένει σε θεωρητικό επίπεδο «συζητήσεων» εδώ και χρόνια.

Ήταν 13 Ιουλίου του 2006 όταν ξέσπασε η φωτιά στη χωματερή των Ταγαράδων, στη Θεσσαλονίκη. Τις δεκαπέντε ημέρες που έκαιγε, υπολογίζεται ότι εκλύθηκαν μέσω τοξικής τέφρας μεγαλύτερες ποσότητες επικίνδυνων διοξινών και φουρανίων απ΄ ό,τι «παράγει» σε έναν χρόνο η Δανία. Σύμφωνα με έρευνες, η τοξική τέφρα απλώθηκε σε έκταση περίπου 20 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ενώ οι συγκεντρώσεις σε απόσταση 5 χιλιομέτρων ξεπερνούσαν έως και 100 φορές τα ανώτατα όρια. Διοξίνες επίσης εντοπίστηκαν και στο γάλα ζώων της περιοχής. Οι αρμόδιοι φορείς απαγόρευσαν για λίγο τη βοσκή των ζώων πέριξ των Ταγαράδων, έκαναν μερικές μετρήσεις σε κάποια από τα σημεία όπου εντοπίζονταν αυξημένες συγκεντρώσεις, θανάτωσαν μερικά ζώα που παρουσίαζαν πρόβλημα, βγήκαν οι ανάλογες καθησυχαστικές ανακοινώσεις- και το θέμα έκλεισε επισήμως όταν η λίμνη αποστραγγισμάτων της χωματερής μετατράπηκε σε «γήπεδο»… Η κ. Κωνσταντίνη Σαμαρά ήταν μία από τους επιστήμονες του ΑΠΘ που το 2006 πραγματοποίησαν μετρήσεις στο έδαφος των Ταγαράδων: «Μέσα στη χωματερή είχαμε εντοπίσει ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις, ενώ αυξημένες ήταν και στη γύρω περιοχή» λέει. Αυτές ήταν και οι τελευταίες μετρήσεις για τις συγκεντρώσεις διοξινών στα εδάφη της περιοχής.

Σε ακτίνα 20 τετραγωνικών χιλιομέτρων απλώθηκε η τοξική τέφρα από τη φωτιά στη χωματερή των Ταγαράδων

Οι «μικροί Ταγαράδες». «Οι εκτάσεις γύρω από τους Ταγαράδες όπου κατακάθισε η τοξική τέφρα δεν έχουν εξυγιανθεί ουσιαστικά. Οι διοξίνες θεωρούνται μη βιοδιασπώμενοι ρύποι και μπορεί να παραμένουν σε μία περιοχή επί χρόνια, να εισέρχονται στον ιστό των ζώων και να μολύνουν τα υπόγεια νερά. Και ακριβώς επειδή πρόκειται για “επίμονους” ρυπαντές θα έπρεπε να πραγματοποιείται συστηματική παρακολούθηση των Ταγαράδων έως και σήμερα με συχνές μετρήσεις», λέει ο Νίκος Χαραλαμπίδης από την Greenpeace. Υπολογίζεται δε ότι κατά τις περυσινές πυρκαγιές σε Ηλεία και Εύβοια, δεκάδες χωματερές- ακαταχώρητες στους καταλόγους του υπουργείου Εσωτερικών- που «εξυπηρετούσαν» μερικές χιλιάδες κατοίκων δημιούργησαν ανάλογους μικρούς Ταγαράδες, που κανείς δεν μπήκε στον κόπο να αναζητήσει.

300 τόνοι τοξικών. Μια άλλη φωτιά-
και αυτή κοντά στη Θεσσαλονίκη- θα αναδείκνυε ακόμα ένα περιβαλλοντικό έγκλημα: στις 7 Φεβρουαρίου 2004 το εργοστάσιο ΔΙΑΝΑ στον Δήμο Σταυρούπολης παραδόθηκε στην πυρά. Με εντολή του Πρωθυπουργού από το 2000 είχαν διατεθεί χρήματα για την απομάκρυνση των εκατοντάδων τόνων τοξικών ουσιών που ήταν εγκαταλελειμμένες στο εργοστάσιο. Ωστόσο, την ώρα που έπιασε φωτιά, σημαντικές ποσότητες- περίπου 300 τόνοι, σύμφωνα με εκτιμήσεις- βρίσκονταν εκεί. Ο κ. Θεμιστοκλής Κουιμτζής, τότε καθηγητής του ΑΠΘ, είχε επισκεφθεί την περιοχή πριν από την καταστροφή. «Το έδαφος ήταν ποτισμένο από χημικές ουσίες λόγω της υπαίθριας εναπόθεσής τους. Η ρύπανση φαινόταν με το μάτι, ιδίως στον παραπλήσιο χώρο όπου ήταν στοιβαγμένα τα χημικά που διέρρεαν. Κανείς δεν ξέρει σε τι βάθος έχουν φτάσει- ούτε έχει πραγματοποιηθεί ουσιαστική μελέτη. Αν μη τι άλλο, το έδαφος αυτό πρέπει να απορρυπανθεί», λέει σήμερα. Σε ερώτηση των «ΝΕΩΝ» σχετικά με το πρόγραμμα εξυγίανσης των 27 στρεμμάτων της ΔΙΑΝΑ, η απάντηση της χημικού του Δήμου Σταυρούπολης είναι αφοπλιστική: «Δεν έχει προχωρήσει, παρά τα συνεχή αιτήματα του δήμου και των κατοίκων της περιοχής. Ταυτόχρονα, δεν μας επιτρέπεται από τον διαχειριστή του χώρου να κάνουμε μετρήσεις για να προσδιορίσουμε το μέγεθος της ρύπανσης. Κατά την περίοδο 2005-2006 το νερό του δήμου από τις γεωτρήσεις είχε βγει εκτός ορίων ποσιμότητας και είχαμε εντοπίσει ουσίες που συνδέονται με τα χημικά του εργοστασίου της ΔΙΑΝΑ», επισημαίνει η χημικός κ. Αναστασία Δημητριάδου. Χθες πάντως ο υπουργός Μακεδονίας Θράκης κ. Μ. Τζίμας κατέθεσε αγωγή κατά των υπευθύνων της ΔΙΑΝΑ.

Κλοφέν. «Αυτές οι περιπτώσεις είναι μόνο ένα μικρό μέρος του προβλήματος που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά εδάφη», λέει ο κ. Ευάγγελος Γιδαράκος, διευθυντής του Εργαστηρίου Διαχείρισης Τοξικών και Επικίνδυνων Αποβλήτων του Πολυτεχνείου Κρήτης. «Στα εργοστάσια της ΔΕΗ στην Πτολεμαϊδα και την Κοζάνη υπάρχει πρόβλημα από ρύπανση κλοφέν που προέρχεται από υγρά παλαιών μετασχηματιστών ρεύματος. Στον Θεσσαλικό Κάμπο έχουμε νιτρορύπανση από την αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων. Στο Λαύριο ακόμα και σήμερα παραμένουν σημαντικές ποσότητες αποθέσεων μολύβδου από τα παλαιά μεταλλεία. Στην περιοχή των Οινοφύτων το πρόβλημα με το εξασθενές χρώμιο στον υδροφόρο ορίζοντα, αφού πρώτα πότισε το έδαφος, είναι γνωστό», αναφέρει ο κ. Γιδαράκος. Αυτό που δεν είναι γνωστό είναι ο τρόπος με τον οποίο «εξαφανίζεται» μέρος των επικίνδυνων υγρών αποβλήτων των εργοστασίων: «Ανοίγουν μία τάφρο, εντός των ιδιόκτητων χώρων και στρώνουν τον πυθμένα με χαλίκι λεπτό στην αρχή και μετά με πιο χοντρό. Έπειτα οδηγούν έναν αγωγό στην τάφρο και του ανοίγουν τρύπες. Και σκεπάζουν τον αγωγό πρώτα με χαλίκι και μετά με χώμα για να μη φαίνεται. Έτσι τα απόβλητα αποβάλλονται στην τάφρο και εξαφανίζονται στο έδαφος», λέει ο κ. Χρήστος Παππάς, χημικός με προϋπηρεσία σε διάφορες βιομηχανίες.


Τα απόβλητα μολύνουν τα υπόγεια ύδατα

«Από το σύνολο των επικίνδυνων υγρών αποβλήτων που απορρίπτονται στο έδαφος έως και το 60% καταλήγει στον υδροφόρο ορίζοντα. Το υπόλοιπο 40% παραμένει στο χώμα», αναφέρει ο κ. Γιδαράκος και επισημαίνει ότι η περιοχή της Ελλάδας με το μεγαλύτερο πρόβλημα ρύπανσης εδαφών δεν είναι τα Οινόφυτα, αλλά το Θριάσιο, όπου ένας εκρηκτικός συνδυασμός πετρελαιοειδών, βαρέων μετάλλων και νιτρορύπανσης έχει αρρωστήσει τη γη και τα υπόγεια νερά.

Σύμφωνα με την έρευνα του κ. Μιχάλη Σκούλλου, καθηγητή Χημείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στα υπόγεια ύδατα του Θριασίου έχουν καταγραφεί υψηλές τιμές μολύβδου που υπερβαίνουν τα όρια της Ε.Ε. και οι οποίες πιθανότατα συνδέονται με τα απορρέοντα υγρά από τη χωματερή των Λιοσίων.

Επιπλέον παρατηρούνται υψηλές συγκεντρώσεις και σε υδράργυρο, χαλκό και κάδμιο, ενώ έχουν καταγραφεί υψηλές συγκεντρώσεις αμμωνίας και νιτρικών, τα οποία προέρχονται επίσης από τη χωματερή. Οι τιμές των μετρήσεων αφορούν το 60% των επικίνδυνων ουσιών, αφού το 40% έχει δεσμευτεί στο έδαφος. Ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα όμως για την περιοχή και τους κατοίκους της αποτελεί η βαριά ρύπανση του υπεδάφους από πετρελαιοειδή.


«Λίμνη» πετρελαίου η Ελευσίνα

Ήταν το 1974 όταν για πρώτη φορά ο ερευνητής του ΙΓΜΕ Γ. Κούνης εντόπισε ρύπανση από πετρέλαιο σε πηγάδι της Ελευσίνας. Το 1990 ο γεωχημικός Δημήτρης Κατσίνης και ο χημικός μηχανικός Φ. Ζαννίκος εντοπίζουν ρύπανση από ελαφρούς υδρογονάνθρακες στην Ελευσίνα και τη Μάνδρα σε ακτίνα 3 χιλιομέτρων από την Πετρόλα. Όπως αναφέρει σήμερα ο κ. Κατσίνης: «Οι δειγματοληψίες μας έγιναν κατά μήκος γραμμής που ξεκινούσε από την παραλία και περνούσε από τα όρια των εγκαταστάσεων της Πετρόλα προς την καινούργια Εθνική Οδό. Όσο πλησιάζαμε προς τη μάντρα του διυλιστηρίου τόσο υψηλότερες ήταν οι συγκεντρώσεις». Δύο χρόνια μετά, νέα μελέτη του ΙΓΜΕ εντοπίζει τρεις πετρελαιοκηλίδες έκτασης 435 στρεμμάτων στο υπέδαφος των Διυλιστηρίων Ασπροπύργου, ενώ διαπιστώνεται και εκροή πετρελαιοειδών στη λίμνη Κουμουνδούρου. Νέες μετρήσεις του κ. Κατσίνη το 2001 αποδεικνύουν ενεργό ρύπανση γύρω από τις εγκαταστάσεις της Πετρόλα. «Εντοπίσαμε αέρια των οποίων η ύπαρξη υποδήλωνε συνεχή τροφοδοσία υδρογονανθράκων, που υφίσταται μόνον όταν έχουμε κοίτασμα πετρελαίου ή πετρελαιοειδή που διαφεύγουν από εγκαταστάσεις», επισημαίνει ο κ. Κατσίνης. Στα πορίσματα της έρευνάς του ανέφερε ότι τα πετρελαιοειδή προκαλούν «επιβάρυνση και εκφυλισμό της διαδικασίας ανάπτυξης φυτικών και ζωικών οργανισμών, μόλυνση των υπογείων υδάτων και φθορά των θεμελίων οικοδομών από οπλισμένο σκυρόδεμα».

Στην ΠΥΡΚΑΛ. Το 2004 ήρθε άλλη μία αποκάλυψη της διαρκούς οικολογικής καταστροφής που συντελείται στην Ελευσίνα. Στις 19 Μαΐου οι εργαζόμενοι στην ΠΥΡΚΑΛ, που βρίσκεται σε απόσταση μερικών δεκάδων μέτρων από τις εγκαταστάσεις της Πετρόλα (νυν Ελληνικά Πετρέλαια), εντόπισαν στην ακτή μπροστά από το εργοστάσιο κηλίδες πετρελαίου. Σύμφωνα με τους υπευθύνους των Ελληνικών Πετρελαίων, η ρύπανση οφειλόταν σε παλαιές διαρροές αγωγού, ο οποίος, όπως αναφέρεται σε μεταγενέστερη έκθεση των επιθεωρητών Περιβάλλοντος, «κατά δήλωση της εταιρείας αντικαταστάθηκε». Δύο χρόνια μετά, σε επιστολή του διευθυντή διυλιστηρίου των Ελληνικών Πετρελαίων κ. Δ. Ρούτση προς το Δικαστικό

Επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η διαρροή του 2004 από τα διυλιστήρια δεν έχει σταματήσει

Τμήμα του Ζ΄ Τελωνείου Πειραιά με ημερομηνία 18/5/2006 αναφέρεται ότι «το φαινόμενο της διαρροής έχει σχεδόν εκμηδενισθεί και μόνο από καιρού εις καιρόν παρουσιάζεται κάποιος ελαφρύς ιριδισμός στους χώρους των παλιών εκροών». Ωστόσο, σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής και εργαζομένων στην ΠΥΡΚΑΛ, η εκροή πετρελαιοειδών στη θάλασσα από το υπέδαφος δεν έχει σταματήσει μέχρι σήμερα. Και αυτό, παρά το γεγονός ότι έχουν ανοιχτεί γεωτρήσεις που αντλούν τα πετρελαιοειδή. Συνεχίζεται η εκροή. «Το 2004 η εταιρεία είπε πως η ρύπανση προήλθε από διαρροή στον αγωγό, ότι αποθηκεύθηκε πετρέλαιο σε κοιλώματα του υπεδάφους και στη συνέχεια άρχισε να εκρέει στη θάλασσα. Και συνεχίζεται η εκροή ακόμα και σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά! Προσωπικά πιστεύω ότι αυτό είναι πολύ δύσκολο να συμβεί: Οι υδρογονάνθρακες έχουν την ιδιότητα να αποδομούνται, επομένως είναι κάπως δύσκολο να πιστέψουμε ότι προέρχεται από ένα μόνο επεισόδιο διαρροής πάνω από τέσσερα χρόνια πριν», λέει ο γεωχημικός κ. Κατσίνης. «Πιο πιθανό είναι να πρόκειται για επαναλαμβανόμενα περιστατικά ή ακόμα και συνεχείς διαρροές δεξαμενών. Όμως, προς το παρόν, μπορούμε μόνο να πιθανολογούμε καθώς η εταιρεία δεν μας δίνει άδεια να μπούμε μέσα και να καταλάβουμε τι ακριβώς συμβαίνει- ούτε μας παρέχει στοιχεία», συμπληρώνει ο κ. Κατσίνης.

Και βενζόλιο. Κατά την έρευνά του ο κ. Μιχάλης Σκούλλος εντόπισε στα υπόγεια νερά του Θριασίου βενζόλιο, το οποίο συνδέεται με την παρουσία πετρελαιοειδών. Πριν από περίπου έναν μήνα, ο νομάρχης Δυτικής Αττικής κ. Αρ. Αρκουδάρης επέβαλε με απόφασή του πρόστιμο ύψους 40.000 ευρώ στα Ελληνικά Πετρέλαια επειδή η ρύπανση στο υπέδαφος από τη διαρροή του 2004 δεν είχε αποκατασταθεί πλήρως το 2008. «Επιπλέον, δεν τηρήθηκε ο περιβαλλοντικός όρος που αφορά την έγκαιρη διάγνωση του προβλήματος, ενώ η διενέργεια της απορρύπανσης από την εταιρεία πραγματοποιείται χωρίς να υπάρχει η απαραίτητη αδειοδότηση από τον αρμόδιο φορέα», αναφερόταν στην απόφαση του νομάρχη.