Όταν ένας… Έλληνας πρίγκιπας ίδρυσε τη Σκωτία

Τι μπορεί να σημαίνει για έναν λαό όταν κείμενα και παραδόσεις πάνω στα οποία έχει στηριχθεί η εθνική του συνείδηση και ταυτότητα αποδεικνύεται ότι είναι πλαστά; Όλοι οι λαοί, βέβαια, έχουν τους μύθους τους, απ΄ ό,τι φαίνεται όμως οι Σκωτσέζοι το έχουν παρακάνει…

Υποτίθεται ότι όλα άρχισαν με έναν Έλληνα πρίγκιπα, τον Γκέντιλ Γκλας ή Γκαΐθελο, ο οποίος εξόριστος από το βασίλειό του παντρεύτηκε την κόρη ενός Φαραώ της Αιγύπτου, ονόματι Σκώτα. Κάποια στιγμή κυνηγημένοι εγκατέλειψαν την Αίγυπτο και έφθασαν στην Ισπανία, απ΄ όπου οι απόγονοί τους ανηφόρισαν προς την Ιρλανδία και κατόπιν, το 333 π.Χ., έφθασαν και εγκαταστάθηκαν στη Σκωτία. Αν το όνομα Γκαΐθελος δεν σας θυμίζει τίποτα ελληνικό, δεν έχετε άδικο, διότι απλώς δεν υπήρξε τέτοια ιστορία, παρά μόνο στη ζωηρή φαντασία του Ουόλτερ Μπάουερ, ο οποίος το 1440 συνέλεξε αρχαίες προφορικές παραδόσεις και στο «Scotichronicon» περιέγραψε την ιστορία της Σκώτα- απ΄ όπου πήρε το όνομά της η Σκωτία, του Γκαΐθελου- εξ ου και η γαελική γλώσσα και του γιου τους Ιβέρ, εξ ου και η Ιβερνία (άλλο όνομα της Ιρλανδίας).

Αυτή δεν είναι η μοναδική φορά όμως που οι Αιγύπτιοι κάνουν την εμφάνισή τους στη διαμόρφωση της σκωτσέζικης ιστορίας. Στις αρχές του 16ου αιώνα, ο ουμανιστής από το Αμπερντίν Έκτορ Μπόες έγραψε υπερήφανος ότι κατά τον 2ο αιώνα π.Χ. ο Πτολεμαίος Β΄ είχε στείλει απεσταλμένους στους Σκωτσέζους, οι οποίοι μετέφεραν ως δώρα μεταξύ άλλων και έργα του Αριστοτέλη στο πρωτότυπο, τα οποία οι μορφωμένοι συγγενείς του στην παγωμένη Σκωτία έσπευσαν να διαβάσουν άνετα. Ο Μπόες εφηύρε περίπου 40 βασιλιάδες, οι οποίοι κάλυπταν 22 γενιές και έφτιαξε λεπτομερή βιογραφικά για όλους τους. Οι φανταστικοί βασιλείς δεν ήταν διόλου βαρετά πλάσματα. Άλλοι ήταν ήρωες και άλλοι «κακοί», με πιο περιπετειώδη εξ αυτών τον άγριο βασιλιά Λουγκτάχο ο οποίος δολοφονούσε και βίαζε θείες, κόρες και αδελφές.

Όλες αυτές οι κατασκευασμένες ιστορίες παρουσιάζονται λεπτομερώς στο βιβλίο «Η εφεύρεση της Σκωτίας, Μύθοι και Ιστορία» του Χιου Τρέβορ-Ρόπερ (Εκδ. Υale). Ο Βρετανός ιστορικός αφιέρωσε αρκετές δεκαετίες από τη ζωή του προκειμένου να μελετήσει την ιστορία της Σκωτίας και πήρε ενεργά μέρος στον αγώνα για να μη δοθεί ανεξαρτησία στην περιοχή αυτή. Πίστευε ότι «ολόκληρη η ιστορία της Σκωτίας έχει χρωματιστεί από μύθους» και άρχισε να μελετά αρκετούς από αυτούς. Πέθανε το 2003, προτού προλάβει να δει δημοσιευμένο το έργο του. «Οι μύθοι στη Σκωτία», είχε γράψει, «δεν καταργούνται ποτέ λόγω της αλήθειας ή της λογικής, αλλά παραμένουν πιστευτοί έως ότου κάποιος άλλος μύθος ανακαλυφθεί ή δημιουργηθεί για να τους αντικαταστήσει».


Ο «αρχαίος» βάρδος ήταν σύγχρονος

Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της σκωτσέζικης ταυτότητας έχει παίξει και η λογοτεχνική κατασκευή μύθων. Με την ενίσχυση της Ένωσης, μετά την καταστολή της εξέγερσης των Ιακωβιτών, το 1745, οι Σκωτσέζοι στρέφονται στην κουλτούρα προκειμένου να τονίσουν τη διαφορετική τους ταυτότητα. Στα 1760, ο Σκωτσέζος δάσκαλος Τζέιμς Μακφέρσον εκδίδει τα επικά ποιήματα ενός Κέλτη βάρδου του 3ου αιώνα, ονόματι Όσιαν, τα οποία υποτίθεται ότι είχαν ανακαλυφθεί πριν από λίγο καιρό. Τα ποιήματα του «αρχαίου βάρδου» υπό τον τίτλο «Φίνγκαλ»- τα οποία έγραψε ο ίδιος ο Μακφέρσονσυναντούν μεγάλη απήχηση σε όλη την Ευρώπη: στο Λονδίνο ο Σέρινταν συγκρίνει τον Όσιαν με τον Όμηρο και τον Βιργίλιο, στη Γερμανία ο Γκαίτε γράφει ύμνους, ενώ ακόμα και στην Ελλάδα ο ποιητής Γουζέλης αναφέρεται στον «Όσιαν, φοβερό παλαιό ποιητή εκ Κελτών». Ο Ναπολέοντας παίρνει τα ποιήματα μαζί του τόσο στην πρώτη του αποστολή στην Αίγυπτο όσο και στο τελευταίο του ταξίδι, στην Αγία Ελένη.

Η ύπαρξη του βάρδου Όσιαν κάνει τους Σκωτσέζους περήφανους, διότι τώρα πια και εκείνοι έχουν τον δικό τους Σαίξπηρ. «Το μέγα ερώτημα» γράφει ο ΤρέβορΡόπερ «δεν είναι η πλαστογραφία του Φίνγκαλ, αλλά το γεγονός ότι οι Σκωτσέζοι επιμένουν τόσο καιρό ότι είναι αυθεντικό».


Τα κιλτ του βιομηχάνου και τα καρό του ψιλικατζή!

Το κιλτ εφευρέθηκε τη δεκαετία του 1720 από έναν σιδηροβιομήχανο, ο οποίος έψαχνε ένα πιο άνετο και ομοιόμορφο ρούχο για τους εργαζομένους στο εργοστάσιό του. Ύστερα από την απαγόρευση του κιλτ ως συμβόλου των Ιακωβιτών, επέλεξαν να το φορούν οι πλούσιοι ως έμβλημα της σκωτσέζικης ταυτότητας.

Έμφαση στο κιλτ έδωσε το γεγονός ότι από την απαγόρευσή του εξαιρέθηκαν οι στρατιωτικοί. Μέσα σε λίγα χρόνια η παράδοση είχε γίνει τόσο ισχυρή στα σκωτσέζικα στρατιωτικά συντάγματα ώστε όλοι νόμιζαν ότι προερχόταν από τα βάθη της ιστορίας. Μια και οι Σκωτσέζοι αποτελούσαν την αιχμή μιας βρετανικής αυτοκρατορίας που επεκτεινόταν γοργά, τα κιλτ τους έγιναν το πιο ξεχωριστό ενδυματολογικό σύμβολο εθνικότητας στον κόσμο.

Το καρό ύφασμα, που σήμερα το συνδέουμε με διαφορετικές κλαν, δηλαδή φατρίες ή φυλές, ήταν δημιούργημα ενός πολυμήχανου ψιλικατζή από το Μπάνοκμπερν στις αρχές του 19ου αιώνα. Από τη στιγμή που θα «αναγνωριζόταν» από τον επικεφαλής μιας φατρίας, το συγκεκριμένο καρό σχέδιο θα χρησιμοποιείτο σε κιλτ, πουκάμισα, καπέλα, κουτιά και κάθε είδους αντικείμενα που θα εξάγονταν από τα εξιδανικευμένα Χάιλαντς.