Η Αθήνα σιγά σιγά θα γίνει… Κάιρο

Είναι ο επιστήμονας που έχει ασχοληθεί όσο κανείς άλλος με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στο ίδιο μας το σπίτιτην Ελλάδα. Και έχει αναπτύξει τη δική του φιλοσοφία για τα ευρήματά του. Τρία πράγματα είναι αυτά που κάνουν τη χώρα μας ιδιαίτερη, λέει ο Δημήτρης Λάλας. Το πρώτο είναι το κλίμα. Το δεύτερο, ο πολιτισμός (σ.σ.: δεν βάζει δεύτερο τον πολιτισμό λόγω προτεραιοτήτων αλλά επειδή πιστεύει ότι είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με το κλίμα). «Αυτή η εξωστρέφειά μας, το να βγαίνεις έξω και να περπατάς και να ανταλλάσσεις απόψεις και να διαμορφώνεις πολιτισμό είναι κάτι που το ελληνικό κλίμα μάς επιτρέπει να το κάνουμε. Στην Αγγλία και τον Καναδά, όπου οι κάτοικοι μένουν μέσα στα σπίτια τους τα 2/3 του χρόνου, δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα», υποστηρίζει. Το τρίτο είναι η ναυτιλία, που και αυτή είναι απόρροια του κλίματος, σύμφωνα με τον Λάλα.
«Αν θα αλλάξουν όλα αυτά με την κλιματική αλλαγή; Θέλω να είμαι αισιόδοξος και να πιστεύω ότι θα καταφέρουμε να την καταπολεμήσουμε- τουλάχιστον να μη φτάσουμε στο σημείο να βιώσουμε τα αποτελέσματα που προκύπτουν από τις έρευνες. Όμως, για να γίνει αυτό και να μην αφήσουμε το πράγμα να εξελιχθεί έτσι, χρειάζονται μέτρα»…

Ωστόσο,αν δεν κάνω λάθος,το πρώτο βήμα για να πάρεις τα κατάλληλα μέτρα είναι να υπολογίζεις σωστά τις ποσότητες των αερίων του θερμοκηπίου που εκπέμπεις.Σε

Επιστήμονες από την ομάδα του Αστεροσκοπείου συμμετείχαν σε αντίστοιχους ελέγχους- όπως αυτούς που έκαναν στη χώρα μας- για τον υπολογισμό των εκπομπών άλλων χωρών. Και είχαμε φτιάξει με τέτοιον τρόπο το σύστημα μέτρησης ώστε χρόνο με τον χρόνο να βελτιώνεται σε ακρίβεια

αυτό το πρώτο βήμα, όπως λένε ο ΟΗΕ και η Ε.Ε.,δεν τα πηγαίνουμε και τόσο καλά… «Η ομάδα του Αστεροσκοπείου και εγώ πραγματοποιούσαμε αυτούς τους υπολογισμούς επί 10 χρόνια. Και θεωρώ ότι κάναμε πολύ καλή δουλειά: βάλαμε ένα σύστημα μέτρησης στην Ελλάδα και συμμετείχαμε στις διεθνείς διαπραγματεύσεις για τη διαμόρφωση του τρόπου υπολογισμού των εκπεμπόμενων αερίων του θερμοκηπίου. Επιστήμονες από την ομάδα του Αστεροσκοπείου συμμετείχαν σε αντίστοιχους ελέγχους- όπως αυτούς που έκαναν στη χώρα μαςγια τον υπολογισμό των εκπομπών άλλων χωρών. Και είχαμε φτιάξει με τέτοιον τρόπο το σύστημα μέτρησης ώστε χρόνο με τον χρόνο να βελτιώνεται σε ακρίβεια- γιατί πρόκειται για εκτιμήσεις, δεν πηγαίναμε να μετρήσουμε με μετρητές όπως άκουσα πρόσφατα. Δεν κρύβω όμως ότι πρόκειται για μία πολύπλοκη διαδικασία- φανταστείτε ότι ο οδηγός της αποτελείται από έξι τόμους. Και βέβαια υπάρχουν και κάποια στοιχεία τα οποία εκ των πραγμάτων δεν τα γνωρίζεις, οπότε χρησιμοποιείς συντελεστές από εγκεκριμένους πίνακες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Γραμματείας του Κλίματος του ΟΗΕ γι΄ αυτόν ακριβώς τον σκοπό».

Ο Δ. Λάλας κατηγορήθηκε πως κατήγγειλε στον ΟΗΕ ότι δεν θα υπάρξει επαρκές σύστημα παρακολούθησης

Οι μέσες μέγιστες τιμές που προκύπτουν για την Αθήνα τον Ιούλιο αυξάνονται κατά 8 βαθμούς Κελσίου- δηλαδή πάει από τους 33 στους 41 βαθμούς. Σήμερα τέτοιες θερμοκρασίες βρίσκει κανείς νότια από το Κάιρο

των εκπομπών της χώρας μας, «στρεφόμενος ευθέως όχι κατά του ΥΠΕΧΩΔΕ αλλά κατά της Ελλάδας». Κατηγορήθηκε επίσης για λανθασμένους υπολογισμούς όσον αφορά τις εκπομπές αερίων. «Κατά τη δεκαετία που πραγματοποιούσαμε τις μετρήσεις περάσαμε επτά επιθεωρήσεις από τους εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ. Βέβαια το κλίμα της Ελλάδας είναι ακόμα τέτοιο που μας επιτρέπει να είμαστε εξωστρεφείς, να συζητάμε με φωνές δυνατές και πολλές φορές να τσακωνόμαστε…». Ο Δ. Λάλας δεν θέλει να απαντήσει στα όσα διατυπώθηκαν εναντίον του. Αντ΄ αυτού προτιμά να αξιοποιεί τον χρόνο του μιλώντας γι΄ αυτά που θα έπρεπε να γίνουν ώστε να μη βιώσουμε τα αποτελέσματα των ερευνών του που δείχνουν ότι σε μερικές δεκαετίες από σήμερα η Ελλάδα θα αποκτήσει τα κλιματικά χαρακτηριστικά της περιοχής νότια του Καΐρου… προς το Ασουάν.

«Η περιοχή μας- και από τις δικές μας εκτιμήσεις αλλά και από τις προβλέψεις της ομάδας της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή- θα έχει πολύ πιο ζεστό κλίμα. Και όταν λέω πολύ πιο ζεστό τι εννοώ: οι μέσες μέγιστες τιμές που προκύπτουν για την Αθήνα τον Ιούλιο αυξάνονται κατά 8 βαθμούς Κελσίου- δηλαδή πάει από τους 33 στους 41 βαθμούς Κελσίου. Σήμερα τέτοιες θερμοκρασίες βρίσκει κανείς νότια από το Κάιρο προς το Ασουάν».

Μόνο το καλοκαίρι θα γίνει πιο ζεστό;

«Η αύξηση της θερμοκρασίας δεν αφορά μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες αλλά ολόκληρη τη χρονιά. Και όχι μόνο την Αθήνα αλλά ολόκληρη την Ελλάδα. Το δεύτερο και πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι δεν αυξάνεται μόνο η μέση μέγιστη θερμοκρασία αλλά και η ελάχιστη. Τι σημαίνει αυτό; Όταν αυξάνεται η ελάχιστη θερμοκρασία οι ώρες της ημέρας κατά τις οποίες μπορεί κάποιος να ξεκουραστεί και να χαλαρώσει από τον καύσωνα, αλλά και να κρυώσουν τα κτίρια που κατά τη διάρκεια της ημέρας ζεσταίνονται, είναι πολύ λιγότερες. Επί της ουσίας δεν προλαβαίνουμε να ανακουφιστούμε από το λιοπύρι καθώς δεν έχει δροσιά».

Και όσον αφορά τα υδατικά αποθέματα;Ήδη βιώνουμε τα αποτελέσματα της ξηρασίας…

«Η μείωση της βροχόπτωσης το 2070 θα είναι περίπου 20% σε σχέση με τα σημερινά δεδομένα. Σημασία έχει και το γεγονός ότι αυτή η μείωση της βροχόπτωσης αφορά ολόκληρη τη Βαλκανική. Το λέω αυτό διότι ο Νέστος, ο Έβρος και ο Αξιός παίρνουν το νερό από τις λεκάνες απορροής των χωρών που βρίσκονται βόρειά μας και το διοχετεύουν εντός της Ελλάδας. Το ότι θα υπάρξει μείωση της βροχόπτωσης και σε αυτές τις χώρες σαφώς θα έχει επιπτώσεις. Επιπλέον, όπως υπολογίσαμε, αναμένεται μείωση της παραγωγής των υδροηλεκτρικών σταθμών κατά 40%».

Τι επιπτώσεις θα έχουν όλες αυτές οι αλλαγές στις παραγωγικές τάξεις της Ελλάδας;

«Ένα μεγάλο μέρος της έρευνας που πραγματοποιήσαμε είχε να κάνει ακριβώς με αυτό: Εξετάσαμε προϊόντα όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι, το βαμβάκι και τα αμπέλια και εκείνο που είδαμε ήταν ότι το καλαμπόκι και το βαμβάκι σαφώς θα έχουν πρόβλημα λόγω της κλιματικής αλλαγής, τουλάχιστον όσον αφορά τη στρεμματική απόδοση που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Επίσης το σιτάρι θα έχει πρόβλημα σε κάποιες περιοχές, ενώ για τα αμπέλια θα εξαρτηθεί από το είδος του σταφυλιού και από την περιοχή καλλιέργειας. Για αυτούς τους λόγους πρέπει οι πολιτικοί που ασχολούνται με την αγροτική ανάπτυξη της χώρας να αρχίσουν να εξετάζουν διαφορετικές ποικιλίες, διαφορετικούς τρόπους καλλιέργειας και άρδευσης. Όλα αυτά πρέπει πλέον να τα κοιτάζουμε πιο σοβαρά γιατί είναι σίγουρο ότι οι επιπτώσεις θα έρθουν».
Αιολικός χάρτης από το 1985

Ανάμεσα στα επιτεύγματα του Δημήτρη Λάλα περιλαμβάνονται ο πρώτος αιολικός χάρτης της χώρας (1985), η δημιουργία του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας («το μόνο που μου έδωσαν ήταν το προεδρικό διάταγμα»), η αναβάθμιση του Αστεροσκοπείου, καθηγητικές έδρες σε Ελλάδα και ΗΠΑ.

«Ήταν καλοκαίρι του 1994 όταν ο κ. Σημίτης, ως υπουργός Βιομηχανίας και Ενέργειας, με κάλεσε να συζητήσουμε.

Όταν του εξήγησα ότι θεωρούσα πως θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να αναβαθμίσουμε το Αστεροσκοπείο- ένα από τα θέματα που είχα στο μυαλό μου ήταν η κλιματική αλλαγήέμεινε έκπληκτος, καθώς νόμιζε ότι θα προτιμούσα την προεδρία του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας».

Το 1993 είχε αρχίσει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή η συζήτηση για τον φόρο ενέργειας και του διοξειδίου του άνθρακα.

Ο Λάλας χειρίστηκε το θέμα ως εκπρόσωπος της Ελλάδας το 1994 («το προχωρήσαμε σε μεγάλο βαθμό»), ενώ αμέσως μετά ήλθε η σειρά της τότε υπουργού Περιβάλλοντος της Γερμανίας κ. Άνγκελας Μέρκελ. «Φτάσαμε ως Ε.Ε. στο παρά 1΄. Δυστυχώς, οι μόνοι που είχαν αντιρρήσεις ήταν οι Άγγλοι, οι οποίοι έθεσαν βέτο καθώς δεν δέχονταν οποιονδήποτε φόρο από την Ε.Ε.».

Η εξέλιξη αυτής της προσπάθειας- έπειτα από πολύ καιρό και πολλές τροποποιήσειςκατέληξε στο σύστημα εμπορίας ρύπων.


«Πρέπει να βάλουμε άμεσα μπροστά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας»

O Δημήτρης Λάλας πιστεύει ότι είναι ένας από αυτούς που φωνάζουν πολύ για τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ελλάδα. Όπως λέει, «θεωρώ ότι το συγκεκριμένο θέμα πρέπει να το βάλουμε μπροστά άμεσα».

Πόσο άμεσα;Δεν έχουν ήδη γίνει βήματα προς αυτή την κατεύθυνση κατά τη γνώμη σας;

«Πρόσφατα η Ε.Ε. πρότεινε ως στόχο για την Ελλάδα το 18% της συνολικής ενέργειας να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές έως το 2020. Οι εκτιμήσεις- μερικές από τις οποίες έχω ανακοινώσει εγώ- δείχνουν ότι για να πιάσουμε αυτό το ποσοστό θα πρέπει να αποκτήσουμε 8.000 ΜW αιολικά, ενώ αυτή τη στιγμή έχουμε περίπου 880. Αυτό όμως σημαίνει ότι θα πρέπει αμέσως να αρχίσουμε να φροντίζουμε για τα δίκτυα, πώς θα πρέπει να λειτουργούν με ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά που άλλοτε θα συνεισφέρουν και άλλοτε θα τίθενται εκτός δικτύου».

Λέγεται ότι στην αρμόδια αρχή έχουν συσσωρευτεί εκατοντάδες αιτήσεις για φωτοβολταϊκά από ιδιώτες οι οποίοι περιμένουν να πάρουν κάποια απάντηση…

«Εκτίμησή μου είναι ότι δεν είχε μεθοδευτεί η διείσδυση των φωτοβολταϊκών σε όλες τις διαστάσεις της ώστε να μη δημιουργηθεί αυτό το αλαλούμ. Δεν υπήρχαν εξαρχής σαφείς οδηγίες για την υλοποίηση αυτού του μεγαλεπήβολου προγράμματος με αποτέλεσμα να μαζευτούν πάρα πολλές αιτήσεις χωρίς να ξέρει κανείς ποι ες θα προχωρήσουν αλλά και αν θα υπάρχουν τα χρήματα για να δοθούν όλες αυτές οι επιδοτήσεις. Όλα αυτά κανένας δεν τα έβαλε στο τραπέζι για να τα διερευνήσει και να προβλέψει διαδικασίες από την αρχή μέχρι το τέλος».

Για όλα αυτά υποτίθεται ότι υπάρχει μακροπρόθεσμος σχεδιασμός- έτσι δεν είναι;

«Κι όμως δεν υπάρχει. Παράδειγμα, το ειδικό χωροταξικό για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας: Έγινε με τρόπο που θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι ανορθόδοξοςκαι αυτός είναι ένας ήπιος χαρακτηρισμός. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πει ότι για να υλοποιήσεις τέτοιου είδους χωροταξικά θα πρέπει να κάνεις μια στρατηγική μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Δεν είναι δυνατόν να λες ότι βγάζω

«Πράσινη» ανάπτυξη σημαίνει ότι θα πάρεις- και θα πάρεις περισσότερααλλά σε βάθος χρόνου

το ειδικό χωροταξικό για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πριν τελειώσεις και παρουσιάσεις το γενικό χωροταξικό της χώρας. Και όμως έγινε».

Δηλαδήπιστεύετε ότι δεν βρισκόμαστε σε καλό δρόμο;

« Όταν μιλάμε για αειφόρο ανάπτυξη ή βιώσιμη ανάπτυξη ή ακόμα και για “πράσινη” ανάπτυξη, δεν πρέπει να υπάρχει η αρπαχτή. “Πράσινη” ανάπτυξη σημαίνει ότι θα πάρεις – και θα πάρεις περισσότερα- αλλά σε βάθος χρόνου. Και δεν θα πάρεις μόνο εσύ αλλά και οι υπόλοιποι. Είναι το αντίθετο της αρπαχτής».

Και πώς μπορεί να συμβεί αυτό;

«Με τη δημιουργία ξεχωριστού υπουργείου Περιβάλλοντος- και νομίζω ότι είναι αυταπόδεικτο. Γιατί σίγουρα το ΠΕ του ΥΠΕΧΩΔΕ είναι το παραμελημένο παιδί της οικογένειας».