Επιστήμη

Τα παιδιά της Ντόλι στο πιάτο μας

Δώδεκα χρόνια μετά τη γέννηση της Ντόλι, το κρέας και το γάλα από κλωνοποιημένα ζώα θεωρούνται πλέον ασφαλή για κατανάλωση, σύμφωνα με τις αμερικανικές και τις ευρωπαϊκές αρχές. Σε λίγους μήνες αναμένεται να αρχίσει η διάθεσή τους στην αμερικανική αγορά και θα ακολουθήσει η Ευρώπη.

O Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων της Αμερικής έδωσε το πράσινο φως για το κρέας και το γάλα που προέρχονται από κλωνοποιημένες αγελάδες, γουρούνια και κατσίκια, καθώς και τους απογόνους τους. Έτσι, ήρθη η απαγόρευση πώλησής τους που ίσχυε από το 1999. Οι κτηνοτρόφοι μπορούν πλέον να πωλούν ελεύθερα κλωνοποιημένο κρέας και γάλα. Μία ένσταση υπάρχει μόνο από το αμερικανικό υπουργείο Γεωργίας, και έχει ζητήσει μικρή παράταση της απαγόρευσης για λίγους ακόμα μήνες.

Γονιδιακή κτηνοτροφία. Μία από τις πρωτοπόρες εταιρείες κλωνοποίησης αγελάδων είναι η Βovance στην Άιοβα. Στις εγκαταστάσεις της υπάρχουν 50 κλωνοποιημένα ζώα από τα 600 συνολικά σε ολόκληρη την Αμερική. Οι επιστήμονες και επιχειρηματίες που προωθούν τις νέες μεθόδους παραγωγής κρέατος δεν χρησιμοποιούν τον όρο «κλωνοποιημένο κρέας». Προτιμούν τον όρο «γονιδιακή κτηνοτροφία».

Η κλωνοποίηση βοηθά τους εκτροφείς ζώων να επιταχύνουν και να βελτιώσουν τη διαδικασία αναπαραγωγής. Τους επιτρέπει να αποδώσουν σε ολόκληρο το κοπάδι τα κληρονομικά χαρακτηριστικά που ευθύνονται για την παραγωγή κρέατος άριστης ποιότητας. Για παράδειγμα, ο κτηνοτρόφος διαπιστώνει ότι ένας από τους ταύρους του ξεχωρίζει για τη μυϊκή του ανάπτυξη και κατά συνέπεια έχει καλό κρέας. Ο κτηνοτρόφος θέλει να περάσει αυτό το χαρακτηριστικό σε όλο το κοπάδι του. Μπορεί να το κάνει μέσω της φυσικής αναπαραγωγής ζευγαρώνοντας τον ταύρο με πολλές αγελάδες κάθε χρόνο. Το αποτέλεσμα όμως είναι περιορισμένο, απαιτείται πολύς χρόνος κι επιπλέον το DΝΑ του ταύρου χάνει την ισχύ του εξαιτίας της ανάμειξής του με το κατώτερο γενετικό προφίλ των αγελάδων.

Τα καλύτερα ζώα. Το πλεονέκτημα της κλωνοποίησης είναι ότι το γενετικό προφίλ του ζώου μεταφέρεται πανομοιότυπο, βελτιώνοντας την ποιότητα του κοπαδιού. «Μας ενδιαφέρει η αναπαραγωγή των ζώων που βρίσκονται στην κορυφή της γενετικής πυραμίδας. Αυτά τα ζώα είναι οι ροκ σταρ του κοπαδιού» λέει στην εφημερίδα «Τhe Guardian» ο Ντέιβιντ Φέιμπερ, υπεύθυνος της εταιρείας Τrans Οva Genetics, που ίδρυσε την Βovance.

Η διαδικασία. Οι εγκαταστάσεις της Viagen, που συνεργάζεται με την Τrans Οva, βρίσκονται στο Όστιν του Τέξας. Είναι μια από τις τρεις εταιρείες στον κόσμο που εξειδικεύονται στην κλωνοποίηση ζώων που προορίζονται για κατανάλωση. Εκεί συγκεντρώνονται δείγματα ι στών που προέρχονται από τα αυτιά των καλύτερων ταύρων της Αμερικής. Τα δείγματα αποστέλλονται μέσα σε δοχεία με ελεγχόμενη θερμοκρασία. Στη συνέχεια τεμαχίζονται και τοποθετούνται σε επωαστήρες για να πολλαπλασιαστούν τα κύτταρα πριν βυθιστούν για συντήρηση σε υγρό άζωτο.

Πανομοιότυπο έμβρυο. Οι επιστήμονες αφαιρούν το γενετικό υλικό από τα ωάρια- υποδοχείς χρησιμοποιώντας υπέρυθρο φως για να εντοπίσουν τα μικροσκοπικά σφαιρίδια του DΝΑ, τα οποία μεταφέρουν με μια πιπέτα («σωληνάκι»). Έπειτα τοποθετούν ένα κύτταρο από το δείγμα του ιστού του ζώου που θα κλωνοποιηθεί μέσα στο άδειο ωάριο, ανάμεσα στο εξωτερικό του τοίχωμα και το εσωτερικό κυτταρόπλασμα. Στο τελικό στάδιο, ηλεκτρικό ρεύμα διαπερνά το ωάριο, υγροποιεί τα τοιχώματά του και επιτυγχάνεται αποτέλεσμα όμοιο με τη γονιμοποίηση. Έτσι προκύπτει ένα έμβρυο γενετικά πανομοιότυπο με τους γονείς του.

Σήμερα στην Αμερική υπάρχουν 570 κλωνοποιημένες αγελάδες, 10 άλογα, 8 γουρούνια, 5 αφρικανικές αγριόγατες, 2 μουλάρια και μία γάτα. «Από τη στιγμή που θα αρθεί και το τελευταίο γραφειοκρατικό εμπόδιο κι ανοίξει η αγορά, τα κλωνοποιημένα ζώα θα αυξηθούν» λέει ο Μαρκ Γουόλτον, πρόεδρος της Viagen.
Πανάκριβο μεν, οικολογικό δε το κρέας ζώου κλωνοποιημένου

ΟΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΕΣ της κλωνοποίησης τονίζουν πως τα οφέλη δεν είναι μόνο οικονομικά, αλλά και περιβαλλοντικά. Η τεχνολογία αυτή θεωρείται πράσινη γιατί αναπαράγει τα ζώα που χρειάζονται λιγότερη τροφή και παράγουν λιγότερα απόβλητα.

Επιστήμονες στον Καναδά έχουν δημιουργήσει ένα γουρούνι «φιλικό προς το περιβάλλον», εισάγοντας το ένζυμο φυτάση στο γονιδίωμά του, ώστε να μειωθεί η έκκριση φωσφωρικού άλατος, το οποίο μολύνει το περιβάλλον. Αν συνδυαστεί με την κλωνοποίηση, τα αποτελέσματα θα είναι ακόμα πιο θεαματικά.

12πλάσιο κόστος. Ένας ανασταλτικός παράγοντας για την ευρεία κατανάλωση κλωνοποιημένου κρέατος είναι το μεγάλο κόστος της διαδικασίας. Ένα κλωνοποιημένο μοσχάρι κοστίζει περίπου 11.500 ευρώ έναντι 1.000 ευρώ για ένα «κανονικό» ζώο και δύσκολα θα καταλήξει στο πιάτο των καταναλωτών. Το κρέας των απογόνων τους όμως και το γάλα των κλωνοποιημένων αγελάδων θα φτάσουν σύντομα στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα αυτό έχει ήδη γίνει. Άλλωστε ο Ντον Κούβερ στο Κάνσας πουλά το σπέρμα των κλωνοποιημένων του ταύρων εδώ και χρόνια σε χιλιάδες φάρμες.

Ο αντίλογος. Φυσικά, υπάρχει και ο αντίλογος. Το Κέντρο για την Ασφάλεια των Τροφίμων στην Αμερική αναφέρει τους κινδύνους που, βάσει επιστημονικών ερευνών, κρύβει η κλωνοποίηση. Το ποσοστό αποτυχίας της κλωνοποίησης είναι πολύ υψηλότερο από ό,τι σε άλλες μεθόδους αναπαραγωγής. Παρουσιάζονται περισσότερα προβλήματα κατά τη γέννα. Επίσης, υπερβολική ανάπτυξη των εμβρύων στη μήτρα, με αποτέλεσμα τον θάνατο του ιδίου και της μητέρας. Το Κέντρο αναφέρει επίσης πως δεν υπάρχουν αρκετές αποδείξεις ότι είναι ασφαλή για κατανάλωση τα τρόφιμα από κλωνοποιημένα ζώα.

Συγκεκριμένα, κάνει λόγο για πιθανές γενετικές μεταλλάξεις που δεν εμφανίζονται στα ζώα αλλά είναι απειλητικές για τους ανθρώπους που καταναλώνουν τις τροφές αυτές, καθώς και για κίνδυνο εξαφάνισης ολόκληρων κοπαδιών. Τέλος, το Κέντρο προειδοποιεί για την πιθανότητα μείωσης της βιοποικιλότητας εξαιτίας της κλωνοποίησης, που θα μπορούσε να κάνει τα ζώα και τους ανθρώπους πιο ευάλωτους σε επικίνδυνες επιδημίες.


Ηλεκτρόδιο ξαναφέρνει χαμένες αναμνήσεις

Με τη διοχέτευση ηλεκτρικού ρεύματος στον εγκέφαλο, Καναδοί επιστήμονες κατάφεραν να ανασύρουν στην επιφάνεια τις χαμένες αναμνήσεις ενός 50χρονου άντρα και να βελτιώσουν τη μαθησιακή του ικανότητα. Ήταν η πρώτη φορά που διαπιστώθηκε ότι η διέγερση του υποθαλάμου στον εγκέφαλο με ηλεκτρικό ρεύμα μπορεί να βελτιώνει σε εντυπωσιακό βαθμό τη μνήμη ενός ανθρώπου.

Η αναπάντεχη ανακάλυψη έγινε πρόσφατα στο Νοσοκομείο Western του Καναδά στο Οντάριο. Εκεί είχε εισαχθεί ένας 50χρονος άντρας, ο οποίος ζύγιζε σχεδόν 150 κιλά. Ο άνθρωπος αυτός δεν μπορούσε με τίποτα να αδυνατίσει παρά τις προσπάθειες που κατέβαλε. Επιπλέον δεν μπορούσε με κανέναν τρόπο να καταστείλει την επιθυμία του να τρώει ολοένα και περισσότερο.

Έτσι, εισήλθε στο νοσοκομείο για να υποβληθεί σε μια επέμβαση στον εγκέφαλο. Ήταν η έσχατη επιλογή. Ο καθηγητής Νευροχειρουργικής δρ Αντρέ Λοζάνο θα τοποθετούσε ηλεκτρόδια σε ένα τμήμα του εγκεφάλου που λέγεται υποθάλαμος και μέσω αυτών θα διοχέτευε στο κεφάλι του παχύσαρκου άντρα ελεγχόμενες ποσότητες ηλεκτρικού ρεύματος. Με τον τρόπο αυτό πίστευαν ότι θα περιόριζαν την όρεξή του.

Ανάκληση μνήμης. Η αντίδραση όμως του οργανισμού τού 50χρονου άντρα ήταν τελείως διαφορετική. Αντί να μειωθεί η όρεξή του, ο ασθενής άρχισε να ανακαλεί στη μνήμη του γεγονότα που είχαν συμβεί πριν από 30 χρόνια και τα οποία είχε ξεχάσει. Ανέφερε στους γιατρούς λεπτομέρειες από ένα περιστατικό που είχε συμβεί σε ένα πάρκο, στο οποίο βρισκόταν μαζί με φίλους του. Αναγνώρισε την κοπέλα που είχε εκείνη την εποχή και περιέγραψε με χρώματα τα ρούχα που φορούσε ο κόσμος τριγύρω του. Θυμόταν ακόμη και ορισμένες κουβέντες που τη δεδομένη στιγμή είχε συγκρατήσει από τα στόματα των περαστικών.

Η ομάδα του δρος Α. Λοζάνο εξεπλάγη. «Ήταν η πρώτη φορά που η μνήμη κάποιου ανθρώπου βελτιώθηκε με τη βοήθεια ηλεκτροδίων που ήταν εμφυτευμένα στον εγκέφαλό του» είπε ο Καναδός νευροχειρουργός στην αγγλική εφημερίδα «Τhe independent». Όμως η σημαντική αυτή επιστημονική ανακάλυψη δεν σταμάτησε εδώ. Είχε και συνέχεια. Οι γιατροί παρακολούθησαν τον ασθενή για περίπου τρεις εβδομάδες έχοντας τα ηλεκτρόδια τοποθετημένα στο κεφάλι του. Τον υπέβαλαν σε ορισμένα μαθησιακά τεστ για να διαπιστώσουν την ικανότητά του να απομνημονεύει διάφορα πράγματα.

Χωρίς ρεύμα, τίποτε… Αυτό που διαπίστωσαν ήταν πως όταν ο υποθάλαμος του εγκεφάλου του διεγείρετο από το ηλεκτρικό ρεύμα, ο 50χρονος άντρας ήταν σε θέση να απομνημονεύει πράγματα και να θυμάται τις ιδιότητές τους. Αντιθέτως, όταν οι γιατροί σταμάτησαν να διεγείρουν τον εγκέφαλο, τότε ο παχύσαρκος άντρας δεν ήταν σε θέση να απομνημονεύει με την ίδια ευκολία που το έκανε πριν. Ο δρ Α. Λοζάνο και οι συνεργάτες του ανέφεραν στην επιστημονική επιθεώρηση «Αnnals of Νeurology» πως «η μνήμη και η μαθησιακή ικανότητα του άντρα βελτιώθηκε δραματικά. Όταν ανοίγαμε την παροχή ρεύματος προς τον εγκέφαλο, η μάθηση του αυξανόταν. Όταν μεγαλώναμε την ένταση του ρεύματος, εξωτερίκευε αυθόρμητες αναμνήσεις από συγκεκριμένα περιστατικά. Όταν η ένταση του ρεύματος παρέμενε σταθερή, μπορούσε να δει ξεκάθαρα τη σκηνή στο πάρκο. Και όταν αυξάναμε επιπλέον την ένταση, τότε μπορούσε να θυμηθεί περιστατικά με περισσότερες λεπτομέρειες. Όμως όταν σταματήσαμε την παροχή του ρεύματος στον εγκέφαλο, τότε και η μνήμη και η μαθησιακή του ικανότητα ελαττώθηκαν στο ελάχιστο». Βασίλειο της μνήμης. Δυστυχώς όμως για τον παχύσαρκο άντρα, η επιθυμία του να τρώει ολοένα και περισσότερο δεν μειώθηκε. Ωστόσο, οι επιστήμονες έγιναν περισσότερο σοφοί. Ο λόγος είναι ότι μέχρι σήμερα ο υποθάλαμος του εγκεφάλου δεν εθεωρείτο βασίλειο της μνήμης. Την ιδιότητα αυτή φαίνεται πως κατείχε μια περιοχή κοντά στη λεγόμενη ψαλίδα του εγκεφάλου, η οποία είναι μια θολωτή δεσμίδα από ίνες που μεταφέρει σήματα στο μεταιχμιακό σύστημα. Το σύστημα αυτό θεωρείται πως παίζει ενεργό ρόλο στη διαδικασία της μνήμης και των συναισθημάτων και βρίσκεται δίπλα από τον υποθάλαμο.


Θεραπείες για βελτίωση της μνήμης με ηλεκτρόδια

ΟΙ ΚΑΝΑΔΟΙ επιστήμονες προσπαθούν τώρα με την ίδια μέθοδο να βοηθήσουν ανθρώπους που πάσχουν από Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον και κατάθλιψη. Ο δρ Α. Λοζάνο θεωρείται παγκόσμια αυθεντία στη μέθοδο της διέγερσης του εγκεφάλου με ηλεκτρικό ρεύμα και μέχρι τώρα έχει πραγματοποιήσει περίπου 400 επεμβάσεις σε ασθενείς που πάσχουν από Πάρκινσον. Ταυτόχρονα επιχειρεί να αναπτύξει περαιτέρω την ίδια τεχνική για τη θεραπεία της κατάθλιψης και μέχρι τώρα την έχει εφαρμόσει σε 28 ασθενείς. Ο ίδιος λέει πως η ανακάλυψη ότι το ηλεκτρικό ρεύμα βελτιώνει τη μνήμη επιφέρει επιπτώσεις σε ένα ευρύ φάσμα θεραπευτικών μεθόδων. Αυτή τη στιγμή οι επιστήμονες εφαρμόζουν την τεχνική σε έξι ασθενείς που πάσχουν από Αλτσχάιμερ. Στους τρεις από αυτούς έχουν εμφυτευτεί χειρουργικώς, ηλεκτρόδια. Τα ηλεκτρόδια διέρχονται κάτω από το κρανίο και τον λαιμό μέσω ενός καλωδίου. Καταλήγουν σε μια μπαταρία που βρίσκεται κάτω από το δέρμα του στήθους. Η μπαταρία διοχετεύει με σταθερό τρόπο χαμηλής έντασης ρεύμα, το οποίο διεγείρει τον εγκέφαλο χωρίς να γίνεται αντιληπτό από τον ασθενή.


Εμφύτευση με τοπική αναισθησία

Ο ΒΑΘΥΣ ερεθισμός του εγκεφάλου με ηλεκτρικό ρεύμα αποτελεί μια τεχνική η οποία χρησιμοποιείται περισσότερο από μία δεκαετία για την ίαση διαφόρων ασθενειών. Μέχρι σήμερα έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα επιτυχής στην αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον, ώστε 40.000 ασθενείς σε ολόκληρο τον κόσμο ζουν με εμφυτευμένα ηλεκτρόδια τα οποία μεταφέρουν ρεύμα στον εγκέφαλο μέσω ενός βηματοδότη που είναι συρραμμένος στο στήθος τους.

Ορισμένοι επιστήμονες εκτιμούν ότι στο μέλλον θα αυξηθεί ο αριθμός των ασθενών που θα επιθυμούν να γιατρευτούν με τη συγκεκριμένη τεχνική, επειδή η εγχείρηση για την τοποθέτηση των βηματοδοτών θα είναι πιο ακίνδυνη, εξαιτίας του ολοένα και μικρότερου μεγέθους τους- αλλά και επειδή οι νευροχειρουργοί θα είναι σε θέση να προσδιορίζουν με περισσότερη ακρίβεια τα τμήματα του εγκεφάλου που θα πρέπει να διεγερθούν. Τα ηλεκτρόδια εμφυτεύονται με τοπική αναισθησία ενόσω ο ασθενής είναι ξύπνιος. Πριν από την επέμβαση, ο νευροχειρουργός προχωρεί σε μαγνητική τομογραφία για να καθορίσει το ακριβές σημείο όπου θα απολήξουν τα ηλεκτρόδια. Στη συνέχεια κάνει κρανιοτομή και τοποθετεί τα ηλεκτρόδια. Μόλις διοχετεύσει το ηλεκτρικό ρεύμα και ελέγξει την αντίδραση του ασθενούς, είναι σε θέση να καταλάβει αν τα ηλεκτρόδια τοποθετήθηκαν στο σωστό σημείο.