Οι άλλοι πρωταγωνιστές «Ηθικολογία και πορνογραφία πηγαίνουν χέρι χέρι»

Το ραντεβού μας ήταν στον ήλιο, σ΄ ένα καφενείο που έβλεπε τη Μητρόπολη. Η είδηση που την αφορούσε ήταν μαύρη και μικρή. Ένα μονόστηλο που ανήγγειλε ότι το βιβλίο «Ζιγκ- ζακ στις νεραντζιές» πρέπει να αποσυρθεί από τις σχολικές βιβλιοθήκες. Ένα έργο που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας και το Βραβείο Μυθιστορήματος του λογοτεχνικού περιοδικού «Διαβάζω» θεωρήθηκε «πορνογράφημα και χυδαίο» από έναν δικαστή Μονομελούς. Το σκεπτικό της απόφασης σε αφήνει άφωνο: «Κάποτε στην Ελλάδα, με το ΄΄εφάπαξ΄΄ αγόραζες σπίτι, σήμερα δεν αγοράζεις ούτε την πόρτα του σπιτιού, αυτό είναι πρόοδος;». «Κάποτε οι σύζυγοι δεν χώριζαν μολονότι υπήρχαν σοβαροί λόγοι, σήμερα χωρίζουν με το παραμικρό. Αυτό είναι πρόοδος;». «Σήμερα όλοι οι ΄΄προοδευτικοί΄΄, ΄΄μοντέρνοι΄΄ και ΄΄ψευτοκουλτουριάρηδες΄΄, μιλάνε απαξιωτικά και περιφρονητικά για τους βασιλείς και τη Βασιλευομένη Δημοκρατία, ενώ επιμελώς αποκρύπτουν ότι τα κράτη με την καλύτερη κοινωνική πολιτική όπως η Σουηδία, η Νορβηγία και η Δανία είναι ΄΄βασίλεια΄΄…». «Κάποτε οι περισσότεροι νέοι πήγαιναν στην εκκλησία, για να πλησιάσουν την αλήθεια, γιατί αλήθεια, φως και ζωή είναι μόνον ο Κύριος Ημών Ιησούς Χριστός…».

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με το βιβλίο της Έρσης Σωτηροπούλου; Λογικά καμιά, είναι όμως τα επιχειρήματα (μερικά- γιατί υπάρχουν και άλλα!) που χρησιμοποίησε ο δικαστής για να κάνει δεκτή την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων ενός δικηγόρου ο οποίος «αγωνίζεται» για να αποσυρθεί το βιβλίο από τις σχολικές βιβλιοθήκες. Ολόκληρη η απόφαση έχει «αναρτηθεί» ήδη στα blog (εγώ την βρήκα στο http://mvasilakis. blogspot. com) η κ. Σωτηροπούλου όμως μου έφερε τη χειρόγραφη. Την διαβάζουμε, χαμογελάμε, αλλά τα πράγματα είναι μάλλον σοβαρά.

Θυμάστε πότε γράψατε την πρώτη λέξη στις «Νεραντζιές»;

Το ΄95, στο Αλγέρι. Και την τελευταία το ΄99, στην Πλάκα.

Και εσείς πώς βρεθήκατε στο Αλγέρι;

Ήταν φίλος μου ο πρέσβης και πήγα να μείνω μαζί του για να γράψω. Το Αλγέρι ήταν σε μία απ΄ τις χειρότερες εποχές του. Έσκαγαν βόμβες, δεν μπορούσες να κυκλοφορήσεις στους δρόμους, μια πόλη πριν από την καταστροφή. Ένας ουρανός μπλε, μια ακινησία…

Το «Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές» είναι το πιο εμπορικό σας βιβλίο;

Ναι. Έχετε κάποια εξήγηση γιατί μερικοί ενοχλήθηκαν από αυτό το βιβλίο; Δεν μπορώ να ξέρω. Ξεκίνησε το 2001 με τον Τατούλη, που έκανε μια ερώτηση στη Βουλή… Ο γαλάζιος αντάρτης Τατούλης; Τώρα ακούω ότι έχει γίνει αντάρτης, αλλά δεν βλέπω τηλεόραση, οπότε το έχω χάσει το σίριαλ αυτό.

Και τι έλεγε;Ότι διαφθείρει τη νεολαία; Ναι και ότι δεν έπρεπε να πάρει κρατικό βραβείο. Κάποια στιγμή νομίζω ότι ο Τατούλης τα πήρε πίσω, αλλά η φασαρία είχε γίνει. Και πριν από λίγες ημέρες με παίρνει ο δημοσιογράφος Δημήτρης Ψαράς και μου λέει ότι διατάχθηκε η προσωρινή απόσυρση του βιβλίου από τις σχολικές βιβλιοθήκες.

Εσείς πήγατε στο δικαστήριο; Όχι, γιατί δεν το ήξερα. Το υπουργείο δεν ειδοποίησε ούτε τον Κέδρο, τον εκδότη, ούτε εμένα.

Γιατί δεν σας ειδοποίησαν; Μπορεί και από απλή βαρεμάρα. Το καλό σενάριο… Γιατί το κακό σενάριο είναι ότι δεν σας ειδοποίησαν για να μη γίνει «ντόρος».

Εκείνο που είναι ανεκδιήγητο είναι το κείμενο της απόφασης. Είναι σαν να θεωρεί ότι βιβλία σαν το «Ζιγκ- ζαγκ στις νεραντζιές» ευθύνονται για όλα τα «δεινά» της «μοντέρνας» ελληνικής κοινωνίας. Έχει εκπληκτικά πράγματα: «Κάποτε μ΄ ένα χιλιάρικο παίρναμε τόσα πράγματα, τώρα με 3 ευρώ δεν παίρνουμε τίποτα. Είναι αυτό πρόοδος;».

Σωστό αυτό,αλλά τι σχέση έχει με το βιβλίο;

Κανείς δεν ξέρει. Η απόφαση είναι ένα κείμενο σταλινικό και ultra-δεξιό, ταυτόχρονα. Ένας τρομερός αχταρμάς, που καταλήγει κάνοντας δεκτή την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων εναντίον του βιβλίου.

Πόσα βιβλία έχει πάρει το υπουργείο για τις βιβλιοθήκες του;

Νομίζω 400 βιβλία, 500… Παιδιά έχετε; Ο γιος μου ο Μάρκελλος είναι ήδη 35 και η κόρη μου η Καρολίνα είναι 22. Η Καρολίνα διάβαζε το βιβλίο ενώ γραφόταν. Θυμάμαι ήμασταν διακοπές με σκάφος στο Ιόνιο, ήταν τότε 13 και ήθελα να δω αν βαριέται.

Τα παιδιά πρέπει να έχουν πρόσβαση σε όλα τα βιβλία;

Νομίζω ναι. Κατ΄ αρχήν το πρόβλημα δεν είναι τι διαβάζουν, είναι να διαβάζουν. Σε λίγο δεν θα διαβάζει κανείς τίποτα… Δεν θα πρέπει να υπάρχουν ειδικά βιβλία για τα παιδιά;

Νεανική λογοτεχνία; Εγώ δεν πιστεύω σε αυτό το πράγμα. Δηλαδή τα παιδιά γιατί να μη διαβάσουν κατ΄ ευθείαν Ντοστογιέφσκι; Δεν το καταλαβαίνω. Τα όρια μεταξύ πορνογραφίας και λογοτεχνίας είναι εύληπτα. Αν στέκεται κανείς σε μια κακή λέξη, ένα «γαμώτο» ή «άει γαμήσου», δεν κάνει σωστά.

«Μέγα Ανατολικό»,δηλαδή,πρέπει να διαβάζουν τα παιδιά;

Αν δεν βαριούνται, γιατί να μη διαβάσουν; Δηλαδή ο φόβος είναι να μην αυνανιστούν με Εμπειρίκο; Καλύτερα να αυνανιστούν με Εμπειρίκο παρά με κάτι άλλο… Θα τους μείνουν και δυο δυνατές εικόνες. Οι λέξεις από μόνες τους δεν είναι ούτε καλές ούτε κακές. Η λέξη «μουνί» σκέτη σημαίνει τίποτε;

Ευτυχώς που δεν πήγατε στο δικαστήριο. Θα υπέφερε ο δικαστής.

Όλη αυτή η αγωνία για «ηθική διαπαιδαγώγηση» κρύβει μια αρρωστημένη δίψα για οτιδήποτε μοιάζει ή είναι πραγματικά πορνογραφικό. Κατά περίεργο τρόπο, ηθικολογία και πορνογραφία πηγαίνουν χέρι χέρι. Η ηθικολογία χρειάζεται το πορνό και το πορνό συμβαδίζει με τη σαπουνόπερα, σε μια προσπάθεια να ισοπεδωθεί μια σύνθετη πραγματικότητα.

Το θέμα είναι από πού αντλεί τη δύναμηένας δικαστής,ένας παπάς ή ένας υπουργός και λέει «αυτό το βιβλίο να αποσυρθεί».

Ναι, τι είναι όλη αυτή η λύσσα, δηλαδή; Βγήκε ο Πλεύρης στην τηλεόραση και φώναζε για ένα απόσπασμα του βιβλίου που έχει μεγάλη πλάκα. Είναι μια νέα κοπέλα που πεθαίνει και, μέσα σε όλη αυτή την τραγωδία που ζει, έχει μια τρομερή αίσθηση του χιούμορ, δεν τα βλέπει όλα μαύρα και διηγείται ότι μια φορά μέσα στην Εντατική είχε δει ένα δικέφαλο πέος… Ε, αυτό τους εξόργισε. Ίσως το «δικέφαλο» τους θύμισε τίποτε άλλο και τους τάραξε, αλλά εγώ πιστεύω ότι ένας συγγραφέας πρέπει να είναι ανατρεπτικός. Χρειάζεται ειρωνεία, χιούμορ και διάλυση στερεοτύπων.

Η πρώτη απόφαση του κ.Στυλιανίδη ήταν η απόσυρση του βιβλίου Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού.Νομίζετε ότι αυτό έδωσε έναν αέρα στους «βιβλιοφάγους»;

Έχει αρχίσει να φαίνεται ένας βαθύς συντηρητισμός

Ε, το ένα σπρώχνει το άλλο. Ναι, τελικά ίσως όλα αυτά να μην τα ζούσαμε πριν από μερικά χρόνια. Τώρα έχει αρχίσει να φαίνεται ένας βαθύς συντηρητισμός. Άσχετα αν είναι τα βυζιά έξω και χορεύουν τσιφτετέλια στην τηλεόραση. Στο Ίντερνετ μπαίνετε καθόλου; Μήπως όμως είναι ένας νέος τρόπος,κάτι που εμείς δεν μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί είμαστε η προηγούμενη γενιά;

ΜySpace, Facebook και τέτοια; Νομίζω ότι είναι μια ψευδαίσθηση σε έναν λαβύρινθο μοναξιάς. Είμαστε δήθεν σε ένα συνεχές πάρτι, ο τάδε έχει 43 φίλους στο Facebook, κόλλα κι εσύ να γίνεις ο 44ος. Ένα φάουλ είναι όλο αυτό. Όλοι διασκεδάζουμε, αλλά εγώ διακρίνω έναν μεγάλο φόβο για την επικοινωνία, για την ερωτική επαφή…

Δεν ξέρω. Πάντως παλιότερα άκουγες κάτι διαφορετικό, μπορεί να μη συμφωνούσες αλλά άκουγες μια τρέλα, μια φωνή ανεξάρτητη. Σήμερα οι μόνες δυνατές φωνές είναι οι φωνές της Ακροδεξιάς. Αυτές έχουν απήχηση…

Δεν ξέρω αν έχουν μεγαλύτερη απήχηση. Ίσως και να υπερεκπροσωπούνται στα Μέσα;

Έχουν ένα βήμα, λοιπόν. Τους παίρνουν στα σοβαρά, τους ακούνε, κάνουν ντόρο. Φαντάζομαι πριν από μερικά χρόνια αυτά θα πέρναγαν στο ντούκου.

Πώς είναι να μένεις κοντά στη Μητρόπολη;Τις Κυριακές ξυπνάτε με τις καμπάνες; Συνέχεια ακούγονται και είναι από τα λίγα πράγματα που δαιμονίζουν τον σκύλο… Δεν ξέρω γιατί, αλλά εκνευρίζεται τρομερά με τις κωδωνοκρουσίες. Το ξέρετε ότι τα σκυλιά δεν επιτρέπεται να μπουν σε εκκλησία; Πάντρευα έναν φίλο στην Τήνο, σε ένα πολύ μικρό εκκλησάκι, και από μια τρύπα προσπαθούσε να μπει ένα σκυλί και του φωνάζανε «ξουτ! ουστ!». Δεν ήξερα ότι δεν επιτρέπονται τα σκυλιά.

Φαντάζομαι ισχύει για όλα τα ζώα… Πώς γίνεται όμως να έχω μια εικόνα με γάτες να κυκλοφορούν ανάμεσα στους πιστούς; Φαντασία μου είναι; Μια γάτα να λιάζεται, να μπαίνει, να βγαίνει…


«Κάμινγκς, Έλιοτ, Έζρα Πάουντ, Καβάφης, αυτά που διάβαζα και μικρή, διαβάζω ακόμη»

Πότε βγαίνουν οι λέξεις; Δεν ξέρω γιατί αλλά όταν συναντώ μια συγγραφέα αυτό με απασχολεί. Πότε δηλαδή παίρνει το μολύβι και αρχίζει να γράφει; Προσπαθώ να την παρασύρω σε αυτή τη συζήτηση. Δεν θέλει και πολύ. Τα «επίκαιρα» δεν την απασχολούν πολύ. Άλλωστε το προηγούμενο βράδυ είχε αρνηθεί να βγει στα «παράθυρα» και να «μονομαχήσει» με τον δικηγόρο που ζήτησε την απόσυρση του βιβλίου της. Στο βάθος της πλατείας, ο σύζυγός της, ο Μισέλ Δημόπουλος (καλλιτεχνικός διευθυντής για πολλά χρόνια του Φεστιβάλ Κινηματογράφου) γυρίζει από τη βόλτα με τον Λέο. Ένα ασπρόμαυρο πόιντερ ή κάνω λάθος; «Ένας κόπρος με ευγενική καταγωγή» μου απαντάει η κυρία Σωτηροπούλου. Μια τουρίστρια μας ρωτά για την Αcropolis. Τις απαντά στη γλώσσα της. Τα βιβλία της έχουν μεταφραστεί στα γαλλικά, γερμανικά, αγγλικά, ισπανικά, σουηδικά… Τι γράφετε τώρα; Εδώ και πολύ καιρό γράφω «Το χιόνι πέφτει πάνω στην Αθήνα». Μια γυναίκα βγαίνει από ένα κλαμπ της Πλατείας Θεάτρου και περιπλανιέται στην πόλη.

Πόσον καιρό το γράφετε; Δυστυχώς έχω αρχίσει από το 2004, πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Κι όταν λέτε «γράφω»; Δεν μπορώ να γράψω σπίτι μου. Γράφω κυρίως σε ξενοδοχεία της Αθήνας, όταν έχω χρήματα να πληρώσω ή πάω σε άλλες πόλεις.

Θέλετε να είσθε μόνη; Θέλω να είμαι απόλυτα μόνη και να είμαι σε ένα περιβάλλον ανώνυμο. Άλλοι συγγραφείς θέλουν το σπίτι τους, τα βιβλία τους, εμένα το ιδανικό είναι ένα δωμάτιο ξενοδοχείου. Ούτε φωτογραφίες ούτε τίποτα. Ή να πάω μακριά, στην… Ταϊλάνδη.

Ταϊλάνδη… Είχα έναν φίλο εκεί και μου βρήκε ένα διαμέρισμα σ΄ ένα κτίριο όπου έμεναν νεαροί Ταϊλανδοί executives, είχε μεγάλη πλάκα, έμεινα ενάμιση μήνα.

Βιβλία κουβαλάτε μαζί σας; Πολλές φορές παίρνω μαζί μου τον Κάμινγκς που τον διαβάζω από την εφηβεία. Δεν έχει ξαναγράψει άλλος ποιητής σαν κι αυτόν. Τρομερά δυνατός. Ή Έλιοτ, Έζρα Πάουντ, Καβάφη, αυτά που διάβαζα και μικρή. Τώρα τελευταία διάβασα ένα μυθιστόρημα του Χιλιανού Ρομπέρτο Μπολάνο, ήταν αποκάλυψη για μένα.

Και πότε γράφετε; Γερνώντας, έχω γίνει πολύ πρωινή. Δουλεύω το πρωί, το απόγευμα διορθώνω και το βράδυ βγαίνω. Στο τελευταίο μυθιστόρημα ξυπνούσα στις 4.

Με ξυπνητήρι… Όχι, δυστυχώς. Και όταν το βιβλίο τελείωσε, εγώ συνέχισα αυτούς τους ρυθμούς. Ήταν σαν η αρχή μιας δύσκολης περιόδου, δεν θα το έλεγα κατάθλιψη, αλλά ήταν τρομερά ενοχλητικό.

Τι άλλη κατάχρηση κάνετε εκτός από τα τσιγάρα;Πίνετε;

Όταν βγω θα πιω. Αλλά τα τσιγάρα είναι το σταθερό μου. Σαν σύντροφος συνεχής.

Από την εφηβεία το ξεκινήσατε; Κάπνισα σε μια σχολική εκδρομή στην Πάργα και στον ένα μήνα είχα ξεπεράσει το πακέτο.

Καλή μαθήτρια; Πολύ καλή μέχρι τα 14. Μετά τελείωσα το Γυμνάσιο διά της βίας. Είχα δύσκολη εφηβεία…

Συγκρούσεις με το σπίτι; Με το σπίτι, με το σχολείο, αποβολές, με διώξανε απ΄ το Αρσάκειο. Ήμουν Β΄ Γυμνασίου όταν ήρθε η δικτατορία. Θυμάμαι στο Αρσάκειο της Πάτρας ήταν σαν Μεσαίωνας…

Τα βιβλία δεν σας άρεσαν; Η ποίηση μου άρεσε από πολύ μικρή. Διάβαζα Μποντλέρ, ταυτιζόμουν και συγκρουόμουν με το περιβάλλον μου. Τον γκρίζο κόσμο.

Ναρκωτικά… Έχω δοκιμάσει απ΄ όλα, αλλά όχι εκείνη την εποχή.

Πότε γράφετε;Όταν είσθε νηφάλια ή χρειάζεστε ουσίες,χρειάζεστε κάτι;

Καθόλου, ίσα ίσα. Δεν μπορώ να γράψω ούτε αν έχω πιει κρασί. Θέλω να είναι εντελώς καθαρό το μυαλό μου. Ένας καφές και αργά αργά… Απορώ όταν μαθαίνω ότι άλλοι μπορούν να γράψουν έχοντας καπνίσει κάτι ή πίνοντας.