[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ανάπτυξη με φτώχεια

Ζητήματα που άλλοτε θα εθεωρούντο σημαντικά, τούτο τον καιρό στοιβάζονται στο περιθώριο του πολιτικού μας προβληματισμού, σημάδι κι αυτό της γενικότερης αδυναμίας μας να προβληματιστούμε για το πώς και πού θα θέλαμε να πάει ο τόπος. Αναφέρομαι στα συγκριτικά στατιστικά ευρήματα της Ε.Ε. που αφορούν τον ιδιαίτερα ευαίσθητο τομέα της φτώχειας των παιδιών. Σύμφωνα με αυτά, στην Ελλάδα το ποσοστό των φτωχών παιδιών φθάνει το 23%, σε αντίθεση με τον μέσο ευρωπαϊκό όρο που είναι 13%. Οι αριθμοί από μόνοι τους δεν αποκαλύπτουν ολόκληρη τη θλιβερή πραγματικότητα. Αυτή περιλαμβάνει και τις ελλείψεις, τις ατέλειες, τις στρεβλώσεις στο όλον πλέγμα της κοινωνικής προστασίας, των υποδομών και των παροχών, καθώς και όλες εκείνες τις παραμέτρους που επηρεάζουν την καθημερινότητα των παιδιών και των οικογενειών τους.

Τι συμβαίνει λοιπόν εδώ; Πώς έπειτα από τόσα χρόνια εντυπωσιακής αύξησης του ΑΕΠ φθάσαμε σε τούτο το είδος ανάπτυξης που πλήττει την κοινωνία ακριβώς εκεί που πονά περισσότερο, δηλαδή στα παιδιά μεταξύ άλλων, τους ανέργους, τους ηλικιωμένους και άλλες αδύναμες ομάδες. Είναι γνωστό βέβαια ότι η ανάπτυξη καθαυτή μπορεί και να οδηγήσει στη δημιουργία ή την όξυνση κοινωνικών ανισορροπιών και τον περιορισμό της ευημερίας σχεδόν του συνόλου της κοινωνίας. Γι΄ αυτό άλλοι αλλού θέτουν στο επίκεντρο των σχεδιασμών τους τις επιλογές εκείνες που θα οδηγήσουν το σύνολο της κοινωνίας σε ένα περισσότερο δίκαιο και βελτιωμένο επίπεδο ευημερίας. Γνωρίζουν μάλιστα ότι η ευημερία και η καθημερινότητα δεν αποτελούν μόνον ποσοτική αλλά και ποιοτική σύνθεση, καθώς πληθαίνουν οι έρευνες που τεκμηριώνουν π.χ. τη διαφορά πλούτου και ευημερίας, καταναλωτικής ισχύος και ποιότητας ζωής. Γνωρίζουν ακόμη πόσο επιβαρύνεται η καθημερινότητα των πολιτών από την ανασφάλεια για το μέλλον, από τα επιθετικά πρότυπα συμπεριφοράς, από την εγκληματικότητα, από την περιβαλλοντική υποβάθμιση κ.ά.

Στη δική μας περίπτωση το ενδιαφέρον για ανάπτυξη φαίνεται παραδοσιακά να εξαντλείται στην ανάγκη των προϋποθέσεων ή των ποσοστών

ΠΩΣ ΕΠΕΙΤΑ ΑΠΟ ΤΟΣΑ

χρόνια εντυπωσιακής αύξησης του ΑΕΠ φθάσαμε σε τούτο το είδος ανάπτυξης που πλήττει την κοινωνία ακριβώς εκεί που πονά περισσότερο, δηλαδή στα παιδιά μεταξύ άλλων, τους ανέργους, τους ηλικιωμένους και άλλες αδύναμες ομάδες

αύξησης του ΑΕΠ. Πολύ λίγο στρεφόμαστε προς τους όρους και τις προϋποθέσεις ανάπτυξης που θα καλύπτει ορισμένες ομάδες του πληθυσμού όπως π.χ. αυτές που περιλαμβάνουν παιδιά και νεαρές ηλικίες. Φοβάμαι μάλιστα πως ακόμη και τα διάφορα σχέδια περιφερειακής ανάπτυξης που από τη φύση τους είναι ευκολότερο να στηριχθούν από συγκεκριμένες πολιτικές, ούτε και αυτά έχουν αποδώσει ό,τι είχε σχεδιαστεί.

Καιρό τώρα αναφερόμαστε στη φτώχεια στην Ελλάδα, εντούτοις δεν συζητούμε επί της ουσίας γι΄ αυτήν, πόσω μάλλον για τη φτώχεια που βιώνει το 23% των παιδιών. Δεν φαίνεται να μας έχουν απασχολήσει ούτε τα αίτια ούτε η γεωγραφική ή κοινωνική συγκέντρωση του φαινομένου. Ούτε φυσικά έχουμε συζητήσει εμπεριστατωμένα για κάποια μέτρα που εξαγγέλλει η σημερινή κυβέρνηση όπως π.χ. τη δημιουργία Ταμείου Αλληλεγγύης των Γενεών. Η όποια κριτική, τίποτα περισσότερο από μια συνηθισμένη επανάληψη κενών κομματικών μεγαλοστομιών, χωρίς αναλυτική προσέγγιση, ούτε στο πρόβλημα της φτώχειας ούτε στη συγκεκριμένη πολιτική πρωτοβουλία για τη δημιουργία του «Ταμείου».

Για τα θέματα αυτά, όπως και για το κεντρικό θέμα της εντυπωσιακής αύξησης του ΑΕΠ με ταυτόχρονη υποβάθμιση της καθημερινότητας και όξυνση των κοινωνικών προβλημάτων, είναι καιρός να προβληματιστούν στην κυβέρνηση, στα κόμματα, στις συντεχνίες, στα συνδικάτα και στους άλλους συλλογικούς φορείς. Θα ήταν μάλιστα πολύ χρήσιμο αν όλοι αυτοί και άλλοι συμφωνήσουν στη σύσταση μιας διεπιστημονικής ομάδας ερευνητών απαλλαγμένων από μικροκομματικά και ευτελή συμπλέγματα που θα εισηγούνται για την ορθή ιεράρχηση των ζητημάτων της καθημερινότητας και της ευημερίας των πολιτών π.χ. στον πρόεδρο της Βουλής. Η ομάδα δεν θα αναλώνεται τόσο σε πρωτογενείς έρευνες και μελέτες όσο στη σύνθεση και αξιοποίηση του ερευνητικού έργου που ήδη παράγουν υφιστάμενα αλλά ασύνδετα μεταξύ τους ερευνητικά κέντρα. Συνιστά αδικαιολόγητη σπατάλη κοινωνικού κεφαλαίου ότι κυβέρνηση και κόμματα δεν εκμεταλλεύονται την παρουσία διάσπαρτων ερευνητών μέσα και έξω από τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα που θα θεμελίωναν με επιχειρήματα, γνώση και πείρα, τις όποιες προτάσεις κυβέρνησης, κομμάτων ή άλλων, για τα μεγάλα τρέχοντα και δομικά προβλήματα της αφοπλισμένης χώρας. Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.