Όταν η Μαύρη Δύναμη ύψωσε τη γροθιά της

Καθώς έμπαινε η άνοιξη του 1968, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον (LΒJ, όπως ήταν γνωστός) έβλεπε κάθε βράδυ εφιάλτες. Οι σύμβουλοί του τον προειδοποιούσαν ότι θα έχανε από τον Μακάρθι στις προκριματικές εκλογές στο Ουισκόνσιν για το χρίσμα των Δημοκρατικών εκείνης της χρονιάς, ενώ βίαιες ταραχές είχαν ξεσπάσει σε 175 πόλεις. Όλη η χώρα διαμαρτυρόταν με πολλαπλά αιτήματα και ένα κύριο: να τερματιστεί ο πόλεμος του Βιετνάμ. «Έι, έι, LΒJ, πόσα παιδιά σκότωσες σήμερα;» ήταν το σύνθημα των διαδηλωτών, ο αριθμός των οποίων αυξανόταν καθημερινά.

«Αισθανόμουν», εξομολογήθηκε αργότερα στην ιστορικό Ντόρις Γκούντγουιν ο διάδοχος του Τζων Φιτζέραλντ Κέννεντυ στον Λευκό Οίκο, «ότι με κυνηγούσαν απ΄ όλες τις πλευρές. Όλοι αυτοί έρχονταν καταπάνω μου». Αυτοί ήταν «οι εξεγερμένοι μαύροι, οι διαδηλωτές φοιτητές, οι μητέρες που κατέβηκαν στους δρόμους ζητώντας υγειονομική περίθαλψη, οι απεργοί καθηγητές και οι εξαγριωμένοι δημοσιογράφοι. Και μετά, η σταγόνα που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει, αυτό που φοβόμουν από την πρώτη ημέρα που έγινα πρόεδρος: ο Ρόμπερτ Κέννεντυ ανακοίνωσε την πρόθεσή του να διεκδικήσει τον θρόνο στη μνήμη του αδελφού του. Και οι Αμερικανοί, συνεπαρμένοι από τη μαγεία του ονόματός του, χόρευαν στους δρόμους».

Την Κυριακή 31 Μαρτίου ο πρόεδρος Τζόνσον είχε προγραμματίσει να κάνει διάγγελμα μέσω της τηλεόρασης. Η ομιλία του θα αφορούσε κυρίως τον πόλεμο στο Βιετνάμ, όμως τελικά έμεινε στην Ιστορία για έναν άλλο λόγο. Ο LΒJ ανακοίνωσε ότι δεν θα είναι υποψήφιος για την προεδρία της χώρας. Κάπως έτσι ξεκίνησε η εβδομάδα που πολλοί Αμερικανοί ιστορικοί έχουν χαρακτηρίσει ως «μία από τις χειρότερες στην Ιστορία των ΗΠΑ». Τρεις ημέρες αργότερα ο Κέννεντυ επισκέφθηκε τον Τζόνσον ζητώντας εμμέσως την υποστήριξή του. Δεν την πήρε. Δύο ώρες αργότερα ο Τζόνσον συναντήθηκε με τον γερουσιαστή Μακάρθι, που ήθελε να διαπιστώσει τις προθέσεις του. Όταν ο Μακάρθι ανέφερε το όνομα του Κέννεντυ, ο πρόεδρος δεν είπε κουβέντα. Μόνο σήκωσε το χέρι του και το πέρασε οριζόντια κατά μήκος του λαιμού του, σε μια κίνηση που σήμαινε σαφώς ότι θα έκανε ό,τι μπορούσε για να μην τον διαδεχθεί ο αδελφός του δολοφονημένου προέδρου. Την ίδια ώρα, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ βρισκόταν καθηλωμένος σ΄ ένα αεροπλάνο στο αε ροδρόμιο της Ατλάντα, καθώς τα σκυλιά της Αστυνομίας ερευνούσαν- λόγω της προειδοποίησης ότι είχε τοποθετηθεί βόμβα που είχε στόχο τον μαύρο ηγέτη, ο οποίος πήγαινε και πάλι στο Μέμφις για να εκφράσει την υποστήριξή του σε απεργούς εργάτες καθαριότητας. Ο Κινγκ υποστήριζε ακόμη την αποφυγή βίας, όμως οι αιματηρές ταραχές που είχαν ξεσπάσει σε όλη τη χώρα και η ενίσχυση του κινήματος της Μαύρης Δύναμης, που υποστήριζε πολύ πιο έντονη ρήξη με το κατεστημένο, είχαν αλλάξει την κατάσταση. Μόλις μία εβδομάδα νωρίτερα, ένα 16χρονο αγόρι είχε σκοτωθεί όταν ξέσπασαν επεισόδια κατά τη διάρκεια πορείας των απεργών στο Μέμφις. Και εκείνο το βράδυ της 4ης Απριλίου 1968, μετά τη δολοφονία του 39χρονου δρος Κινγκ, θα ξεσπούσαν επεισόδια σε 110 πόλεις σε όλη τη χώρα, ιδιαίτερα στο Σικάγο, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 39 άνθρωποι και να τραυματιστούν περισσότεροι από 2.500.


«Πρώτα με έλεγαν ήρωα, μετά αλήτη»

O Τζον Κάρλος είναι ο χάλκινος Ολυμπιονίκης των 200 μέτρων στους Ολυμπιακούς του Μεξικού το 1968. Την ώρα της απονομής των μεταλλίων και κατά τη διάρκεια της ανάκρουσης του αμερικανικού εθνικού ύμνου, είχε σηκώσει τη γαντοφορεμένη γροθιά του μαζί με τον συναθλητή του και νικητή του αγωνίσματος Τόμι Σμιθ, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις φυλετικές διακρίσεις στη χώρα του, σε μια από τις πιο ξεχωριστές στιγμές στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων. Εκείνη τη στιγμή ο νεαρός από το Χάρλεμ έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης ιστορικής περιόδου.

«Πριν αρχίσετε να με ρωτάτε», μου λέει ο Τζον Κάρλος στο τηλέφωνο, «θέλω να σας ενημερώσω ότι αυτή τη στιγμή κάνω μάθημα σε ένα λύκειο του Παλμ Σπρινγκς, στην Καλιφόρνια. Συμβουλεύω τα παιδιά για θέματα εκπαίδευσης, τους τονίζω την αξία της μόρφωσης, ότι πρέπει να συνεχίσουν στο πανεπιστήμιο. Και για σήμερα, εσείς είστε το μάθημά τους καθώς θα ακούν τη συνέντευξή μας σε ανοικτή ακρόαση».

Έχουν περάσει 40 χρόνια από εκείνη την ημέρα στην Πόλη του Μεξικού, όταν σημειώθηκε η πιο εντυπωσιακή διαμαρτυρία στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων.

Όλο το καλοκαίρι του ΄68 οι μαύροι αθλητές της εθνικής ομάδας των ΗΠΑ, μέσω της οργάνωσης Ολυμπιακό Σχέδιο για Ανθρώπινα Δικαιώματα, αναρωτιόντουσαν αν θα έπρεπε να μποϊκοτάρουν τους Αγώνες σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την παραβίαση των δικαιωμάτων του μαύρου πληθυσμού.

Σκεπτόσασταν καιρό πρινότι εάν κερδίζατε θα κάνατε μια κίνηση διαμαρτυρίας; Πρέπει να σας πω ότι τη στιγμή της α πονομής των μεταλλίων στο Μεξικό την είχα δει ως όραμα όταν ήμουν 8 ετών. Βρισκόμουν στο σπίτι μας στο Χάρλεμ και είχα την αίσθηση ότι στο μέλλον θα βρεθώ σε ένα στάδιο. Οι άνθρωποι με χειροκροτούσαν για κάτι που είχα κάνει, δεν ήξερα τι ήταν αυτό. Βρισκόμουν στο βάθρο και εκείνοι με επευφημούσαν. Μέσα σε δευτερόλεπτα όμως όλα άλλαξαν, έγιναν εχθρικοί, με γιούχαραν. Λες και ο ήλιος ξαφνικά καλύφθηκε από μαύρα σύννεφα. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, ακριβώς αυτό συνέβη στο Μεξικό.

ΕΙΠΕ

Όπως δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τους φοιτητές που σφαγιάστηκαν στο Μεξικό το 1968, έτσι δεν μπορούμε να κλείσουμε τα μάτια μας σήμερα στα όσα συμβαίνουν στο Θιβέτ

Πώς το αποφασίσατε; Λίγο πριν τρέξουμε στον ημιτελικό, είπα στον Σμιθ ότι στενοχωριέμαι που εγκαταλείψαμε την ιδέα του μποϊκοτάζ. Μία ώρα πριν από τον τελικό καταλήξαμε ότι αν κερδίζαμε, έπρεπε να κάνουμε κάτι με συμβολικό χαρακτήρα. Όταν έφθασε η ώρα της απονομής, βγάλαμε τα παπούτσια μας, ως φόρο τιμής στους φτωχούς Αμερικανούς. Ο Σμιθ είχε φέρει μαζί του μαύρα γάντια, τα φόρεσε και μου έδωσε το άλλο ζευγάρι. Σκύψαμε το κεφάλι και σηκώσαμε τις γροθιές μας. Η κίνησή μας συμβόλιζε όλο το κίνημα της Μαύρης Δύναμης: από τους Μαύρους Πάνθηρες έως τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.

Τι σκεπτόσασταν την ώρα που ακουγόταν ο αμερικανικός εθνικός ύμνος και εσείς είχατε σκυμμένα τα κεφάλια και υψωμένες τις γροθιές;

Ήξερα ότι άγγιξα ένα ευαίσθητο σημείο της κοινωνίας, ότι εκείνη η στιγμή θα αποτελούσε σημείο αναφοράς στη συνείδηση του κόσμου, κάτι θα άλλαζε. Αισθανόμουν απόλυτη ελευθερία, λες και τίποτα δεν με κρατούσε δεμένο στη Γη. Σκεφτόμουν το όραμα που είχα μικρός και τον πατέρα μου, που είχε πολεμήσει στη Γαλλία και στη Γερμανία στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μετά την απονομή σάς αφαίρεσαν τα μετάλλια και σας έδιωξαν αμέσως από το Ολυμπιακό Χωριό.Όταν γυρίσατε στις ΗΠΑ σας επιτέθηκαν τα ΜΜΕ.Η εφημερίδα «Los Αngeles Τimes» σας κατηγόρησε για «νεοναζιστικό χαιρετισμό».

Περίπου 30 ημέρες πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες είχα πετύχει παγκόσμιο ρεκόρ στα 200 μέτρα. Οι εφημερίδες της Νέας Υόρκης, της πόλης μου, είχαν τίτλο «Το δικό μας παιδί κάνει παγκόσμιο ρεκόρ». Τριάντα ημέρες αφότου επέστρεψα, ο τίτλος έγραφε: «Τζον Κάρλος, ο αλήτης της περιοχής μας». Πρώτα με έλεγαν ήρωα, μετά αλήτη.

Πολλοί θεωρούν ότι ο αθλητισμός και η πολιτική δεν πρέπει να αναμειγνύονται. Εσείς τι πιστεύετε;

Όλα είναι πολιτικά. Και το 1936 όσα έγιναν στο Βε ρολίνο στους Ολυμπιακούς ήταν πολιτικά. Δεν γίνεται για χάρη του αθλητισμού να κλείσουμε τα μάτια σε όσα συμβαίνουν γύρω μας. Όπως δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τους φοιτητές που σφαγιάστηκαν στο Μεξικό το 1968, έτσι δεν μπορούμε να κλείσουμε τα μάτια μας σήμερα στα όσα συμβαίνουν στο Θιβέτ.

Πώς θέλετε να μείνετε στην Ιστορία;

Έχω πει ότι θέλω στον τάφο μου να γράψουν: Ενθάδε κείται ο Τζον Κάρλος, ένας άνθρωπος.


Τα μάτια του Κέννεντυ άδειασαν…

Ένας δημοσιογράφος των «Νew Υork Τimes» ενημέρωσε τον Ρόμπερτ Κέννεντυ για τη δολοφονία του Κινγκ, ο οποίος ετοιμαζόταν να τον υποστηρίξει. «Εκείνη τη στιγμή ο Κέννεντυ σαν να συρρικνώθηκε. Τα μάτια του άδειασαν», θυμάται ο δημοσιογράφος Ρ. Απλ. «Ω, Θεέ μου», ψιθύρισε. «Πότε θα σταματήσει αυτή η βία;». Εκείνο το βράδυ ο Κέννεντυ ανακοίνωσε στο ακροατήριό του σε μια μαύρη γειτονιά της Ινδιανάπολης τον θάνατο του Κινγκ και για πρώτη φορά μίλησε δημόσια για τη δολοφονία του αδελφού του, απαγγέλλοντας μερικούς στίχους του Αισχύλου. Υποσχέθηκε ότι θα συνεχίσει τον αγώνα του. Αυτό δεν κατέστη δυνατόν. Στις 6 Ιουνίου, τη νύχτα που κέρδισε τις σημαντικές προκριματικές εκλογές στην Καλιφόρνια, ο Ρόμπερτ Κέννεντυ δολοφονήθηκε. Το 1968 τελείωσε σχεδόν όπως άρχισε…


«Όταν εκλεγεί ο Ομπάμα πρόεδρος, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ θα χαμογελά από τον ουρανό»

Χθες συμπληρώθηκαν 40 χρόνια από τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, στο Μέμφις.

Είχατε συναντήσει τον δραΚινγκ; Ναι, τρεις εβδομάδες πριν δολοφονηθεί. Ήμουν στη Νέα Υόρκη και ο Έντουαρντς, ο ηγέτης του Ολυμπιακού Σχεδίου, με κάλεσε στο ξενοδοχείο «Αmericana». Έφτασα στο δωμάτιο όπου ήταν μαζεμένοι αρκετοί άνθρωποι. Σε λίγη ώρα μπήκε μέσα ο δρ Κινγκ. Είδε ότι τον κοίταζα με το στόμα ανοιχτό και άρχισε να λέει αστεία για να χαλαρώσουμε. Σκέφτηκα ότι αυτός ο άνθρωπος έχει τέτοιο χάρισμα που θα μπορούσε να γίνει και κωμικός με μεγάλη επιτυχία. Ήθελε να στηρίξει το μποϊκοτάζ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού. Έλεγε ότι θα ήταν πολύ σημαντικό να δείξουμε τι αξίζουμε, να εκτιμήσουν την προσφορά μας στον αθλητισμό, με ειρηνικό τρόπο. Τον ρώτησα: αφού πριν από λίγες ημέρες σας έστειλαν με το ταχυδρομείο μια σφαίρα, γιατί ξαναπάτε στο Μέμφις; «Προκειμένου να υψώσω το ανάστημά μου για όσους δεν μπορούν και για εκείνους που δεν ξέρουν πώς». Αυτό το σκεφτόμουν κι εγώ την ώρα που ήμουν στο βάθρο με τη γροθιά υψωμένη.

Σήμερα θεωρείτε ότι έχουν υλοποιηθεί όλα αυτά για τα οποία διαμαρτυρηθήκατε τότε;

Το κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων έχει διανύσει μεγάλη απόσταση, όμως έχουμε ακόμα πολύ δρόμο. Βέβαια προοδεύουμε. Η παρουσία του Μπάρακ Ομπάμα στην πολιτική σκηνή ξύπνησε παλιούς δαίμονες, έβγαλε σκελετούς από το ντουλάπι και έφερε την Αμερική αντιμέτωπη με προκαταλήψεις και στερεότυπα. Τώρα, καθώς πρέπει να σταθούμε απέναντι σε όλα αυτά, είναι ίσως μια σπουδαία ευκαιρία για να προκαλέσουμε τις αλλαγές που χρειάζονται. Όταν ο Ομπάμα μπει στον Λευκό Οίκο, και πιστεύω ότι θα μπει, θα ανοίξουν πολλά μυαλά, θα βοηθήσουμε να αλλάξουν πολλά για τον μαύρο πληθυσμό. Θα συμβάλουμε στο να βγουν πολλοί άνθρωποι από την πνευματική φυλακή όπου τους έχουν καταδικάσει τα ρατσιστικά στερεότυπα και τα αρνητικά κλισέ. Θα φτιάξουμε μια νέα εικόνα για τους μαύρους σε θέσεις εξουσίας.

Πιστεύετε ότι έχετε επηρεάσει τον Ομπάμα; Πριν από 40 χρόνια ήταν 6 ετών και ζούσε σε μια οικογένεια με μαύρο πατέρα και λευκή μητέρα. Εκείνη η οικογένεια σίγουρα θα είχε νιώσει πολύ έντονα τον ρατσισμό.

Δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι αυτό που συνέβη στο Μεξικό τον επηρέασε. Όπως και όλα όσα συνέβησαν εκείνη τη χρονιά. Είμαι σίγουρος ότι όταν ο Ομπάμα εκλεγεί πρόεδρος, ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ από τον ουρανό θα χαμογελά…